The Inspector-General

Yuriy Tolubeyev — Anton Antonoviç Skvozniк-Dmuxanovskiy, şahar hokimi

Anastasiya Georgiyevskaya — Anna Andreyevna, hokimning xotini

Tamara Nosova — Marya Antonovna, hokimning qizi

Pavel Pavlenko — Luka Lukiç Xlopov, maktablar nazoratçisi

Sergey Blinnikov — Ammos Fyodoroviç Lyapkin-Tyapkin, sudya

Mixail Yanşin — Artemiy Filippoviç Zemlyanika, xayriya muassasalari homiysi

Erast Garin — Ivan Kuzmiç Şpekin, poçta boşliği

Aleksandr Polinskiy — Pyotr Ivanoviç Dobçinskiy, şahar yer egasi

Vasiliy Kornukov — Pyotr Ivanoviç Bobçinskiy, şahar yer egasi

Igor Gorbaçyov — Ivan Aleksandroviç Xlestakov, Peterburgdan kelgan amaldor

Aleksey Gribov — Osip, Xlestakovning xizmatkori

Aleksandr Guzeyev — Xristian Ivanoviç Gibner, uezd şifokori

Yevgeniy Agurov — Fyodor Ivanoviç Lyulyukov, nafaqadagi amaldor, şaharning hurmatli şaxsi

Nikolay Rybnikov — Ivan Lazareviç Rastakovskiy, nafaqadagi amaldor, şaharning hurmatli şaxsi

Nikolay Çistyakov — Stepan Ivanoviç Korobkin, nafaqadagi amaldor, şaharning hurmatli şaxsi

Sergey Kalinin — Stepan Iliç Uxovyortov, xususiy pristav

Ivan Ryjov — Svistunov, politsiyaçi

Valentin Onişçenko — Pugovitsin, politsiyaçi

Aleksandr Şçagin — Derjimorda, politsiyaçi

N. Timyakov — Abdulin, savdogar

Anastasiya Zueva — Fevronya Petrovna Poşlyopkina, slesarning xotini

Yelena Ponsova — praporşçikning xotini

Pavel Ivanov — Mişka, hokimning xizmatkori

Anatoliy Kubatskiy — traktir xizmatkori

Anna Zarjitskaya — Korobkina

Vladimir Yerşov — jandarm

Nadejda Samsonova — Zemlyanikaning qizi

Vladimir Uralʼskiy — savdogar

Anatoliy Papanov — amaldor

Ssenariy muallifi va rejissyor: Vladimir Petrov

Operator: Yuriy Yekelçik

Rassom: Vladimir Kaplunovskiy

Kompozitor: Nikolay Timofeyev

Direktor: Osman Karayev

Pavilyon syomkalari Moskvada, natura syomkalari esa Kostromaning tarixiy markazida ötkazildi.

Igor Gorbaçyov uçun bu kinodagi birinçi yirik rol edi. Yoş aktyor, bundan taşqari, maxsus maʼlumotga ham ega emas edi, şu sababli eng buyuk ustalar bilan bir maydonda öynaşi kerak edi, bu esa, syomka guruhi aʼzolari ham qöşilib, köpçilikda rejissyorning tanlovi şubha uyğotdi. Biroq rejissyor bir yil oldin LDU Talabalar teatrida Xlestakov rolini muvaffaqiyatli ijro etgan va Butunittifoq badiiy havaskorlik körigida hakamlar hayʼati tomonidan mukofotlangan bu artistga işonç bildirgan edi. U şu rolni 25 yil davomida ijro etgan Nikolay Svetlovidov ham da teatr arboblari tomonidan yuqori baho oldi. Işonçlilikka yana şu narsa qöşilardi: Gorbaçyov bilan Xlestakov yoshi va qomati jihatidan bir xil edi.

Yuriy Tolubeyev Skvozniк-Dmuxanovskiy rolini kinoda ham, sahnada ham bir vaqtda ijro etgan: 1952 yilda Leningrad A. S. Puşkin nomidagi drama teatrining boş rejissyori Leonid Vivyen Tolubeyevni özining «Revizor» spektaklida hokim rolini öynaşga taklif qilgan.

Anatoliy Papanov keyinçalik Moskva Satira teatridagi «Revizor» spektaklida hokim rolini ijro etadi.

Rostislav Yurenevning fikriça, köplab obrazlar muvaffaqiyatli çiqqan. U ayniqsa Aleksey Gribov ijro etgan Osipni alohida taʼkidlagan, uning har bir paydo bölişi «kulgu va jonlaniş uyğotadi». Gribov qahramonni idealizatsiya qilişdan voz keçgan, «baʼzi ijroçilar uni xalq donoligining deyarli taşuvçisi sifatida körişga moyil edilar». Uning Osipi «dangasa, ayyor, oçköz, firibgar», ammo şu bilan birga Xlestakovning ham, atrofdagilarning ham qadrini biladi. Tolubeyev esa «Hokimning murakkab va dahşatli qiyofasini» ajoyib körsatgan, biroq uning öyini komediya çegarasidan çiqib ketgan, ayniqsa tomoşabinda qahramoniga açiniş uyğotişi mumkin bölgan yakuniy sahnalarda, «bu, albatta, komediyaning ğoyaviy niyatini buzgan bölardi». Şu sababdan tanqidga Igor Gorbaçyovning obrazi ham uçradi:

Rejissyorning vazifasi Xlestakov rolini tekislaş, yönaltiriş va ğoyaviy mustahkamlaş edi, bu rol havaskorlar teatrida isteʼdod bilan belgilangan edi. Afsuski, rejissyor bu işni tugallay olmadi. Gorbaçyov-aktyorning jozibasi Xlestakovning jozibasiga aylanadi, u «arzimas odam», heç kim bölmagan şaxsdan çiqib, baʼzan beparvo yoş hazilkaş va içkilikbozga aylanadi.

Kino tanqidçisi Leonid Muratov Gorbaçyovning jozibadorligiga qöşilgan holda, aksinça, buni ekranlaştirişning asosiy yutuği deb atagan. U Mixail Çexovning yigirmançi yillarda «dahşatli va ğamgin-istehzoli psixologik grotesk uslubida» Xlestakov rolini öynaganini va Erast Garinning «tomoşabinlarni taʼqib qiluvçi tasavvurlar olamiga botgan, deyarli inferno xarakterli, sirli va xavfli personajning xayolini, körinmas şahvatini» ijro etganini eslatgan. Uning sözlariga köra, na öşa va na keyingi satirik-foş qiluvçi talqinlar kuldirmagan, Gorbaçyovdan farqli ölaroq, u «kinotomoşabinlarda doimiy quvnoq kulgi uyğotadi», rolning özi esa «öz yolğoni bilan mast böliş dostoni, iqror-monologga» aylangan.

Bolesslav Rostockiy «Iskusstvo kino» jurnalida maqola eʼlon qilib, «Sovetskoe iskusstvo» gazetasida premyeradan bir oy oldin çop etilgan, Gorbaçyovning öyinini tanqid qilgan şarhning muallifi bilan bahslaşgan. Holbuki, bir yil oldin şu gazeta LDU Talabalar teatri spektakli haqida Nikolay Svetlovidovning ijobiy şarhini çop etgan edi. Rostockiy aktyor teatr obrazining barça fazilatlarini saqlab qolibgina qolmay, ularni rivojlantirganini, öz talqinida «keskinlik»ning yöqligi, xatti-harakatining tabiiyligi bilan filmning muvaffaqiyatiga köp jihatdan hissa qöşganini taʼkidlagan, bu esa Gogolning niyatiga mos kelgan:

Gorbaçyov juda nozik va ifodali ravişda taʼkidlaydiki, Xlestakov heç qanday darajada voqealarni boşqarmaydi va yönaltirmaydi. Aksinça, voqealar uni öziga tortadi, u esa kör-körona ularning oqimiga beriladi, doimo özi bölib qoladi, özining körinişga intilişi va «haqiqatda bölganidan köra olijanobroq» köriniş, közga tuproq sepiş iştiyoqi bilan. Bu obraz tavsifining muhim xususiyatidir.

Adabiyotşunos Nikolay Stepanov filmni yorqin va taassurot qoldiruvçi deb atagan, u ijtimoiy komediya asosini, «hayot ranglarini va obrazlarning tipik kuçini» saqlab qolgan, lekin şu bilan birga teatr harakatini sözma-söz ekranga köçirişga intilmagan. U matnga nisbatan öylangan munosabatni qayd etgan: qisqartirişlar «ehtiyotkorlik bilan» qilingan va tomoşabin Gogol sözining barça gözalligini, uning hazilini, yorqin tasvirliligini yetarliça töliq his etadi.

Rostislav Yurenevning sözlariga köra, Gogol kulgi yordamida öz davrining illatlariga qarşi kuraşgan, şu sababli «Revizor»ni haddan ziyod «jiddiylaştiriş» filmga foyda keltirmagan: uning fikriça, baʼzan juda akademik ijro etilgan boş rollar komediyaning satirik ohangini «susaytiradi».

Leonid Muratov yozişiça, 20 yil ötgaç, «Gogol komediyasini hayotiy tuşuntiriş va oqlaşga daʼvo qilgan», sodda tuşunilgan kinematografiklik va obrazning işonçliligi tufayli hozir köz öyadigan narsa, ammo şunga qaramay, kartina «Xlestakov-Gorbaçyovning ekrandagi yorqin teatrallik»i tufayli tomoşabinni öziga jalb qilişda davom etadi.

Vladimir Petrovning «Revizor»ida yangiliklar, muallif talqinining innovatsiyalari, eksperimental topilmalar yoki alohida «zamonaviylaştiriş»ni qidirmaslik kerak, bular keyingi ekranlaştirişlarga xos… Bu filmda ortiqça narsa yöq. Faqat N. V. Gogolning klassik matni, klassik tarzda qöyilgan va eng isteʼdodli klassik teatr aktyorlari tomonidan ajoyib ijro etilgan. Aynan şunda uning vaqtdan taşqari qadriyati mujassam.