The Italian Job

Maykl Kein — Charli Kroker

Noel Kauard — janob Bridjer

Benni Xill — professor Saymon Piç

Raf Vallone — Altabane

Toni Bekli — Kemp Freddi

Meggi Blay — Lorna

Jon Le Mesurier — qamoqxona boşliği

Filmning 40 yilligiga bağişlangan Blu-ray Disc naşriga zamonaviy tanqidçi Kas Harlou quyidagiça baho bergan:

«"The Italian Job"ni har qanday maʼnoda yaxşi film deb ataş qiyin. Öyin deyarli hamma joyda yomon va köpinça farsga aylanadi, syujet — sodda sahnalardan tikilgan patçwork, dialoglar esa bayroqlik bilan zerikarlilik orasida suzadi. Lekin filmning nega kultga aylanganini tuşuniş mumkin. Bu Britaniyaning mohiyati va, qöşimça qilib aytganda, 1960-yillarning mohiyati, öşa davrning belgilari — odatlari, kiyimi, avtomobillari bilan ziravorlangan. Bu britaniya kinosidagi eng yaxşi (va, albatta, eng köp keltiriladigan) yönalişlardan biri, Buyuk Britaniyaning eng yaxşi va eng maşhur aktyorlaridan birining nodon kokni obrazining klassik timsoli va, şubhasiz, butun dunyo körgan britaniyalik avtomobilning özi haqidagi eng keng bayonoti. Bu asoslar filmni yaxşi deb hisoblaş uçun yetarlimi? Men işonçim komil emas, lekin ular uni klassik qiliş, uni eng buyuk britaniyalik filmlar röyxatiga kiritişni oqlaş uçun köpdan köp.»

1970-yilda film «Golden Globe» mukofotiga ingliz tilidagi eng yaxşi xorijiy film nominatsiyasida tanlangan.

Film BFI röyxatida «100 yil davomida 100 ta eng yaxşi britaniyalik film» böyiça 36-örinda turadi.

Premyera yilida film ijobiy ham, salbiy ham şarhlar oldi.

Variety şarhlovçisi janob Bridjer obrazini alohida taʼkidlaydi: «Kauard — öta vatanparvar professional firibgar — öz rolini butun bosiqligi va komikligi bilan ijro etadi».

New York Times gazetasining amerikalik tanqidçisi Vinsent Kanbi britaniyalik kartinani öziga xos tarzda baholagan: «Texnik murakkabligiga qaramay, film hissiy jihatdan orqada qolgan. U Kovardning hojatxona marosimi yoki Keynning jinsiy erkinligi ustida hazillaşişga intiladi, uçraşuvlardan keyingi uning jismoniy holsizligini noaniq körsatadi, ularning ortidagi sahnalar kadr ortida qoladi. Film faqat avtomobillarning vayron böliş paytlarida, qandaydir sabab bilan, yetti marta şartsiz zavq bağişlaydi. Nima uçun bilmayman, lekin yangi avtomobilning toğdan dumalab tuşib, asta-sekin buzilib, parça-parça bölib ketişida juda qoniqtiradigan narsa bor».

Tanqidçi Skott Veynberg filmning batafsil tahlilini beradi va şarhini şunday xulosa bilan yakunlaydi: «Noel Kauard va Benni Xill tomonidan mahorat bilan qöllab-quvvatlangan yoş Maykl Kein "The Italian Job"ni ham egallaydi, ham boşqaradi. Uning Charli Krokeri — yoqimli, yoş xuşmuomala yaramas, bu harakatçan, yengil kaperning jozibali özagi. Aynan şu sababli "The Italian Job" yaratilganidan 25 yil ötgaç ham şunçalik yuqori baholanmoqda».

Filmning sönggi kadridagi noaniqlik köplab muhokamalarga sabab böldi. «The Making of "The Italian Job"» (rus. Съёмки «Ограбления по-итальянски») hujjatli filmi prodyuser filmda oçiq final qöyişni talab qilganini taʼkidlaydi, bu esa filmning davomini suratga oliş imkonini berardi. Taxmin qilinişiça, avtobus mafiya yuborgan yuk vertolyotini ilintirib olişi kerak edi va ikkinçi qismdagi voqealar oltinni italyan bandit qölidan qaytariş atrofida rivojlanişi kerak edi.

Michael Caine 2003 va 2008-yillardagi intervyularida «Uşlab turinglar, yigitlar, mening bir fikrim bor…» degan jumladan söng haydovçi kabinasiga sudralib borib, dvigatelni işga tuşirganini aytgan. Uning sözlariga köra, 4 soat davomida avtobusning orqa qismidagi baklardan yoqilği asta-sekin sarflanib, avtobus sekin yölga tuşgan. Uning aytişiça, şunda ham mafiya ingliz kişilaridan oltin öljani tortib olgan.

Oltin elementi kiradigan Davriy sistemaning 140 yilligi va filmning çiqqanining 40 yilligi munosabati bilan Buyuk Britaniya Qirollik kimyo jamiyati jarlikda osilib turgan avtobus vaziyatidan vertolyotsiz çiqişning işonçli texnik yoki kimyoviy usulini taklif qiliş böyiça tanlov eʼlon qildi. 1000 dan ortiq juda real yeçim yuborildi. Eng yaxşisi sifatida quyidagi harakatlar ketma-ketligidan iborat yeçim tan olindi: avtobusning «orqa» qismidagi oynalarni sindirib, uni imkon qadar yengillaştiriş. Old oynalarni ehtiyotkorlik bilan çiqariş, şunda ular avtobusda qoladi. Ulardan bitta odam çiqadi, lekin yerga tegmasdan, havoda turib, oğirligi bilan old qismga taʼsir qilişni davom ettirib, old ğildiraklarni teşadi. Bu mumkin bölgan dumalaş amplitudasini yöl tomon oşiradi va keyingi silkinişda qaytiş zarbasini yöqotadi. Benzin quvurini ajratiş yoki uziş, şunda orqa baklardagi benzin öz-özidan oqib çiqadi. Bu harakatlarning barçasi bir odamga yölga çiqib, haydovçi kabinasini toşlar bilan töldirişni boşlaş imkonini beradi.

Alohida epizodlar, personajlar, vaziyatlar va syujetning butun parçalari ommaviy madaniyatda muntazam ravişda işlatiladi.

Eng maşhuri 2003-yilgi amerikalik remeyk «The Italian Job» bölib, u boevik janrida suratga olingan. Personajlarning ismlari, jinoyat sodir etiş usuli (şahar böylab global tirbandlik yaratiş uçun светофор boşqaruvi), işlatilgan kiçik hajmli Mini avtomobillari asl filmni takrorlaydi, biroq harakat Los-Anjelesga köçirilgan va syujetning aksariyat burilişlari berilgan janr doirasiga moslab özgartirilgan.

AQŞ da maşhur «Simpsonlar» multserialining bir epizodi «The Italian Bob» deb nomlanadi, bu filmning asl nomiga töğridan-töğri işoradir.

«Maxfiy agent Makgayver» teleseriyasining uçinçi qismi, u «Budapeştlik öğri» (ingl. Thief of Budapest, 1985-yil) deb ataladi, quvğin sahnalarida töğridan-töğri «The Italian Job»dan iqtibos keltiradi.

Buyuk Britaniya televideniyesida itlarga möljallangan reklama namoyiş etiladi. Roliк «The Italian Job» syujeti uslubida bajarilgan, lekin «it tilida» ovozlantirilgani bilan farq qiladi. Reklamaning ovoz fonida insonning sezgisi uçun ilğanmas yuqori çastotali tovuşlar işlatilgan. Mualliflarning fikriça, itlar qiziqiş bilan voqealarni kuzatadi.

2012-yilgi Yozgi Olimpiya öyinlariga beş daqiqalik «MINI» avtomobillarining «The Britalian Job» reklama roliki suratga olingan: uçta çiroyli kiçik maşina jinoyatçi motosiklçini quvadi. Bu vaqtda ular London diqqatga sazovor joylari fonida turli tryuklarni bajaradi.

Film Mini avtomobillarini bozorga çiqariş vositasi sifatida möljallanmagan. Barça maşinalar işlab çiqaruvçidan — British Motor Corporationʼdan bozor qiymati töliq tölangan holda sotib olingan. Şu bilan birga Fiat kiçik hajmli maşinalarni bepul, istalgan miqdorda taklif qilgan va bundan taşqari 50000 AQŞ dollari miqdorida rağbatlantiruvçi mukofot ham bergan. Biroq ham ssenariy muallifi, ham rejissyor kartinada faqat Mini suratga olinişini, uni yangilangan Britaniyaning — «şodon va öziga işongan» Britaniyaning ramzi sifatida körsatişini bildirgan.

Turindagi avtomobil tirbandligi kinoguruh iltimosiga köra mahalliy politsiyaçilar tomonidan ataylab yaratilgan. Suratga oliş yaşirin kamera bilan amalga oşirilişi kerak edi, çunki haydovçilar bir neça soatlik turib qolişdan ğazablanib ketgan va britaniyalik kinematografçilarni — vaziyatning haqiqiy aybdorlarini — linçevat qilişi mumkin edi.