Ayni paytda, 1925 yil. Rus muhandisi Pyotr Garin professor Mantsevning kaşfiyotidan foydalanib, benihoya vayronkor kuçga ega qurol — giperboloidni, kuçli issiqlik nuri generatorini yaratadi. U giperboloiddan dunyo hukmdori böliş ğoyasini amalga oşiriş uçun foydalanişga qaror qiladi. Garin va uning giperboloidini ovlaş boşlanadi — ham sovet maxsus xizmatlari, ham xorijiy kapitalistlar tomonidan.
Garin va uning giperboloidi haqida gap ketganda, ovlanayotgan kişi bitta emas, balki ikki tomondan ham kuçli qarşilikka duç keladi.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Yevgeniy Yevstigneyev, Mikhail Astangov, Natalya Klimova
3Rollarda
Yevgeniy Yevstigneyev —…

Yevgeniy Yevstigneyev — Garin
Vsevolod Safonov — Şelga Vasiliy Vitalyeviç, Leningrad jinoyat qidiruv bölimi xodimi
Mixail Astangov — Rolling
Natalya Klimova — Zoya Monroz
Vladimir Druzhnikov — Artur (Arturoviç) Levi, Rolling agenti va keyinçalik Garin agenti
Mixail Kuznetsov — Xlyonov
Yuriy Sarantsev — Taraşkin
Nikolay Bubnov — Mantsev Nikolay Xristoforoviç, Sibirdagi ekspeditsiya rahbari
Viktor Çekmaryov — «Tört barmoqli», Artur Levining hamkor agenti
Pavel Şpringfeld — Gaston, yollangan qotil
Bruno Oya — Yansen, «Arizona» yaxtasining kapitani
Aleksey Uşakov — Vanya Gusev
Anatoliy Romaşin — doktor Volf
Valentin Brileyev — Viktor Lenuar, Garinning dösti va şerigi-ikkiz
Artyom Karapetyan — kotib
Vyaçeslav Gostinskiy — Oltin orol komendanti
Stepan Krylov — telegraf xodimi
Vladimir Balaşov — olim (epizod)
Konstantin Karelskix
4Syomka guruhi
Badiiy rassomlar: Yevgeniy Galey, M.…
Badiiy rassomlar: Yevgeniy Galey, M. Karyakin
Ovoz rejissyori: D. Zotov
Montaj: Lidiya Juçkova, N. Karlova
Grim rassomi: B. Antonov
Kostyumlar: L. Duşina, V. Yudin
Musiqa ijrosi: Davlat simfonik kinematografiya orkestri, dirijyor: Emin Xaçaturyan
5Texnik maʼlumotlar
Işlab çiqariş: Gorkiy nomidagi…
Işlab çiqariş: Gorkiy nomidagi kinostudiya.
Badiiy film, qora-oq.
Tomoşabinlar: 20,8 mln kişi.
6Mukofotlar
1966 — Italiyaning Triyest şahrida fantastik filmlar xalqaro festivalida «Triyest şahrining oltin muhri» boş…
1966 — Italiyaning Triyest şahrida fantastik filmlar xalqaro festivalida «Triyest şahrining oltin muhri» boş mukofoti
7Film baholari
Filmga dastlabki köplab şarhlar tanqidçilarning noroziligini aks ettirdi. Xususan, ilmiy fantastikaga…

Filmga dastlabki köplab şarhlar tanqidçilarning noroziligini aks ettirdi. Xususan, ilmiy fantastikaga ixtisoslaşgan tanqidçi V. S. Reviç filmga sinfiy-siyosiy daʼvo qilib, A. Tolstoy romanining ijtimoiy tomoni («burjua munosabatlari, birja öyinlari, kapitalistik iqtisod va axloq mexanikasi») filmdan «butunlay tuşib qolgan, yana soddalaştirilgan detektiv va şoşilib tuşuntirilgan ilmiy tomon qolgan», deb yozdi. Bir yarim ön yildan keyin u filmni biroz boşqaça baholadi:
«Ismlarning jarangdorligi böyiça noyob aktyorlar tarkibiga qaramay, film muvaffaqiyatsiz çiqdi. Katta nasriy asarlarni ekranlaştiruvçilarning tipik xatosi yuz berdi. Asosiy syujet burilişlarini qoldirmaslikka intiliş tezkorlikka olib keladi — qahramon bir lahza körinib ketadi, voqea ötib ketadi — va keyin, tezroq, tezroq; ekran vaqti qiyofalarga razm soliş, voqealarning mohiyatini tuşuniş uçun yetmaydi… Natijada voqeaviy-sarguzaştli boevik, juda sayoz falsafa bilan çiqdi».
Kinotanqidçi V. S. Ivanova «ğayrioddiy darajada zerikarli batafsillik bilan ajralib turadigan manzara»ni kördi va yozdi: «Faqat filmning finalida, ikki nafar beçora, deyarli vahşiy odamning u yerda aylanib yurgan böm-böş orolining uzun panoramasida… aynan şu finalda bir lahzaga Tolstoyning yöq qiluvçi istehzosidan nimadir közga taşlandi. Közga taşlandi va… Zalda çiroq yondi».
V. S. Ivanovadan farqli ölaroq, sanʼatşunos va kinotanqidçi A. V. Fyodorov filmning «öziga xos audiovizual yeçimini» taʼkidladi.
…birinçi — 1965 yildagi qora-oq «Muhandis Garinning giperboloidi» ekranlaştirişining öziga xos tasviriy yeçimi aniq ajralib turadi, u film noir ruhida bajarilgan (1940–1950-yillardagi jinoiy syujetli amerikalik va fransuz filmlari, taqdirga köniş, fatalizm va ekspressionizm elementlari bilan qoronği motivlar): bu yerda tungi sahnalarda çiziqli soya-yoruğlik öyini, kunduzgi sahnalarda qora va oq ning keskin almaşinuvi, keng burçakli obyektiv, ğayrioddiy suratga oliş nuqtalari va hokazolardan foydalaniş… <…> Filmning vizual uslubiga mos ravişda kompozitor M. Vaynbergning dinamik-asabiy, baʼzan esa istehzoli musiqasi ham yaraşdi….
Madaniyatşunoslar A. Novikova va O. Timofeyevaning fikriça, film noir estetikasidan foydalaniş «filmni tomoşabop qilibgina qolmay, balki qahramonning ğoyalarga fanatik darajada berilib ketgan içki dunyosini kino vositalari orqali namoyon etişga imkon beradi». Muhandis Garin rolini ijro etgan Yevgeniy Yevstigneyev esa uni «dunyoni egallaş ğoyasining psixologik jihatdan işonarli fanatigi sifatida: aqlli, hisobli va qatʼiyatli, istehzodan begona bölmagan» qilib körsatişga muvaffaq bölgan. Şu bilan birga, «uning qahramonining leksikasi, mimikasi va imo-işoralari lakonik va syujet vaziyatlarining pragmatikasiga böysundirilgan».
8Kadrlar
2
1 · TMDB
2 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Гиперболоид инженера Гарина (фильм)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.