The House That Jack Built

Jek öz furgonida yölda ketayotganda, kutilmaganda domkrati buzilgan bir ayolga (Uma Thurman) duç keladi. U ğildirakni almaştiriş uçun domkratni tuzatişi kerak. Qisqa suhbat va hazildan keyin — ayol Jekning furgonida bölmasligi kerak, çunki u seriyali qotil bölişi mumkin — Jek uni özining tanişi, mexanik Sanniga olib borişga rozi böladi. U domkratni tuzatadi, lekin ikkovi (qiz va Jek) maşinaga qaytganda domkrat yana buziladi. Ayol uni Sannikiga qaytarişni söraydi. Jek unga köp ishi borligini tuşuntirişga urinadi, biroq qiz uning gapiga quloq solmaydi. Yölda Jek sabrini yöqotadi, ğildirak domkratini olib, uni öldiradi. Söng jasadni şu maqsadda sotib olingan sanoat muzlatgiçiga olib boradi.

Jek boşqa bir ayolning (Siobhan Fallon) eşigini taqillatadi va u politsiyaçi bölib, marhum eridan qolgan pensiya masalasida yordam bera olişini aytadi. Ayol unga işonmaydi, çunki uning politsiya nişonini körmaydi. Şunda Jek yangi hikoya öylab topadi: u suğurta agenti bölib, politsiyaçi niqobida uylarni aylanib, suğurta kompaniyasi uçun maʼlumot yiğadi. U ayolni suğurta tölovlari bilan aldaydi va ayol uni uyga kiritganda böğib öldirmoqçi böladi. Lekin ayol darhol ölmaydi, huşiga keladi va Jek uni böğiş maqsadida unga suv va donut beradi. Bu ish bermagaç, u yana ayolni böğadi, söng yuragiga piçoq uradi. Jasadni furgonga joylaştiradi, lekin uyning har bir sirtini tozalaş bilan band bölib, juda köp vaqt sarflaydi va ötib ketayotgan politsiyaçining (Edward Spellers) eʼtiborini tortadi. Hiyla bilan Jek jasadni butalar orasiga yaşiradi (furgonni tekşiriş vaqtida), politsiyaçini uyga kiritadi, keyinroq esa şoşilib ayolning jasadini furgon bamperiga boğlab, sanoat muzlatgiçigaça sudrab boradi. Yölda qolgan iz tez orada kutilmaganda boşlangan yomğir bilan yuviladi. Bu voqea Jekka öziga «Mister Izoşşqursiz» («Mister Murakkab») laqabini beriş fikrini beradi.

Jek yaqin tanişi bölgan ayol (Sofie Gråbøl) va uning ikki öğli, Grampi va Jorj bilan ovga boradi. Avval u bolalarga minoradan miltiqdan nişonga otişni örgatadi, ayol esa piknik uçun ovqat tayyorlaydi. Keyinroq bolalar onasi bilan yerda qolganda, Jek ularga snayper miltiğidan öq uza boşlaydi. Tez orada u ikki öğilni onasining köz oldida şafqatsizlarça öldiradi va dahşatga tuşgan ayolni ölik Jorjga pirog yedirişga majbur qiladi. Şundan söng Jek ayolga qoçiş uçun vaqt beradi; keyin uni yaralaydi, izidan boradi va ovçi kabi tugatadi. Oxirida Jek ikkinçi öğli Grampining jasadini oladi va taksidermiya böyiça bilimlaridan foydalanib, uning abadiy ğamgin yuzini groteskli tabassumga aylantiradi.

Jek Jaklin (Riley Keough) nomli yoş qizning uyiga keladi, uni aqlli emas deb hisoblab «Ahmoqça» deb ataydi. U hozirça oltmiş kişini öldirganini va Mister Murakkab nomli seriyali qotil ekanini tan oladi. Dastlab Jaklin Jekka işonmaydi va u yolğon gapiryapti deb öylaydi, lekin keyinroq u qizni qörqitadi va qiz ketadi. Köçada Jaklin uyining yaqinida turgan politsiyaçiga Jek qotil ekanini aytişga urinadi, ammo u unga işonmaydi. Oxir-oqibat Jaklin qaytib keladi, Jek uni boylab qöyadi, piçoq bilan ikkala kökragini kesadi, söng öldiradi. Bitta kesilgan kökragini Jek öşa paytda içida heç kim bölmagan politsiya maşinasining oynani tozalagiçi ostiga qöyadi, ikkinçisidan esa özi uçun hamyon yasaydi.

Jek beş kişini öğirlaydi, ularni boğlaydi va qatorga tizib tiz çöktiradi, boşlarini quriliş tirgaklariga boğlaydi. U beşalasini bitta öqda öldirişni möljallaydi, lekin keyin Elning qurol dökonidan sotib olingan öqning butunlay metalldan emasligini tuşunadi. Pedant Jek ğazabga minadi. U Elning oldiga boradi, lekin u turli bahonalar bilan uni qabul qilmaydi va oldin sotilgan öqlarni almaştirmaydi. Şunda Jek uzoq yillik tanişi Es Pi (David Bailey) oldiga boradi, lekin u Jekni revolver bilan tahdid qiladi va politsiya uning hamda Elning oldiga borib, uni talonçilikda gumon qilgani haqida maʼlumot olganini aytadi. Jek uni qurolni taşlaşga köndiradi, çunki ular uzoq vaqtdan beri bir-birini biladi va Es Pi şunday qilganda uni piçoq bilan öldiradi. Nihoyat Es Piдан kerakli butunlay metalldan yasalgan öqni olgaç, Jek uning qizil xalatini kiyadi va jinoyat joyiga kelgan politsiyaçini öldiradi. Söng u politsiya maşinasini öğirlab, muzlatgiç joyiga boradi. U yerda Jekka beşta qurbonini aniq nişonga oliş uçun joy yetmaydi va u muzlatgiçning orqa qismidagi, ilgari heç qaçon oçilmagan muzlab qolgan eşikni sindirişga majbur böladi. Ilgari bloklangan xonaga kirgaç, Jek birinçi marta Verjni köradi. Verj Jekda tugallanmagan ish borligini taxmin qiladi, çunki u öz uyini hali tugatmagan. Şunda Jek qurbonlarning jasadlarini material sifatida işlatib, ulardan uy quradi. Uyning içiga kirganda u polda teşik köradi. Şu paytda yetib kelgan politsiyaçilar taşqaridan eşikni kesib, otişni boşlaydi. Jekning oldida Verj ortidan teşikka yaşirinişdan boşqa çora qolmaydi.

Epilog Dantening «Ilohiy komediya»siga töğridan-töğri işoradir. Aslida qadimgi rimlik şoir Vergiliy bölgan Verj Jekni dözaxga olib boradi. Dözaxga tuşiş jarayonida Kola ultra çuqur quduqqa oid kadrlar körsatiladi, afsonaga köra u yerdan dözaxdan kelayotgan inson qiçqiriqlari eşitilgan. Verj Jekni eng pastga, töqqizinçi doiraga olib boradi, u yerda ulkan jarlik ustida köprik bölgan. Jarlikning narigi tomonidagi yöl dözaxdan, taxminan, poklaniş joyiga olib borişi kerak, lekin köprik vayron bölgan. Verj, özini ham bu juda hayratga solsa-da, Jek uçun yettinçi doira möljallanganini aytadi va uni bu yerga olib kelganini Jek nima kutayotganini bilişi uçun qilganini aytadi. Jek javoban jarlik yonidagi tik qoya orqali narigi tomonga ötiş mumkinligini aytadi. Verj unga bu heç kimga muvaffaq bölmaganini ogohlantirsa-da, uni taqiqlay olmaydi va Jek qoyaga çiqadi. Verj yelka qisib uzoqlaşadi, Jek esa narigi tomonga ötişga urinadi. Tez orada u muvaffaqiyatsizlikka uçraydi va jarlikdan olovli çuqurlikka yiqiladi.

Film Hit the Road Jack qöşiği ostida tugaydi (ingliz tilidan — «Jek, jöna»).

Dastlab Lars fon Trier teleserial suratga olişni rejalaştirgan edi, lekin 2016-yil fevralda u bu töliqmetrajli film bölişini eʼlon qildi. Seriyali qotillarning hayot hikoyalarini çuqur örganganidan söng, 2016-yil mayga kelib fon Trier ssenariyni tugatdi. Filmning xalqaro prokat huquqlari TrustNordisk kompaniyasiga tegişli edi, işlab çiqariş esa fon Trierning Zentropa kinokompaniyasi tomonidan amalga oşirildi. Şvetsiyalik Film i Väst kompaniyasi kartinani qisman moliyalaştirdi, Kopengagen kinofondi esa işlab çiqariş uçun 1,08 mln yevro subsidiya ajratdi. Film Fransiya, Germaniya, Şvetsiya va Daniyaning hamkorlikdagi mahsulotidir.

2017-yil fevralda The Guardian naşriga bergan intervyusida fon Trier kelgusi filmni «hayot — yovuz va bevosita yurakisiz narsa» degan ğoyani maqtaş sifatida taʼriflagan va filmni yaratişga Donald Tramp ilhom bergani haqida aytgan. Filmning epiloği, unda Jek dözaxga boradi, fon Trierning hamkor-ssenarist Jenle Hallunn tomonidan taklif qilingan va rejissyor buni örinli deb topgan: «Men bunday ğoya yaxşi deb öyladim, çunki biz kinoda uzoq vaqtdan beri dözaxga haqiqatan taşrif buyurmagandik. Ayniqsa, dözaxga sayohatning özi. Biz uni dözax haqidagi turli tasavvurlardan yiğdik yoki qanday ataşsa ham. Elisey dalalari Rim mifologiyasidan. Men aminmanki, dözax bu filmda tasvirlanganidek körinmaydi». Fon Trier şuningdek, «klassik final» yaratiş uçun Alfred Hitçcockdan ilhom olganini aytgan, unda Jek jazolanadi: «Film oxirida Jek jarlik ustida osilib turganda özimni biroz Hitçcock uslubidagidek his qildim. Yomon yigitni heç qaçon çekkaga osilib qolişiga yöl qöymang, çunki tomoşabinlar bunga befarq böladi… Psixopatlar tutilmaslikka nisbatan irratsional işonç bilan harakat qiladi. Şuning uçun finali aynan şunday. Men uçun uni tirik qoldiriş odatiy bölardi. Lekin keyin eski yaxşi Hitçcockni esladim va bunga klassik final kerak degan qarorga keldim».

2016-yil 2-noyabrda fon Trier Matt Dillon filmda boş rolni ijro etişini eʼlon qildi. Şundan köp ötmay, 2017-yil fevralda aktyorlar jamoasiga Riley Keough va Sofie Gråbøl qöşildi, keyingi oyda esa Uma Thurmanning iştiroki eʼlon qilindi.

Aktyor Peter Sarsgaard ning sözlariga köra, u Jekni öynaşni xohlagan, lekin filmning şafqatsiz xususiyati tufayli boş rolni rad etişga majbur bölgan.

Asosiy suratga oliş 2017-yil martda Şvetsiyada, Bengtsfors va Tessö yaqinida (Şvetsiyaning Dalsland viloyati) boşlandi. Suratga oliş jarayoni Kopengagen, Gribskov, Trollhättan, Buyuk Britaniyaning Peak District milliy boği va Italiyaning Montemerano şaharlarida ham ötdi. Dastlab Matt Dillon rolga tayyorgarlik köriş vaqtida amerikalik seriyali qotil Ted Bundy obrazidan ilhomlangan, ammo ish davomida uning qahramoni öziga xos xususiyatlar kasb eta boşlagan.

Fon Trier suratga olişni ikki qismga böldi, toki materialni tanaffus paytida montaj qiliş imkoniyatiga ega bölsin — bunday yondaşuvni u ilgari ham qöllagan edi. Murakkab vizual effektlar yaratilgani sababli film postprodakşen bosqiçida deyarli bir yil turdi.

2018-yil 14-mayda film Kann kinofestivalida premyerasi bölib ötdi va u tanlov dasturidan taşqari namoyiş etildi. 2017-yil mayda IFC Films kinokompaniyasi filmni AQŞ hududida tarqatiş huquqini sotib oldi.

Film qutbli baholarga sabab böldi va 2018-yilning «eng ekstremal va eng bahsli» qörquv filmi deb atalgan. Rotten Tomatoes saytida filmning maʼqullaş reytingi 137 ta şarhga asoslanib 59 % ni taşkil etadi, örtaça baho esa 10 balldan 6,2. Saytdagi tanqidçilar konsensusida şunday deyilgan: «„The House That Jack Built“ ssenariy muallifi va rejissyor Lars fon Trierni uning eng murosasiz şaklida namoyon etadi: filmni eʼtiborsiz qoldiriş qiyin va köp tomoşabinlar uçun qabul qiliş ham şunçalik qiyin». Metacritic saytida filmning örtaça tortilgan bahosi 100 balldan 42 ball bölib, 29 ta şarhga asoslangan, bu «aralaş yoki örtaça şarhlar» tavsifiga mos keladi.

IndieWire tanqidçisi Erik Kon filmga «A−» baho qöydi va uni «aqldan ozgan şedevr» deb atadi. BBC dan Nikolas Barber filmga beş yulduzdan törtta yulduz berib, şunday dedi: «Şubhasiz, bu jasur va hayajonli film bölib, uni faqat jiddiy şuhrat qozongan daniyalik provokator rejissyor suratga olişi mumkin edi». Variety dan Owen Gleiberman filmga ijobiy baho berib, bildirdi: «Bu yaxşi provokatsion kino bilan trikning örtasidagi narsa. U sizning terингизга kirişga möljallangan va bunga muvaffaq böladi». The Hollywood Reporter dan David Rooney yozdi: «„The House That Jack Built“ albatta körişga arziydi. Ammo eng hayratlanarlisi şundaki, u tez-tez manosiz bölgani kabi, taşvişli ham». National Review dan Armond White film «aybsiz zöravonlikni» masxara qilişini, «tomoşabinlarni zavq olayotgan jirkanç narsaga yuzini botirişini» hisoblaydi. The Guardian dan Peter Bradşaw filmni «jirkançlikka töla ğamgin sinov» deb atadi, garçi uning yakuniy sahnasini maqtagan bölsa-da.

Los Angeles Times dan Mark Olsen filmni «qonli, yuzga uriladigan zöravonlik va xira falsafiy çekinişlarni» uluğlagani uçun tanqid qildi va xulosa qildi: «Fon Trier yetarliça qiziqarli narsalarni töplay oldi — ğalati lahzalar, aktyorlik parçalari, tarqoq ğoyalar va bu tartibsizlikni dunyoga çiqariş uçun oddiy jasorat, şunday qilib, bu yerda eʼtiborga loyiq, aqldan ozdiruvçi imkoniyat borday tuyuladi. Va, ehtimol, bu uning eng şafqatsiz hazilidir».

Tanqidçilar boş qahramonni haqiqiy seriyali qotil Ted Bundy bilan soliştirdilar, xususan Bundy jozibasiz köriniş uçun jarohat olganini yolğondan körsatiş usulidan — Jek ham filmda şu usuldan foydalanadi.

Tomoşabinlarning boş qahramon bolaligida ördakçani nogiron qilgan sahnaga salbiy munosabatiga qaramay, PETA taşkiloti filmni himoya qilib çiqdi va u öspirinlik davridagi hayvonlarga nisbatan zöravonlik bilan psixopatiya örtasidagi boğliqlikni işonçli tasvirlaganini aytdi, şuningdek maxsus effektlarning realistikligini taʼkidladi.

Fransuz «Cahiers du cinéma» jurnali «The House That Jack Built» ni 2018-yilning eng yaxşi filmlaridan biri deb atadi.