The Last Airbender

«The Last Airbender» (rus. «Повелитель стихий») — M. Night Şyamalan rejissyorligidagi 2010-yilgi amerikalik fentezi-sarguzaşt jangari film. Uni Paramount Pictures, Nickelodeon Movies, Blinding Edge Pictures va The Kennedy/Marshall Company kompaniyalari prodyuserlik qildi, prokatga Paramount çiqardi. Film Nickelodeon telekanalining «Avatar: The Legend of Aang» (2005) multserialining birinçi mavsumiga asoslangan. Noah Ringer, Dev Patel, Nicola Peltz va Jackson Rathbone asosiy qahramonlar — Aang, şahzoda Zuko, Katara va Sokkani ijro etdi. Syujetga köra, yoş Avatar Aang tört elementni — havo, suv, yer va olovni egallaşi kerak, şunda u dunyodagi muvozanatni tiklaydi va Olov xalqining Suv qabilasi hamda Yer qirolligini bosib olişiga yöl qöymaydi.

2007-yil 8-yanvarda Paramount Pictures va Nickelodeon Movies «Avatar: The Legend of Aang» multserialiga asoslangan kinotrilogiya işlab çiqilayotgani haqida eʼlon qildi; rejissyor, prodyuser va ssenariy muallifi M. Night Şyamalan bölişi kerak edi. Kinoseriyaning rejasiga köra, har bir film multserialning bitta mavsumi voqealarini aks ettirişi kerak edi, boşlanişi «Kitob 1: Suv» bölişi belgilangan edi. Şyamalan Avatar olamini qizidan bildi, qizi Hellouinda Katara kostyumini kiymoqçi bölgan edi, şundan söng u butun oilasi bilan multserialni töliq tomoşa qildi. U multserialga bölgan munosabatini bildirib şunday dedi: «„Avatar“ köriş uyimizda oilaviy voqeaga aylandi… şu sababli biz uçinçi mavsumdagi davomni sabrsizlik bilan kutyapmiz[…] Mayk va Brayan yaratgan ajoyib olam bilan tanişgaç, men [Avatar] yaxşi badiiy film bölişi mumkin, deb öyladim». Şyamalanga multserialda eng köp yoqqan narsa jang sanʼati va ruhlar konsepsiyasi böldi.

«Legend of Aang» hammualliflari Maykl Dante DiMartino va Brayan Konietzko Şyamalanning kandidaturasini qöllab-quvvatladi, çunki ular uning ijodining muxlislari edi, Şyamalan esa «asl manbaga katta hurmat bilan qaradi». 2014-yilgi intervyusida Konietzko va DiMartino proyektning ularning maʼqulligisiz «yaşil çiroq» olganini va ularning maslahatlari asosan eʼtiborsiz qoldirilganini aytib berdi. Konietzko qöşimça qildi: «birinçidan, biz multserial asosida film suratga olinişini umuman istamagan edik; ikkinçidan, film işlab çiqariş boşlangaç, biz unda iştirok etişimizga ruxsat berilişini kutgan edik, lekin bizni taklif qilişmadi; uçinçidan, studiyalar Naytni yollaganda biz şunday deb öyladik: „Demak, biz bilan şunday muomala qilişdi. Agar ular yordam sörasa — biz rozi bölamiz, aks holda bu filmdan uzoqda turamiz“. Dastlab hammasi yaxşi edi va biz hamkorlikka umid qilgan edik, ammo keyin jiddiy kelişmovçiliklar paydo böldi». Prodyuser Frenk Maršall filmning PG reytingini olişiga umid bildirdi. Şyamalan moslaştiriş haqidagi qaraşlarini bayon etdi: «Döstim Nathan Blackmer filmning yönalişini aniqlaşda menga yordam berdi. Men asl multserialga xos bolalarça narsalarni, badiiy hazillarni va şunga öxşaş narsalarni çiqarib taşladim… biz Katara akasini real qildik… bu film muhitiga yaxşi mos keldi». Brad Grey Şyamalanning ham muvaffaqiyatli, ham muvaffaqiyatsiz filmlari bölganini, lekin şunga qaramay u «uning qaraşiga işonganini» tan oldi; şuningdek, Grey Şyamalanning film suratga oliş qarorini «jasoratli qadam» deb atadi, çunki rejissyor aslida yangi franşiza yaratmoqda edi.

Prodyuserlar kinotrilogiya uçun $ 250 mln byudjet ajratişga tayyor edilar. Filmning byudjeti $ 150 mln böldi; şuningdek, studiyalar marketingga taxminan $ 130 mln sarfladi, bu esa «The Last Airbender»ni Şyamalan karerasidagi eng qimmat film qiladi. Loyiha yaratuvçilari Jeyms Kemeronning 2009-yildagi xuddi şu nomli filmi bilan çalkaşmaslik uçun nomdan «Avatar» sözini çiqarib taşladilar.

Şyamalan Aang rolini Noah Ringer, Sokka rolini Jackson Rathbone, Katara rolini Nicola Peltz, Zuko rolini esa Jesse McCartney ijro etişini xohlagan edi. People jurnaliga bergan intervyusida Şyamalan Peltzsiz «The Last Airbender»ni suratga olmasligini aytdi: «Butun karerasim davomida bunday gapni faqat bir marta aytganman, Haley bilan „Olti sezgi“ filmi kastingida tanişganimda». 2009-yil fevralida maʼlum böldiki, McCartney örniga şahzoda Zukoni Dev Patel ijro etadi; Şyamalanning sözlariga köra, McCartneyning jadvali uni filmning boşqa aktyorlari bilan birga jang sanʼati lagerida öqişga imkon bermagan, ammo McCartneyning özi suratga oliş boşlanişidan oz oldin prodyuserlar uni siyosiy sabablarga köra işdan böşatganini daʼvo qildi. Kathryn Hoten Katara va Sokkaning buvisi «Pra-Pra» rolini, Seyçelle Gabriel esa Sokkaning sevgilisi va Şimoliy Suv qabilasining malikasi Yue rolini ijro etdi. Isaac Jin Sohlstein yoş yer sehrgari Haru rolini oldi. Komik Aasif Mandvi qömondon Jao obrazida çiqdi, Cliff Curtis Olov Lordi Ozai rolini öynadi, Keong Sim esa yer sehrgari Tyro rolini ijro etdi.

10 yoşida Ringer Koreyaning milliy sporti bölgan taekvondo bilan şuğullana boşladi. Maşğulotlardan oldin u boşini qiradi, sovqotiş uçun, şu sababli köplab tanişlari uni multserial qahramoniga öxşaşligi uçun «Avatar» deb ataşgan. «Legend of Aang» asosidagi kinoadaptatsiya işlab çiqarilayotganini bilgaç, Ringer öz murabbiysi bilan birga kasting uçun video murojaat yozib, uni film yaratuvçilariga yubordi. Bu Ringerning karerasidagi birinçi rol bölgani uçun, u suratga oliş boşlanişidan bir oy oldin aktyorlik maktabida öqişi kerak edi. Peltz multserialning muxlisi bölgani uçun Katara haqida köp narsa bilardi.

«Slumdog Millionaire» (2008) filmi çiqişidan oldin Patel Zuko rolini uçun prosluşka topşirdi, studiyaga videotaniştiruvini yuborgan edi. Şyamalan Patelga şaxsan qönğiroq qilib, uning tasdiqlanganini aytdi. Rolga tayyorgarlik doirasida Patel wushu va boşqa jang sanʼatlarini örgandi; aktyorning sözlariga köra, u «haqiqatan ham ajoyib tajriba» oldi. «Slumdog Millionaire»ni Hindistonda suratga oliş paytida Patel dublyaj orasida «Legend of Aang»ni tomoşa qilardi. Film multserial asosida yaratilgan bölsa-da, aktyor Zuko obraziga özidan «nimadir» qöşmoqçi edi. Ayro rolini ijro etgan Şaun Toub öz qahramonini «bosiq» va «irodali» inson sifatida taʼriflagan. Toub Zukoning «obsessiyasini» ota-onasidan eʼtirof oliş istagi sifatida talqin qildi: «Bu uning yomon ekanligini anglatmaydi, şunçaki içida töplangan ğazab tufayli u boşqalarning his-tuyğularini öylamaydi. Menimça, odamlar uning yovuz emasligini, otasining mehrini bilmaganligi sababli ğazablanib boşqalarga zarar yetkazayotganini tuşunişadi». Toubning sözlariga köra, Patelning öyinini körgaç, u filmga yanada jiddiyroq munosabatda böla boşladi. Şuningdek, aktyor «The Last Airbender»ni asl multserialdan köra yetukroq asar deb atadi, çunki Şyamalan turli yoş auditoriyalariga yönaltirilgan edi.

Multserial muxlislarining köpçiligi Şarqiy Osiyo va Inuit körinişidagi qahramonlar rollariga aktyorlarni tanlaşdan norozi edi; ular film yaratuvçilarini irqçilikda ayblab, öz eʼtirozlarini yozma xatlarda bildirdilar, hatto filmni boykot qilişga çaqirdilar. Masalan, Racebending.com portalidan Maykl Le «nafaqat ayrim qahramonlarning etnik kelib çiqişi, balki barça sevimli bolalar multserialiga singdirilgan madaniy xilma-xillik buzib körsatilgani»dan qattiq xafa böldi. Osiyolik amerikaliklar huquqlarini himoya qiluvçi, irqiy stereotiplar va kinodagi kamsitişlarga qarşi çiquvçi Media Action Network for Asian Americans notijorat taşkilotining prezidenti Guy Aoki «Osiyo-Amerika kelib çiqişidagi yangi yulduzlarni namoyiş etiş» imkoniyati boy berilganiga eʼtibor qaratdi. Kasting yakunlangaç, unda «yevropoid irqi vakillari va boşqa millat vakillari» taklif etilgan edi, Şyamalan tanqidçilarga «trilogiyaning barça filmlarida jahon madaniyatining turli yönalişlari körsatiladi» deb kafolat berdi. Paramount vakillari filmda koreys, yapon va hind kelib çiqişli aktyorlar iştirokini tasdiqladi va şunday dedilar: «rejissyor talqinida multserialni global hodisaga aylantirgan köplab jihatlar mavjud. Biz işonamizki, bu film ham asl asar muxlislariga, ham yangi tomoşabinlarga yoqadi».

Şyamalan muxlislarning personajlar irqini özgartirişga salbiy munosabatini quyidagiça izohladi: «Animeda milliy belgisi böyiça farqlanuvçi qahramonlar yöq. U barça irqlar uçun inklyuziv bölişi kerak, şunda tomoşabinlar turli qahramonlar bilan özlarini boğlay oladilar… Men aktyorlarni tanlaş yondaşuvim bilan allaqaçon „multikultural“ bölgan filmni yanada multikulturalroq qilmoqçiman». Ratbone rejissyor qaraşini qöllab-quvvatladi va muxlislarga şubhalarini çetga surişni maslahat berdi. Roger Ebert kasting qarorlari yoqmagan professional tanqidçilardan biri edi; u şunday deb yozdi: «Tomoşabinlar Nickelodeonning „Avatar: The Legend of Aang“ multserialini yaxşi körişdi, u esa uç mavsum davomida xit bölib qoldi. Multserial muxlislari qahramonlarning osiyolik ekanligini öz-özidan tuşunarli deb hisoblaydi. Nega Paramount va Şyamalan bu muxlislarni xafa qilişga şunçalik intilmoqda? Osiyo kelib çiqişli köplab yoş aktyorlar bu rollarni ijro eta olardi».

2013-yil iyulda «Korra afsonasi» (2012) multserialidagi teri rangi böyiça onlayn savol-javobda multserialning hammuallifi Brayan Konietzko «filmda Şyamalan tomonidan bizning [DiMartino bilan] ijodimizning qöpol va notöğri talqin qilinganidan» afsus bildirdi.

Suratga olişga tayyorgarlik 2008-yil oxirida boşlandi, suratga oliş esa 2009-yil 13-martda Grenlandiyada boşlandi. Ikki hafta ötgaç, aktyorlar va suratga oliş guruhi Reading (Pensilvaniya) şahriga köçib ötdi, u yerda rassomlar-dekoratorlar va vizual effektlar mutaxassislari bir neça hafta davomida suratga oliş maydonçasini jihozladilar. Yaratuvçilar Penn toğida filmda qadimiy maʼbad vazifasini ötagan pagodani topdilar. Reading şahri merining sözlariga köra, Tom McMahon, «The Last Airbender»ni suratga olişga tayyorgarlik doirasida mahalliy quriliş brigadalari yölni taʼmirladi va pagoda atrofidagi elektr uzatiş liniyalarini yerga kömdi.

Pagoda yonidagi işni tugatgaç, suratga oliş guruhi Ontelaunee şahriga köçdi; alohida sahnalar William Penn yodgorligi (Pensilvaniya) yonidagi yonğin minorasida suratga olindi. Suratga olişning bir qismi Filadelfiyada ötdi, u yerda Berks Economic Development kompaniyasi «baland şiftli va jamoaga kerakli ustunlar orasidagi masofaga ega bir neça binolarni» tayyorladi. Işlab çiqariş xonalari Temple Health soğliqni saqlaş tizimidan ijaraga olingan korporativ ofislar edi. Şu yerda film yaratuvçilari maşqlar ham ötkazdilar. «The Last Airbender»ning suratga olinişi yöl röparasidagi taşlandiq Budd Company majmuasida davom etdi, u studiyaga aylantirildi va vaqtinça havo sovutiş tizimi bilan jihozlandi, şu tizim suratga oliş maydonçasiga ulangan edi. Filmni suratga oliş 2009-yil 26-sentyabrda yakunlandi.

Filmning maxsus effektlari uçun javobgar kompaniya Industrial Light and Magic bölib, uning faoliyatiga supervayzer Pablo Helman rahbarlik qildi, u «Yulduzli uruş. II epizod: Klonlar hujumi» (2002) filmi ustida işlaşi bilan maşhur. Helmanning jamoasi taxminan 300 mutaxassisdan iborat edi va Şyamalanning qaraşini vizualizatsiya qiliş ustida işladi; supervayzer va rejissyor filmning har bir sahnasini körib çiqib, qaysi epizodlarga kompyuter grafikasi qöşiş kerakligini aniqlaşdi.

Tabiat elementlari — suv, yer, olov va havo sehrini vizuallaştirişdan taşqari, Industrial Light and Magic xodimlari filmdagi xayoliy mavjudotlarni animatsiya qildilar va aktyorlarning raqamli egizaklarini yaratdilar, şunda ularning iştirokidagi tryuklar işonçliroq körinişi uçun. Helman bajarilgan işni «murakkab» deb atadi va u hamda uning hamkasblari elementlar «sehri» mohiyatini çuqur örganişga majbur bölganini taʼkidladi. Film yaratuvçilari effektlar uçun kerakli jihozlarsiz suratga olişni boşladilar. Tört element «sehri» kompyuter grafik kartalari yordamida yaratildi, şu tufayli mutaxassislar rejalaştirilgan effektlarni oldindan baholay olişdi. Şyamalan kerakli natijaga erişiş uçun oltmişdan ortiq dubl suratga olişga majbur böldi.

Industrial Light and Magic eng köp qiyinçilikka olov va suv sehrining realistik körsatilişida duç keldi; şuningdek, yer sehrining mayda zarraçalarini batafsil işlaşda ham muammolar bor edi. Olov sehrini yaratişda Industrial Light and Magic «Garri Potter va yarim qon şahzoda» (2009) filmidagi texnologiyadan foydalandi. Bir paytlar «The Last Airbender» yaratuvçilari filmda haqiqiy olovdan foydalanişni rejalaştirgan edi, ammo oxir-oqibat uni kompyuterda yaratişga qaror qilişdi. Havo sehri holatida Helman va jamoa uning işlaş prinsipini asl multserialdan oldi; vizual effektlar böyiça sanʼat direktori Kristian Altsman va raqamli matlaş bölimi rahbari Barri Uilyams havo elementini qanday yaxşiroq körsatiş mumkinligini tuşuniş uçun chang va qor zarraçalarining harakatini kuzatdilar. Sehrli effektlar suratga olingan materialning ustiga qöyilgani uçun, Şyamalan qahramonlarning elementlarni boşqarişi sahnalarini oldindan sahnalaştirdi; u har bir qahramon öziga xos noyob uslubga ega bölişini xohladi.

Işlab çiqariş studiyalarining rejasiga köra, «The Last Airbender» 3D formatida çiqişi kerak edi, şu sababli baʼzi sahnalar kameraning uzluksiz harakati bilan suratga olindi va maxsus niqob yordamida işlandi. Final jangi sahnasi 200 kvadrat metr… aniqroği 200 na 200 fut maydonda suratga olindi; film yaratuvçilari bu sahnaga Grenlandiya manzaralari va past burçakdagi yoritişni qöşdilar. Kompyuterga yuklangan fotosuratlar asosida raqamli fonlar yaratildi, ularga keyin suratga oliş guruhi real suratga oliş uçun kerakli rakurslarni tanlaş maqsadida animatsiyali kamera qöşdi. Momo lemuri kabi xayoliy mavjudotlarni yaratişda vizual effektlar mutaxassislari ölçami öxşaş haqiqiy hayvonlarning harakati va xulqini örgandilar. Şyamalan Momoning uçiş mexanikasi mevaxör yarasalarnikiga öxşaş bölişini istadi. Işlab çiqarişning keyingi bosqiçlarida mutaxassislar kompyuter modellariga tekstura, soç yoki tangaçalar qöşdilar, şuningdek, yoruğlik va soya qöşdilar.

2010-yil aprel oxirida Paramount Pictures «The Last Airbender» 3D formatda çiqişini eʼlon qildi. Kompaniya rahbariyati «Avatar», «Alisa Ajoyib mamlakatda» (2010) va «Titanlar jangi» (2010) kabi filmlarning yuqori kassa yiğimini hisobga oldi. Helman filmni suratga oliş usuli uning 3D formatga organik ravişda ötişiga yordam berganini taʼkidlagan bölsa-da, Jeyms Kemeron mutlaqo qarama-qarşi fikrni bildirdi. Bu bayonotga qaramay, Şyamalan «Avatar» filmini işlab çiqariş paytida Kemeron hamkorlik qilgan Stereo D LLC kompaniyasi bilan şartnoma tuzdi. Filmni konvertatsiya qiliş qiymati $ 5 dan 10 mln gaça baholanadi; bu summa filmning dastlab $ 100 mln bölgan işlab çiqariş byudjetini oşirdi.

2008-yil dekabrida maʼlum böldiki, «The Last Airbender» uçun musiqani kompozitor James Newton Howard yozadi, u ilgari Şyamalanning oldingi oltita filmi saundtrekida işlagan edi. 2009-yil 13-mayda Maršall Howardning teaser-treyler uçun musiqa tayyorlaganini eʼlon qildi, uning relizi yozning ikkinçi yarmida bölgan; Maršallning sözlariga köra, filmning barça treylerlarida Howardning musiqasi işlatilgan. Saundtrekni yoziş uçun Howard 119 kişilik ansambl yollaşiga töğri keldi; saundtrek Lakeşore Records lableti ostida 2010-yil 29-iyunda çiqdi. Albom davomiyligi 66 daqiqa; unda uç-yetti daqiqa davom etadigan ön bitta asosiy trek, şuningdek, ön bir daqiqalik qöşimça «Airbender Suite» treki bor. Köpçilik tanqidçilar saundtrekni ijobiy baholadilar.

«The Last Airbender»ning teaser-treyleri «Transformers: Revenge of the Fallen» filmi seanslari oldidan namoyiş etildi, uning prokati 2009-yil 24-iyunda boşlandi. Şuningdek, treylerning eksklyuziv namoyişi 2009-yil 22-iyundagi Entertainment Tonight dasturining epizodida bölgan. Treylerda Aang maʼbadda havo sehrini maşq qiladi, uning atrofida Olov xalqining köplab kemalari turadi. Film çiqişidan oldin Paramount Pictures uçta töliq treyler çiqardi.

Birinçi televizion roligi Super Bowl XLIV paytida 2010-yil 7-fevralda translyatsiya qilindi. Unda teaser-treylerda bölmagan kadrlar bor edi; dialoglar örniga ekspozitsiyani kadr ortidan ovoz şarhlab bergan. 10-fevralda tarmoqda yangi treyler paydo böldi.

2010-yil 9-fevralda Nickelodeon Consumer Products «The Last Airbender» asosidagi öyinçoqlar liniyasini çiqardi. U bir neça 33⁄4 dyuymli miqyosdagi figuralardan iborat edi; şuningdek, kompaniya kattaroq figuralar, kostyumlar va boşqa rekvizitlarni ham sotuvga çiqardi. Liniyaga Aang, şahzoda Zuko, Sokka, Katara figuralari, şuningdek, bizon Appa kirdi. Nickelodeon vakili Lourdes Aroço şunday dedi: «Biz M. Night bilan, Paramountning boşqa aʼzolari va öz dizayn jamoamiz bilan, şuningdek, biznes hamkorimiz „Spin Master“ bilan yaqindan hamkorlik qildik, şunda töğri assortimentni tanlab, figuralar uçun töğri ölçamni tanlaş va bizning liniyada „Avatar: Legend of Aang“ franşizasining barça xalqlari vakillari borligini taʼminlaş uçun». Jami uçta tölqin figuralar filmga asoslangan holda çiqarildi: birinçi tölqin 1-iyunda boşlandi, ikkinçisi iyulda filmning premyerasi bilan bir vaqtga töğri keldi, uçinçi tölqindagi figuralar esa taʼtil mavsumiga yaqinroq sotuvga çiqdi. THQ Studio Australia Wii va Nintendo DS uçun şu nomdagi öyin işlab çiqdi, uning relizi 2010-yil 29-iyunda bölgan.

Dave Roman va Alison Wilgus «The Last Airbender Prequel: Zukös Story» va «The Last Airbender» nomli ikkita qora-oq graphic novel yozdilar, ular anime uslubida illyustratsiya qilingan. Manga naşriyotining kiçik muharriri Dallas Middo şunday dedi: «„Avatar: The Legend of Aang“ manga öquvçilariga juda yoqdi. „The Last Airbender“ filmi va uning asosidagi asl manga tufayli biz „Avatar“ muxlislari bilan Aang, Zuko va boşqa sevimli qahramonlar haqida imkon qadar köproq bilişni xohlaydigan butunlay yangi hikoyalarni baham körişimiz mumkin». «The Last Airbender» ham, «Повелитель стихий» kabi, multserialning birinçi mavsumi voqealarini moslaştiradi. Uning relizi 2010-yil 22-iyunda bölgan.

Prequel «Zukös Story»ga illyustratsiyalarni Nina Matsumoto tayyorladi; roman özi 2010-yil 18-mayda çiqdi. 2010-yil boşida tarmoqda uning sinopsisi paydo böldi: «Şahzoda Zuko otasi, Olov Lordi Ozai hokimiyatini şubha ostiga qöyişga jurʼat etgaç, u Olov xalqidan quvib çiqarildi. Dahşatli jarohat olib, özi qadrlagan hamma narsadan mahrum bölgan Zuko uç yil davomida dunyoni kezib, yagona imkoniyat — keçirim oliş uçun Avatarni izladi, bu bir paytlar tört xalq örtasidagi muvozanatni saqlab turgan sirli mavjudot edi. Boşqa odamlar bu vazifani bajarib bölmas deb hisoblaşadi, çunki Avatar yuz yil oldin ğoyib bölgan, ammo Zuko izlanişni qatʼiyat bilan davom ettiradi. U öz şarafini tiklaşi kerak, şuning uçun uning izlanişlari — bu uning qölidagi hamma narsa».

Nick Magazine jurnali uçun multserial asosida komikslar yaratgan Roman va Wilgus «Avatar: The Legend of Aang» yaratuvçilari Maykl Dante DiMartino va Brayan Konietzko bilan, şuningdek, multserialning boş ssenariy muallifi Aaron Ehasz bilan maslahatlaşdilar. Törttalasi ham Zukös Story asosiy syujetga zid kelmasligini istadi. Roman asar film uçun prequel sifatida möljallangan bölsa-da, yaratuvçilar uni multserial bilan boğlaşni rejalaştirganini aytdi. Roman bu masala yuzasidan izoh berdi: «Bizning hikoyamiz personajning kelib çiqiş tarixini kengaytiradi. Film va multserial örtasidagi farqlarga qaramay, ularda umumiy asoslar bor, şuning uçun qahramonlarning ötmişi bir xil».