Hobbit: Kutilmagan sarguzaştlar

"Hobbit: Kutilmagan sayohat" (ingl. *The Hobbit: An Unexpected Journey*) — 2012-yilda rejissyor Piter Jekson suratga olgan, ssenariysini Fran Uolş, Filippa Boyens, Jekson va Gilyermo del Toro yozgan, J. R. R. Tolkienning «Hobbit, yoki Bu yoqqa va orqaga» romaniga asoslangan epik fentezi janridagi sarguzaşt filmi. Bu «Hobbit» kinotrilogiyasining birinçi filmi bölib, Jeksonning «Uzuklar hukmdori» kinotrilogiyasiga prekvel hisoblanadi.

Voqealar «Uzuklar hukmdori» trilogiyasining asosiy voqealaridan oltmiş yil oldin Örta yerda röy beradi, film qismlari «Şoh qaytişi» ilovalaridan moslaştirilgan. Film Bilbo Begginsning (Martin Friman) hikoyasini aytadi. Uni sehrgar Gendalf (Ian Makkellen) ön uç nafar gnom bilan birga sayohatga çiqişga köndiradi. Gnomlarga Tor Dubo­şit (Richard Armitij) boşçilik qiladi. Maqsad — Yolğiz toğni qaytarib oliş, u ajdar Smaug qölida edi. Filmda, şuningdek, Ken Stott, Keyt Blanşett, Ian Xolm, Kristofer Li, Xyugo Uiving, Jeyms Nesbitt, Elayja Vud va Endi Serkis, şuningdek, Silvester Makkoy, Barri Xamfris va Manu Bennett rol öynaydi.

Filmning premyerasi 2012-yil 28-noyabrda Vellingtonda bölib ötdi. Keyin 12-dekabrda Yangi Zelandiyaning qolgan qismida, 14-dekabrda AQŞda va 19-dekabrda Rossiyada «Warner Bros. Pictures» kompaniyasi tomonidan namoyiş etildi. Bu «Uzuklar hukmdori: Şoh qaytişi» çiqqanidan deyarli töqqiz yil keyin edi. Film tanqidçilardan aralaş baholar oldi va prokatda 1,017 milliarddan ortiq dollar yiğdi, bu uni 2012-yildagi eng kassa filmlarining törtinçisiga aylantirdi. Film köplab mukofotlarga sazovor böldi. 85-«Oskar» mukofotlari marosimida u eng yaxşi sanʼat rahbari, eng yaxşi grim va soçlar, şuningdek, eng yaxşi vizual effektlar nominatsiyalarida tanlangan.

Ikki davomi, «Smaug çöli» va «Beşta qöşin jangi», mos ravişda 2013 va 2014-yillarda çiqarildi.

2011-yil 21-martda Yangi Zelandiyada ikki qismli filmni suratga oliş boşlandi, çunki mualliflar trilogiyaga kengaytirmaslikni rejalaştirgan edi.

2012-yil 6-iyulda Piter Jeksonning Facebookdagi şaxsiy sahifasida rejissyorning asosiy suratga oliş tugaganini eʼlon qilgan yozuvi paydo böldi. U suratga oliş kunlari soni 266 gaça oşirilganini aytib, suratga oliş guruhiga rahmat bildirdi.

2012-yil sentabrda «Warner Bros. Pictures» «Hobbit: Kutilmagan sayohat» birinçi filmining promo-suratlar seriyasini eʼlon qildi.

Filmning kompyuter grafikasi ustidagi ish 2012-yil 26-noyabrda, jahon premyerasidan atigi ikki kun oldin yakunlandi. Premyera 28-noyabrda Yangi Zelandiya poytaxti Vellingtonda bölib ötdi.

Filmga musiqiy şerik, xuddi «Uzuklar hukmdori» kabi, Govard Şor tomonidan yozilgan. Original saundtrek «Abbey Road» studiyasida London filarmonik orkestri tomonidan yozilgan va 2012-yil 11-dekabrda, «Hobbit» jahon prokatiga çiqişidan uç kun oldin «WaterTower Music» va «Decca Records» yorliqlari ostida CD şaklida çiqarilgan. U standart ikki diskli naşrda, şuningdek, bir neçta eksklyuziv bonus treklar bilan maxsus naşrda mavjud.

Standart naşr

Maxsus naşr

Ikki diskli maxsus naşrda oltita bonus trek va oltita qöşimça trek mavjud.

Birinçi treyler AQŞda 2011-yil 21-dekabrda Jekson prodyuserlik qilgan «Tintinning sarguzaştlari: «Yagona şox» siri» filmi oldidan namoyiş etildi. Internetda treyler xuddi şu kuni çiqdi.

2012-yilda Jekson, Friman, Makkellen, Armitij, Serkis, Vud va ssenariy muallifi Filippa Boyens Comic-Conda qatnaşib, jamoatçilikka filmdan 12 daqiqalik montajni namoyiş etişdi.

2012-yil noyabrda filmning premyerasi haftasida Vellington rasmiy ravişda «Örta Yer markazi» (Middle of Middle-earth) deb nomlandi.

Prodyuserlar — Piter Jekson, Fran Uolş, Karolin Kanningem, Zeyn Vayner

Ijroçi prodyuserlar — Alan Xorn, Toby Emmerix, Ken Kamins, Karolin Blekvud

Operator-rahbar — Endryu Lesni

Sanʼat rahbari — Den Xenna

Kompozitor — Govard Şor

Grim va soç turmagi rassomi — Piter King

Kostyum rassomlari — Enn Maskrey va Richard Teylor

Suratga oliş guruhlari rahbarlari — Piter Jekson va Endi Serkis

Filmda suratga tuşgan aktyorlar röyxati quyida keltirilgan:

Jahon premyerasi 2012-yil 28-noyabrda Yangi Zelandiyaning Vellington şahrida bölib ötdi.

Filmning prokatga çiqiş sanalari:

2012-yil 12-dekabr — Yangi Zelandiya, Belgiya, Daniya, Niderlandiya, Norvegiya, Ummon, Finlyandiya, Fransiya, Şvetsiya, JAR;

2012-yil 13-dekabr — Buyuk Britaniya, Avstriya, Argentina, Bahrayn, Bosniya va Gertsegovina, Vengriya, Germaniya, Gonkong, Gretsiya, Isroil, Iordaniya, Irlandiya, Italiya, Qatar, Janubiy Koreya, Quvayt, Livan, BAA, Portugaliya, Serbiya, Slovakiya, Singapur, Sloveniya, Filippin, Tailand, Xorvatiya, Çili, Çexiya;

2012-yil 14-dekabr — AQŞ, Bolgariya, Braziliya, Venesuela, Hindiston, Ispaniya, Kanada, Kolumbiya, Litva, Meksika, Ruminiya, Paragvay, Tayvan, Turkiya, Estoniya, Yaponiya;

2012-yil 19-dekabr — Rossiya, Armaniston, Belarus, AQŞ;

2012-yil 20-dekabr — Kambodja, Ukraina, Qirğiziston;

2012-yil 26-dekabr — Avstraliya, Islandiya;

2012-yil 28-dekabr — Polşa;

2013-yil 11-yanvar — Möğuliston;

2013-yil 31-yanvar — Makedoniya;

2013-yil 22-fevral — Xitoy.

Premyera kunida, 2012-yil 14-dekabrda Şimoliy Amerikada film 37,5 million $ yiğdi, şundan 13 mln dekabrdagi yarim tungi seanslardan tuşdi va bu bilan «Uzuklar hukmdori: Şoh qaytişi» (34,5 mln $) filmining dekabrdagi premyera kuni böyiça rekordini yangiladi. Birinçi hafta oxirida film Şimoliy Amerikada 84,6 mln $ yiğdi, bu bilan dekabrda çiqqan filmning birinçi hafta oxiridagi rekord «Men — afsonaman» (77,2 mln $) filmini yangiladi. 2013-yil sentabriga kelib film tarixda öninçi örinda, butun dunyo böyiça 1 milliarddan ortiq dollar yiğdi (şundan AQŞda 303 mln dan ortiq, boşqa mamlakatlarda 714 mln). Film eng kassa filmlari röyxatida 33-örinda, 2012-yilda çiqqan eng kassa filmlar röyxatida esa törtinçi örinda turadi. Şuningdek, film 2012-yilda Rossiya kinoprokatidagi eng kassa filmlar röyxatida uçinçi örinda (Rossiyada 43 849 722 $ yiğim bilan) va Rossiya kinoprokatining butun davr eng kassa filmlari röyxatida 13-örinda turadi.

Film tanqidçilardan aralaş baho oldi. Rotten Tomatoes saytida 300 ta şarh töplangan, şulardan 64 % ijobiy, filmning örtaça reytingi 10 balldan 6,6 ni taşkil etadi. Metacritic saytida baho 100 balldan 58 ball, bu «aralaş yoki örtaça şarhlar» degan maʼnoni anglatadi. Şarhlovçilar yaxşi aktyorlik öyini, grim, dizayn va musiqani qayd etişdi. Şu bilan birga filmni, birinçi navbatda, çözilganligi uçun tanqid qilişdi: u deyarli 3 soat davom etadi, şu bilan birga Tolkien qissasidagi voqealarning faqat yarmini aytib beradi. Şuningdek, sekundiga 48 kadr texnologiyasidan foydalanilgani uçun ham tanqid qilingan.

«Olam fantastikasi» (Mir fantastiki) jurnali tanqidçisi Aleksandr Gaginskiy «Hobbit»ni oddiy ekranlaştiriş deb hisoblab bölmasligini yozdi. Film «Uzuklar hukmdori»ga haqiqiy prekvel bölib çiqqan, unda trilogiya voqealariga işoralar töplangan va uslubi öxşaş. Jekson asl manbaning hazilini saqlab qolgan, ammo gnom qahramonlarini biroz özgartirib, ularni yanada jangovar qilib körsatgan. Biroq bunday özgarişlar hamma joyda ham muvaffaqiyatli çiqmagan, xususan, trollar sahnasi muvaffaqiyatsiz va ahmoqona çiqqan. Asosiy antagonist ham özgartirilgan: kitobdagi prototipi Bolg örniga Azog bölgan. Şarhlovçining fikriça, Nekromant, Moriya va Radagast haqidagi ortiqça syujet qöşimçalari kartina surʼatini sekinlaştirgan. Aktyorlar tanlovi muvaffaqiyatli bölgan — bu gnomlarga, Gendalf va Gollum kabi eski qahramonlarga va Martin Frimanga — «ideal Bilbo»ga taalluqli. Şarhlovçi filmning afzalliklari sifatida ajoyib aktyorlik öyini, epik atmosfera va pafos hamda hazilning aniq dozasini taʼkidladi.

Film AQŞda 2013-yil 19-martda BluRay Combo Pack, 3D BluRay Combo Pack va DVD (2 disk) şaklida çiqdi. Bundan taşqari, 12-martdan boşlab filmni yuklab oliş uçun raqamli versiya («Digital Download») sifatida sotib oliş mumkin. Barça naşrlarda UltraViolet raqamli nusxasi va 130 daqiqa bonus materiallar mavjud.

Bonus materiallarga quyidagilar kiradi:

Piter Jeksonning videobloğlari (10 ta video):

Suratga olişning birinçi kuni,

Suratga olişning birinçi bosqiçini yakunlaş,

Birinçi blokni suratga oliş,

3D formatda suratga oliş,

Suratga oliş joylari: 1-qism,

Suratga oliş joylari: 2-qism,

Stone St. Studios böylab sayohat,

Asosiy suratga olişni köçiriş,

Postprodakşn,

Vellingtondagi film premyerasi;

«Yangi Zelandiya: Örta Yer uyi» (New Zealand: Home of Middle Earth);

Treylerlar (Theatrical Trailers): «Gnomlar» (Dwarves), «Qoğoz piçoği» (Letter Opener), «Bilbo şartnomasi» (Bilbo Contract), «Gendalf garovlari» (Gandalf Wagers), «Gollum yöllari» (Gollum Paths);

Öyin treylerlari (Game Trailers): «Hobbit: Örta Yer qirolliklari» (The Hobbit: Kingdoms of Middle-Earth), «Örta Yer himoyaçilari» (Guardians of Middle-Earth), «Lego Uzuklar hukmdori» (Lego The Lord of the Rings).

Filmning kengaytirilgan versiyasi 2013-yil törtinçi çoragida Blu-ray va DVD şaklida çiqdi; u prokat versiyasidan 13 daqiqaga uzunroq. Unga olib taşlangan sahnalar kiritilgan.

the-numbers.com saytidagi maʼlumotlarga köra, 2014-yil yanvariga kelib AQŞda filmning DVD va Blu-ray disklaridan 4,6 mln nusxa sotilgan, umumiy summasi 83,9 mln dollar.