The Greatest Show on Earth

"The Greatest Show on Earth" (ingl. The Greatest Show on Earth) — 1952-yilda suratga olingan amerikalik badiiy film. U afsonaviy amerikalik "Ringling Bros. and Barnum & Bailey Circus" sirki iştirokida yaratilgan. Filmning prodyuseri, rejissyori va hikoyaçisi Cecil B. DeMille. Film ikkita "Oscar" mukofotiga sazovor böldi, şu jumladan eng yaxşi film uçun. Syujetdan taşqari, lentada sirk sanoatining ahamiyati, artistlarning kulisalar ortida qanday yaşaşi haqida hikoya qilinadi, şuningdek, sirkning gastrollarda qanday sayohat qilişini körsatadigan hujjatli kadrlar ham bor.

Boş rollarda Betty Hutton va Cornel Wilde öynadi, ular bir-biri bilan raqobatlaşuvçi akrobatlarni ijro etdi. Charlton Heston esa şou direktorini öynadi. Niqobini heç qaçon yeçmaydigan sirli kloun rolini maşhur amerikalik aktyor James Stewart ijro etdi.

Aktyorlardan taşqari, filmda "Ringling Bros. and Barnum & Bailey Circus" sirki ham iştirok etdi. Sirkda 1400 kişi, yuzlab hayvonlar va 60 ta vagon jihozlar bor edi. Sirk artistlari va hayvonlar suratga olişda ham qatnaşdi.

Inflyatsiyani hisobga olganda, "The Greatest Show on Earth" AQŞ va Kanadada namoyiş etilgan eng kassaviy filmlardan biridir.

Film asosida 1963–1964-yillarda ABC kanalida şu nomli teleserial suratga olindi. Unda boş rolni Charlton Heston örniga Jack Palance ijro etdi. Jami bu teleşouning 30 ta epizodi çiqarildi.

Sirk nima? Bu sehrli joy. Sirk şahardan şaharga köçib yuradi. Bizga sirkning nimasi şunçalik yoqadi? Albatta, eng mazali şirin paxta qand. Arqon ustida yurguvçilarga qarab hayajonlanamiz, klounlarga kulamiz, işonib bölmaydigan tryuklarni esa juda oson bajarişlariga hayron qolamiz. Bu orkestr bilan, kostyumli tomoşa, çiroyli otlar, sirk gumbazi ostidagi akrobatlar bilan böladigan şou. Hammasi qayerdan boşlanadi? Hamma xuddi yaxşi sozlangan mexanizmdek, tez va aniq harakat qiladi. Ularning turmuş tarzida hamma işni uyğun qiliş juda muhim. Hamma narsa yiğilib, joylangaç, yana yölga çiqiladi. Qaçon kutilmagan qiyinçiliklar paydo bölişini bilib bölmaydi, ammo ular bundan ham tabassum bilan çiqib ketişadi. Baxtsiz hodisalar ham böladi, lekin ular begona közlardan yaşirilgan. Direktor sirk işini taşkil qiladi. Har hafta çiqiş dasturini özgartiradi, sirk şon-şuhrat çöqqisida qolişi uçun hamma narsani qiladi. Bu doimiy raqobat, ular bu sanʼatda eng yaxşi böliş huquqi uçun doimo kuraşadi. Sirk mana şunday.

Bu eng katta köçma sirk haqidagi, huquq uçun kuraşadigan erkaklar va ayollar haqidagi hikoya. Dunyodagi eng buyuk şou deb ataliş huquqi uçun!

Bundan taşqari, filmda "Ringling Bros. and Barnum & Bailey Circus" sirkining artistlari ham suratga tuşdi, jumladan klounlar Emmett Kelly va Lou Jacobs, havo akrobati Antoinette Concello va karlik Angelo Rossitto.

Bir qator kameolar ham bor (asosan sirk tomoşabinlari orasida), jumladan Bob Hope va Bing Crosby, ular Dorothy Lamour bilan «Road to…» filmlarida hamkor bölgan. William Boyd özining eng maşhur qahramonlaridan biri — Hopalong Cassidy obrazida paydo böladi.

Zazivala (zalni çaqiruvçi) film oxirigaça jim turadi. Uni filmning eng sönggi daqiqalarida eşitiş mumkin. Maʼlum bölişiça, uni maşhur amerikalik aktyor Edmond ÖBrien ijro etgan.

Anjel rolini Lucille Ball öynaşi kerak edi, ammo u birinçi farzandiga homilador ekanini bilgaç, loyihadan voz keçdi.

«Lovely Luawana Lady» qöşiğining musiqasini John Ringling North yozgan, u telefon suhbatida Bradning boşliği rolida paydo böldi. North sirkning asosçilari — Ringling aka-ukalarning jiyani edi.

Bosley Crowther "The Greatest Show on Earth"ni «sirk isteʼdodi va kino mahoratining triumfi» va «köp yillar davomida kinotomoşabinlarni maftun etadigan tomoşa» deb atadi:

Ulkan polotnoga yoyilgan, real harakatlar va hayajonga töla, şuningdek sirkni maftunkor narsaga aylantiradigan köplab kulisa ortidagi mayda-çuyda narsalarga töla, kinoplyonkasi esa bu kinoni gözal qiladigan film, va yana takrorlayman, bu ekranga çiqqan eng yaxşi filmlardan biri.

«Time» jurnali uni «ikki ijodkor ustaning — Phineas Taylor Barnum va Cecil B. DeMille kuçlarini birlaştirişidan paydo bölgan mamont» deb atadi, şuningdek, u «ekranni tanlovlar va paradlar bilan töldiradi va syujet tufayli bir-biriga juda yomon mos keladigan 60 dan ortiq sirk raqamlariga joy topadi, yaxşi şou yaratişga imkon bermaydi» deb yozdi.

«Variety» yozişiça, film «sirkda va ekranda, şuningdek tomoşabinlar orasida atmosfera va hayajon yaratiş maqsadiga samarali erişadi».

Tanqidçi Leonard Maltin fikrini bildirdi: «De Millening köpçilik filmlari kabi, bu sanʼat böla olmaydi, ammo juda yoqimli».

2006-yilda MSNBC uçun yozilgan maqolada, «Crash» filmining eng yaxşi film uçun «Oscar» olişi haqida Eric Lundegaard «Crash»ni «„The Greatest Show on Earth“ kabi şişgan, ahmoq kinodan beri yilning eng yomon eng yaxşi filmi» deb atadi.

«The Greatest Show on Earth» «Razzie» oltin malinasi rasmiy qöllanmasiga ham kiritilgan: Gollivudning eng yomon filmlaridan köriş kerak bölganlar haqida. Umumiy munosabat şuki, Akademiyaning bu filmga yil eng yaxşi filmi uçun mukofot berişi katta xato bölgan.

Çiqqandan keyin «The New York Times»dan Bosley Krauser filmni «sirk tomoşasi va kino mahoratining ehtirosli triumfi» va «köp yillar davomida kinoixlosmandlarni xursand qiladigan tomoşa» deb atadi.

Bir qator ekspertlar va naşrlar bu filmni «Oscar» yil eng yaxşi filmi uçun olgan eng yomon filmlardan biri deb hisoblaydi: amerikalik «Premiere» jurnali uni eng yomon «Oscar» ğoliblari röyxatining 10 talik qatoriga kiritdi. Britaniyaning kino jurnali «Empire» esa uni «Braveheart» va «A Beautiful Mind»dan keyin, eng yomon «Oscar» ğoliblarining 10 talik röyxatida uçinçi öringa qöydi. Kinotanqidçilar saytida «Rotten Tomatoes» da bu lentaning reytingi asosiy nominatsiyada «Oscar» olgan barça kinokartinalar orasida eng past.

Şuningdek, 1952-yilda AQŞdagi siyosiy vaziyat tufayli u yilning eng yaxşi filmi bölgani haqida fikrlar ham bor. Cecil Blount DeMille senator Joseph McCarthy tarafdorlaridan biri edi, u öşa vaqtda kommunistlarni taʼqib qilardi. Şu bilan birga, «High Noon» filmining prodyuseri va ssenariy muallifi, «Eng yaxşi film» nominatsiyasida qatnaşgan Carl Foreman esa tez orada Gollivudning «Qora röyxati»ga kiritildi.

"The Greatest Show on Earth" rejissyor va prodyuser Steven Spielberg körgan birinçi film bölgan va u buni kino sanoatida işlaşiga olib kelgan asosiy ilhomlardan biri deb ataydi.