The Lady from Shanghai

Wellesʼni filmni suratga olişga nima undagani haqida guvohliklar bir-biridan farq qiladi. Welles özi bu filmga rejissyor bölib qolganini deyarli tasodifan bölganini aytgan. U «Around the World in 80 Days» myuzikli ustidagi işni tugatiş uçun şoşilinç pul kerak bölgan va şu pul evaziga Columbia Pictures uçun ularning tanlagan syujeti asosida bepul film suratga olişga rozi bölgan. Natija Gollivud arboblariga yoqmagan va ular filmdan bir soatdan ortiq ekran vaqtini kesib taşlaşni talab qilişgan. Şunday bölsa-da, film prokatda muvaffaqiyatsizlikka uçragan. Tanqidçilar Wellesʼning «firmali fokuslari», anʼanaviy bölmagan vizual yeçimlari hikoyani kuzatişdan çalğitadi, deb şikoyat qilişgan. «The Lady from Shanghai» muvaffaqiyatsizligidan keyin rejissyor Gollivudning «qora röyxati»ga tuşib qolgan. Filmning muvaffaqiyatsizligi uning Hayworth bilan ajraşişini tezlaştirgan. Film Gollivud nuarining çöqqilaridan biri sifatida tan olinişi uçun yigirma yil ötişi kerak böldi, aks ettirilgan xonadagi surʼatli otişma esa «jahon kinosining eng taʼsirçan sahnalaridan biri» (Andrey Plaxov) deb baholandi.

Dave Kehr «The Lady from Shanghai»ni klassik nuarlar orasida yagona komediya deb atagan. Nuar tarixida ilk marta harakat ekzotik janubiy mamlakatlarga köçiriladi (keyinçalik kinotanqidçilar bunday nuarlar uçun quyoşli film soleil nomini öylab topişadi). Ammo garçi qahraton tropiklarda bölsa-da, qahramonlarni ölimga yaqinlik hissi tark etmaydi.

«The Lady from Shanghai» filmi faqat janr öziga xosligi bilan emas, balki metaforik kino tili bilan ham kino tarixiga kirgan. Qahramonlar goh akulaga, goh timsohga öxşatiladi. Tropikda terlayotgan Grisbi ulkan sudralib yuruvçiga öxşaydi, uning şerigi Bannister esa yurmaydi, balki sudralib harakat qiladi. Rozali — halokatli ayol bölib, xiyonat, aldamçilik va yovuzlikni ifodalaydi. Rejissyor uning haqiqiy mohiyatiga topqirlik bilan işora qiladi: akvariumdagi sevgi sahnasida uning yonidan ulkan kaptar baliq suzib ötadi. Nemis ekspressionizmi anʼanalarida suratga olingan joylar qahramonlarning içki holati bilan uyğunlaştirilgan, kamera harakati va çuqurlik ustalik bilan namoyon böladi. Boş qahramonning özini aldaşga yöl qöyib bergan vaziyatning çigalligini esa taşlab ketilgan sirk labirintidagi syurrealistik törlar ramziy ifodalaydi, qahramon ham aynan şu yerda qamalib qoladi.