«Dom Solntsa» («Quyoş uyi») — Garik Sukaçyov suratga olgan rus badiiy filmi bölib, u Ivan Oxlobistinning «Dom voskhodyaşçego solntsa» qissasi asosida yaratilgan.
Suratga oliş işlari Moskva va Qrimda (Balaklava, Qaradag, Kerç) taxminan ikki yil davom etgan. Film 2010-yil 1-aprelda ekranlarga çiqqan.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Svetlana Ivanova, Daria Moroz
3Syujet
SSSR. 1970-yillar boşi. Moskvaning obröli oilasidan çiqqan qiz — partiya rahbarining qizi Sasha maktabni…
SSSR. 1970-yillar boşi. Moskvaning obröli oilasidan çiqqan qiz — partiya rahbarining qizi Sasha maktabni tugatgaç, tibbiyot institutiga kiriş imtihonlarini muvaffaqiyatli topşiradi va tasodifan Gerda hamda uning hippi döstlari bilan tanişib qoladi. Köp ötmay u jamoalardan birining yetakçisi, «Quyoş» laqabli yigitga oşiq böladi. Uning yangi döstlari orasida fartsovşik Maliy, çililik inqilobçi Xuan, Gerda, uzun soçli Skelet va isteʼdodli rassom Koreets bor. Zerikarli sovet voqeligiga ijodkor insonlarning birodarligi qarama-qarşi qöyiladi.
Saşaning otasi uning oliy öquv yurtiga kirgani uçun Bolgariyaga dam oliş yöllanmasi sovğa qiladi, lekin Sasha aeroportga ketayotganda avtobusni töxtatadi va hippilar bilan birga dengiz böyidagi Qrimga yöl oladi. Sasha şişadan vino içişni örganadi va doimo qayerga ğoyib bölişini bilmaydigan Quyoşning ğalati xatti-harakatlaridan azob çekadi. Janubda hippilar xususiy uyda «yovvoyi» bölib töxtaşadi, ixtiyoriy diskotekalarga borişadi va noqonuniy radioda translyatsiya qilinadigan rok-musiqa ostida raqsga tuşişadi. Bu musiqani sirli «Baba Beda» (keyinçalik maʼlum bölişiça, mahalliy militsiya boşliğining qizi) uzatadi. Hippilarni, şuningdek ularga yaqin bölgan Koreetsni, Moskvadan kelgan KGB xodimi butun vaqt davomida kuzatib yuradi. Oxir-oqibat, Koreets Moskvaga qaytmoqçi bölganda avtovokzalda hibsga olinadi.
Çegara qöriqçilari — «dembel»lar bilan janjaldan söng hippilar militsiyaga tuşib qolişadi. Ularni qutqariş uçun Quyoş avval özining sovet admiral otasiga murojaat qiladi (bu yerda maʼlum böladiki, Quyoş oğir kasal bölib, Moskvada jiddiy davolanişi kerak), söngra «Baba Beda»ga murojaat qiladi, u esa militsioner onasiga pora beriş uçun pul beradi. Ozod etilgandan keyin dengiz böyida gulxanlar yonida ziyofat boşlanadi. Şu orada Quyoş özining kulbasini («quyoş uyi»ni, uni faqat Saşaga körsatgan edi) yondirib yuboradi.
Filmning oxirida tomoşabinlar Quyoş davlat xavfsizligi xodimlari kelguniga qadar operatsiya stolida vafot etganini bilib oladi. Maliy öz joniga qasd qiladi, Skelet Afğonistonda halok böladi, Gerda Xuan bilan turmuş quradi, seysmolog bölişadi va Mozambikda izsiz yöqolişadi, Koreets yillarni maxsus ruhiy kasalxonada ötkazadi, keyin emigratsiya qilib, jahonga maşhur böladi, Sasha esa Moskvaga qaytib, odatdagi hayotiga davom etadi va kardiolog-şifokor böladi. Uning oilasi va ikki farzandi bor.
4Rollarda
Svetlana Ivanova — Sasha…

Svetlana Ivanova — Sasha Sergeeva
Stanislav Ryadinskiy — «Quyoş»
Darya Moroz — «Gerda», Polina Krepak
Ivan Stebunov — «Maliy», Pavel Koçetkov
Kirill Polikaşin — «Skelet», Vitaliy Grintser
Moises Blanko — Xuan Mariya Arana Morteyru
Aleksey Gorbunov — «Koreets», Boris Pavloviç Kapelskiy
Aleksandr Mokhov — Vladlen Aleksandroviç, Saşaning otasi
Olga Block-Mirimskaya — Antonina Anatolyevna, Saşaning onasi
Anatoliy Smiranin — Vadim, Saşaning kelajakdagi eri
Sergey Batalov — amakisi Rodion
Anna Tsukanova-Kott — «Baba Beda»
Nikita Vysotskiy — admiral Aleksey Karelin, Quyoşning otasi
Mixail Efremov — professor Viktor Nemçinov
Mixail Gorevoy — KGB xodimi
Ivan Oxlobistin — maʼruzaçi
Çulpan Xamatova — Galina, Koreetsning xotini
Ivan Makareviç — Andrey Makareviç (psevdokameo)
Daniil Margulis — Yevgeniy Margulis («Maşina vremeni» guruhi)
Velimir Rusakov — Yuriy Borzov («Maşina vremeni» guruhi)
Garik Sukaçyov — Vladimir Vysotskiy (titrlarda körsatilmagan)
Yevdokiya (Dina) Germanova — turistik guruh rahbari
Nina Ruslanova — buvi Olya
Tatyana Agafonova — Baba Bedaning onasi, militsiya bölimi boşliği
Vladimir Teplyşev — guru
Filmda epizodik rollarni quyidagilar ijro etgan: Aleksandr Sklyar, Nogon Şumarov, Bulat Gafarov, Aleksandr Sukaçyov, Garik Sukaçyovning öğli, Mixail Jerdin va boşqalar.
5Badiiy xususiyatlar
Sovet davridagi 1970-yillar örtalaridagi hippi harakati 1950-yillar örtalaridagi «stilyagi»lar örnini…
Sovet davridagi 1970-yillar örtalaridagi hippi harakati 1950-yillar örtalaridagi «stilyagi»lar örnini egalladi. Hatto filmdagi qahramonlarning ayrim ota-onalari bir paytlar öşa stilyagilar bölganini taxmin qiliş mumkin. Şunga qaramay, Sukaçyov va Oxlobistinning umumiy ğoyasi boşqaça. «Maşina vremeni» guruhining afsonaviy birinçi konsertidan, militsiya tomonidan tarqatib yuborilganidan boşlab hippilar dunyoqaraşining yorqin tasvirigaça film turli xil musiqiy va kundalik materiallarga asoslanadi, bu esa sovet «turğunlik» davrining qiyofasini çizadi. Musiqaning özi esa V. Todorovskiy filmidan farqli ölaroq, asosan tasvirlanayotgan davrga boğlangan.
6Tarixiy asos
Film rejissyori Garik Sukaçyovning sözlariga köra: kartinani kostyumli deb ataş mumkin — bizda bu…
Film rejissyori Garik Sukaçyovning sözlariga köra: kartinani kostyumli deb ataş mumkin — bizda bu retro-tarix, 70-yillarning boşi… Hippilar haqida ozgina, asosan esa sevgi haqida. Bu bizning tariximizda juda qisqa, lekin juda yoqimli davr edi. Öşa paytda hamma narsa endigina boşlangan edi, mamlakatimizda «rok-musiqa» tuşunçasi yöq edi, heç kim rus roki nima ekanligini bilmasdi. Lekin öşa paytda ajoyib, çiroyli odamlar bor edi.
Filmning nomi (va undan olingan Oxlobistin qissasining nomi) maşhur «The House of the Rising Sun» qöşiğiga işora qiladi. Bu qöşiq «The Animals» guruhi ijrosida maşhur bölgan bölib, unda qahramon «Quyoş çiqayotgan uy»da öz hayotini qanday barbod qilgani haqida hikoya qiladi va bunday taqdirdan ogohlantiradi («Quyoş çiqayotgan uy»ni baʼzilar kabare yoki qimor uyi, boşqalar fohişaxona, uçinçilar esa qamoqxona deb tuşunadi).
Filmning boş qahramoni — Quyoşning prototipi moskvalik hippilar tizimining yetakçisi va asosçilaridan biri Yura «Quyoşça» Burakov bölgan. U yirik amaldorning öğli bölib, valyuta sotib oliş va spekulyatsiya bilan pul topgan, topilgan pullar odatda içkilikka sarflangan. U narkotik sotib olayotganda hibsga olingan. U 43 yoşida köçada turgan paytda epileptik xurujdan vafot etgan.
Filmdagi voqealar 1970-yillarning birinçi yarmida bölib ötadi, lekin filmda tasvirlangan voqealar har doim ham aniq yilga mos kelmaydi. Masalan, 1971-yilda MMKFda namoyiş etilgan «Qum karyerlarining generallari» filmi SSSRda keng prokatga 1974-yilda çiqqan. «Maşina vremeni» guruhining birinçi çiqişi 1969-yilda bölgan, garçi Yevgeniy Margulis guruhga faqat 1975-yilda qöşilgan. Ansambl «Udaçnoye priobreteniye» çiqişi örniga «Maşina vremeni» sahnaga çiqadigan sahnada guruh iştirokçilarining rollarini ularning bolalari ijro etadi — yoş yetakçi rolini Andrey Makareviçning öğli Ivan Makareviç, Yevgeniy Margulisni esa Daniil Margulis ijro etadi.
Filmdagi hippilar slang iboralardan faol foydalansa-da, ularning baʼzilari anaxronizm ekanligi taʼkidlangan. Masalan, Gerdaning «Maşina vremeni» çiqişiga reaksiyasi: «Bu haqiqatan ham zör!» juda zamonaviy eşitiladi, 70-yillarda boşqa jargon işlatilgan.
Filmda hokimiyat hippilarni Amerika elçixonasi oldida uruşga qarşi şiorlar bilan namoyiş ötkazişga taklif qiladi, lekin bu tuzoq bölib çiqadi. Şunga öxşaş voqealar haqiqatda 1971-yilning iyunida bölib ötgan.
7Saundtrek
Filmda musiqa va uning bezagiga katta eʼtibor berilgan. Filmda original musiqadan taşqari xorijiy…
Filmda musiqa va uning bezagiga katta eʼtibor berilgan. Filmda original musiqadan taşqari xorijiy rok-musiqaning klassik kompozitsiyalari, sovet qöşiqlari va rus rok-guruhlarining qöşiqlari yangraydi.
8Original musiqa
Namoyişni tarqatiş, Podşo körfazi, Folbinlik va Plyaj: musiqa — Nikolay…
Namoyişni tarqatiş, Podşo körfazi, Folbinlik va Plyaj: musiqa — Nikolay Dobkin
Vudstok va Janjal: musiqa — Dmitriy Varşavçik
Koreetsning hibsga olinişi: musiqa — Nikolay Dobkin va Igor Sukaçyov
Bitlz: musiqa — Igor Sukaçyov
9Işlatilgan musiqa
Steppenwolf — Born to Be Wild (M.…
Steppenwolf — Born to Be Wild (M. Bonfire)
Sixto Rodriguez — Rich Folks Hoax (S.D. Rodriguez)
Sixto Rodriguez — Forget It (J. Rodriguez)
Cactus — Parçman Farm (M. Allison)
Çristie — Yellow River (J. Cristie)
The Doors — The End
The Zombies — Time To Move
The Way We Live — Angle (Jim Milne)
The Way We Live — King Dick Two (Jim Milne, Steve Clayton)
Grand Funk Railroad — Mean Mistreater (Mark Farner)
La Cumparsita (Matos Rodriguez G.H., Maroni E.P., Contursi P., aranjirovka: N. V. Miroşnik)
Vladimir Vysotskiy — Zdes lapy u yeley drozhat na vesu… (V. S. Vysotskiy)
Maşina vremeni — Den gneva (Andrey Makareviç)
Kalinov Most — Devoçka letom (J.J. Cale)
Kalinov Most — Blesnet (sözlari — Dmitriy Revyakin, «The House of the Rising Sun» musiqasiga)
Kalinov Most — Ukhodili iz doma (Dmitriy Revyakin)
Nikolay Dobkin va Yegor Şamanin — Ya veryu v Atlantidu (kompozitor Yuriy Markin)
Nogon Şumarov va Bulat Gafarov — Tuva (Nagon Şumarov)
V trave sidel kuzneçik (V. Ya. Şainskiy, N. N. Nosov), bolalar xori
Nadejda (A. N. Paxmutova, N. N. Dobronravov)
Luçşiy gorod zemli (Arno Babadjanyan), dovul orkestri
James Last orkestri — Einmal Noç Naç Bombay (Richard Germer)
James Last orkestri — Eine Seefahrt Die ist Lustig
Filmda Nikolay Dobkinning «The House of the Rising Sun» qöşiğiga turli aranjirovkalari işlatilgan.
10Faktlar
Garik Sukaçyov filmni suratga oliş uçun pul yiğişni 1995-yilda boşlagan (işçi nomi — «Dom voskhodyaşçego…
Garik Sukaçyov filmni suratga oliş uçun pul yiğişni 1995-yilda boşlagan (işçi nomi — «Dom voskhodyaşçego solntsa»). Musiqa jurnallarida biznesmen va tadbirkorlarga moliyaviy yordam sörab murojaatlar çop etilgan.
Film işga tuşirilayotganda suratga oliş guruhi reklama maqsadida Arbatda aksiya ötkazgan — pul yiğgan. Aktyor Stanislav Ryadinskiy oq rangli mexanik it olib kelgan, uning yoniga «Batareyka uçun itga bering» deb yozilgan lavha qöyilgan. Keyin ular Vaxtangov teatri yonida turişgan.
Matn: maqola tarjimasi «Дом Солнца» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.