The Last Picture Show

Voqea 1951 yil noyabridan 1952 yil oktabrigaça Texasning şimolidagi tanazzulga yuz tutayotgan kiçik Anarene şaharçasida bölib ötadi. Ikki yaqin döst, Sonny Crawford (Timothy Bottoms) va Duane Jackson (Jeff Bridges) maktabni tugatib, kattalar hayotini boşlaşga tayyorlanmoqda. Sonny — maktab futbol jamoasining ikkinçi kapitani, sezgir va masʼuliyatli yigit, maktablararo çempionatlardagi doimiy mağlubiyatlardan xafa böladi. Uning Çarlene Duggs (Sharon Taggart) ismli qiz dösti bor, ammo unga jiddiy hissiyot bilan boğlanmagan. Duane ham Sonny kabi jamoada öynaydi, u çiroyli, maşhur va maktabdagi eng gözal qiz Jacy Farrow (Cybill Shepherd) bilan uçraşadi. Qizning onasi Lois (Ellen Burstyn) esa yigitning notinç moliyaviy ahvolidan xavotirda va bu munosabatdan mamnun emas. Duane va Sonny eski işlatilgan yuk maşinasini ijaraga olib, döstlari bilan atrofda sayr qilişadi. Sonny va Çarlene ajraşişadi.

Rojdestvo kuni öquvçi Lester Marlow (Randy Quaid) Jacyni özining dösti, boy ota-onaning öğli Bobby Shaw (Gary Brockette) uyidagi tungi ziyofatga taklif qiladi. Jacy kelişga rozi böladi, çunki u Bobby bilan munosabat örnatiş mumkin deb hisoblaydi, bu uning közida Duane bilan döstlikdan köra istiqboliroq. Ziyofat davomida butun kompaniya hovuzda yalanğoç çömiladi, Jacy esa boşqalar köz öngida yeçinadi. Sonny örta yoşli ofitsiant ayol Ruth Popper (Cloris Leaçman) bilan intrigaga kirişadi. Ruth — depressiyadagi basketbol jamoasi murabbiyining xotini. U yolğiz, çunki eri yaşirin gomoseksual.

Yigitlar guruhi aqli zaif, gapira olmaydigan döstlari Billy (Sam Bottoms)ni fohişa Jimmy Sueʼga olib borişadi, toki u «bokira holda ölib ketmasin». Maşinada u vaqtidan oldin otilib çiqqanda, fohişa uni yuziga uradi. Duane va Sonny Billyni uyiga olib borganlarida, ularning ustozi va obröli odam Sam «Lion» (Ben Johnson) yigitlarga, ular döstiga hatto ğamxörlik qila olmagani uçun, bilyard zali, kafe va kinoteatrga borişni taqiqlaydi. Sam orqa örindiqda yaşirinib ötirgan Duaneni payqamaydi. Kafeda ofitsiant Genevieve Morgan (Eileen Brennan) Sonnyga Duane guruh bilan bölganini bilişini aytadi, lekin Samga aytmaslikka rozi böladi.

Sam Sonnyni keçiradi va döstlari bilan baliq ovlab, xotiralarga berilib ketadi. Bobby Jacy bokira ekan, u bilan aloqa qilişni xohlamaydi — avval uning virginligini oladigan birortasini topişi kerak. Yangi yil arafasida Duane va Sonny tasodifan Meksikaga sayohatga otlanişga qaror qilişadi va Samni ham taklif qilişadi. U açinib, ularga qöşila olmasligini aytadi va qöşimça pul beradi. Köz öngidan taşqarida qolgan sayohatdan çarçagan va mast holda qaytgan döstlar, Samning keça ertalab bilyard stolida insultdan vafot etganini bilib oladilar. U vasiyat qoldirgan: bilyard zali Sonnyga, kafe Genevievega, kinoteatr esa konsession kioskni boşqargan keksa miss Mozziʼga, 1000 dollar esa ruhoniy öğli Joe Bob Blantonʼga.

Bobbining sözlaridan keyin Jacy Duaneni «Cactus» motelida seks uçun taklif qiladi, lekin yigit erektsiyaga erişa olmaydi, şuning uçun ular boşqalar oldida hammasi muvaffaqiyatli bölganini körsatişadi. Jacy bokiraligini bitiruv keçasidan keyin ikkinçi urinişda yöqotadi, şundan söng u Duane bilan telefon orqali ajraşadi, yigit ish izlab Odessaga ketadi. Bobby boşqa qizga uylangaç, Jacy köngli qolib, zerikkanidan onasining sevgilisi Abilene (Clu Gulager) bilan bilyard stolida jinsiy aloqada böladi, şundan keyin u Jacyga sovuq xayrlaşadi. Joe Blantonni kiçik qiz Molly Clarkni öğirlaganlikda yölda hibsga olişadi, hibsga olişda Sonny ham hozir böladi. U özi yetarli jasorati yöqligini, undan ortiq harakat qila olmaganini tan oladi.

Jacy onasining maslahati bilan Sonnyga köz tikadi, Sonny esa ogohlantirmasdan Ruthni taşlab ketadi. Maşina sotib olgan Duane qaytib keladi va Jacy — «uning» qizi uçun köçada dösti bilan janjallaşadi, uni şişa bilan boşiga uradi va çap közi vaqtinça körmay qoladi, şundan keyin armiyaga ketadi. Jacy Sonnyga turmuş qurib, Oklahomaga qoçişni taklif qiladi va ota-onasiga xat qoldiradi. Texoma köli yonida ularni politsiyaçi töxtatadi va juftlikni Anarenega qaytarib olib keladi. Miss Farrow Sonnyga u qizi bilan bölganidan köra Ruth Popper bilan yaxşiroq bölganini aytadi va Samning sevgilisi bölganini tan oladi — Sam aynan undan öz laqabini olgan edi. Yoş juftlikning nikohi bekor qilinadi.

Taʼtilga kelgan Duane Koreya uruşiga ketişdan oldin şaharçaga keladi. Sonny unga oxirgi seansga borişni taklif qiladi, çunki «Qirollik» kinoteatri aynan şu kuni yopiladi. Kam sonli tomoşabinlar Howard Hawks ning «Qizil daryo» filmini tomoşa qiladi. Miss Mozzi televideniye kinoseanslarni siqib çiqarganini aytadi va agar Sam tirik bölganida, odamlarni harakatga keltirişi mumkin edi, deydi. Ertasi kuni ertalab Duane döstidan maşinasiga qarab turişini söraydi, Sonny uni avtobusgaça kuzatadi va Jacy haqida söralganda, u Dallasdagi kollejga öqişga kirganidan beri qaytmaganini aytadi. Köça supurib yurgan Billyni kadr ortida yuk maşinasi uradi. Halok bölgan odamga şaharliklarning befarqligidan ranjigan Sonny jasadni yöldan olib taşlaydi va taskin topiş uçun Ruthning oldiga boradi. Ayolning birinçi reaksiyasi — xafagarçilik, ğazab va sinib ketgan idişlar, ammo Sonny jim turib unga qölini çözganida, u qölni olib yuziga qöyadi va deyarli ikki daqiqalik sukunatdan söng, derazalar ortidagi bayram tovuşlari ostida, közlarida yoş bilan: «Xafa bölma, jonim. Xafa bölma», deydi. Film böm-böş köçalar va yopiq kinoteatrni körsatiş bilan tugaydi, kuzgi barglarni uçirib yurgan şamol uvillaydi.