The Little Mermaid

Diligansda bir neça sayohatçi ketmoqda: yoş fröylayn (Viktoriya Novikova) öz guvernantkasi bilan (Galina Volçek), yangi turmuş qurganlar (Galina Artyomova va Yuriy Senkeviç), bir mast janob (Mixail Pugovkin) va ehtimol Hans Kristian Andersenning özi bölgan ertakçi (Valentin Nikulin). Guvernantka fröylaynni yoqimli, uylangan hamrohiga qiziqiş va uyat bilan qarayotgani uçun tanbeh beradi. Ertakçi xafa bölib qolgan qizni «[u] bilan, [unda], ularning hammasi bilan nima bölganini, lekin juda-juda uzoq vaqt oldin» degan hikoya bilan kulomoqçi böladi. Ertakçi nazarda tutadiki, uning yoş hamrohi aynan şu hikoyaning boş qahramoni bölgan.

Sirli soçli suv parilari yaşaydigan dengizda Şahzodaning kemasi suzib boradi. Kemada haşamatli bayram va otaşinlar bölsa-da, xayolçan Şahzoda umumiy şodlikka qöşilmaydi. Bir suv parisi şahzodaga mahliyo böladi, şahzoda ham unga tabassum bilan qaraydi. Kema kapitani dengizdan köplab suv parilari çiqib, dengizçilarni çuqurlikka tortmoqçi bölayotganini köradi. U dengizçilarga suv parilariga qaramaslikni ogohlantiradi, aks holda hammasi halok böladi. Kema çökadi, hamma suvga ğarq böladi, faqat Şahzodani suv parisi qutqarib, qirğoqqa olib çiqadi. U tong otgunça uning yonida parvariş qiladi, lekin şahzoda uyğonmaydi.

Yonidan Malika öz ikki fröylayni va xizmatkorlari bilan otda ötadi. Suv parisi suv içiga yaşirinadi. Fröylaylardan biri şahzodani tanib qoladi: uning ismi Antuan Sen-Gotardskiy, u Normandiyaning eng yaxşi kuyovi, boy vorisi bölib, uç kelinçakdan voz keçgan. Malika xizmatkorlarga şahzodani olib ketişni buyuradi. Huşiga kelib, uni körgan Antuan, aynan u meni qutqargan, deb öylaydi.

Suv parisi şahar tomon suzadi. Yölda uni baliqçilar köradi, ular orasida mahalliy mastkaş Gubastiy ham bor. Ular qizni toşbon qilmoqçi böladi, lekin u qalʼa xandaqigaça yetib boradi va şu yerda şahzodani kutadi. Tunda şahriga yana bir şahzoda, Adalbert keladi. U suv parisini şafqatsizlarça masxara qiladi.

Ertalab Suv parisi sayyor şoir Sulpitiusga uçraydi. U Suv parisi va Şahzodaga yordam bermoqçi bölib, karçma egasi — jodugar ayolga maslahat söraydi. Jodugar Suv parisiga dumi örniga oyoq va inson yuragi berişga rozi böladi, evaziga Suv parisining ğayrioddiy kök soçlarini oladi. Jodugarga qizning ovozi ham yoqadi, lekin Sulpitius aralaşadi: axir Suv parisi şahzoda bilan qanday gaplaşadi? Jodugar soçlar bilan kifoyalanişga rozi böladi. Şartlari şunday: Suv parisi piçoq ustida yurgandek oyoği oğriydi. Bundan taşqari, agar şahzoda boşqasiga uylansa, uning yuragi yorilib, öladi. Suv parisi rozi böladi. Lekin Sulpitius jodugarga eslatadiki, hamma narsa umidsiz emas: agar kimdir Suv parisi uçun jonini bersa, u «orzudek» abadiy yaşaydi.

Tong yaqinlaşganda Suv parisi oyoq va yurakka ega böladi. Dehqonlar orasida uning haqida miş-mişlar tarqaladi: Gubastiy karçmada hammaga suv parisini körganini aytib bergan. Suv parisining yer yuzidagi birinçi kuni taassurotlarga boy: Sulpitius unga şaharni körsatib, kimki «hayot gözal» degan bölsa, uning gapida albatta bir jihat haq bölgan, deb xulosa qiladi. Lekin Suv parisi şahzodani körişni istaydi.

Şu orada Malika şahzodani aynan u meni qutqardi, deb işontirib bölgan. Suv parisi esa Gubastiy bilan yana uçraşib, uni kemani aynan özi çöktirganiga soddalik bilan işontiradi. Boş maydonda inkvizitsiya suv parisini yoqib yuborişni rejalaştiradi, lekin Antuan va Sulpitius aralaşadi. Şahzoda Adalbert suv parisini yoqişni talab qiladi, Antuan esa unga qarşi çiqadi. Malika uni zindonga solişni buyuradi. Keçqurun bal boşlanadi.

Balda maʼlum böladiki, Şahzoda Adalbert Malikaga sovçilikka kelgan. Malika na Antuandan, na Adalbertdan közini uzmoqçi emas: har biriga fröylay kelib, Malika aynan unga ruju qöygani haqida xabar beradi va ikkala şahzodaga ham Malikaning portreti tuşirilgan medalon beriladi. Sulpitius yana Suv parisiga yordam beradi: u uni sir pardasi ortidagi olijanob xonim sifatida taqdim etadi. Suv parisini balga taklif qilişadi, u Malikaga yoqadi va Antuan bilan raqs tuşadi. Malika hatto suv parisiga öz aldovidan azob çekayotganini tan oladi. Suv parisi bilan tanişuv hammaning qalbida iz qoldiradi — hatto karçmadagi jodugar ham sevgi uçun ölişni xohlardi, deb qöşiq aytadi. Adalbert Suv parisiga eʼtibor beradi, lekin juda qöpol şaklda.

Antuan va Adalbertni Malika uçun turnir kutmoqda. Sulpitius nima qilişni bilmaydi, çunki turnirning har qanday natijasida Suv parisi ğam-alamdan öladi. Jodugar Suv parisiga muhabbat iksirini içirib, u Sulpitiusni sevib qolişini taklif qiladi, lekin şoir ğazabga minib rad etadi. U Antuanni özini önglab, Malikani unutişga köndirmoqçi böladi, lekin u tinglamaydi.

Antuan turnirda halok bölişini his qiladi. Malikaga bölgan his-tuyğularini u Suv parisiga oçiqçasiga aytadi. U Adalbertni yengadi, lekin medalon raqibida ham borligini tuşunadi. Antuanning çalğiganidan foydalanib, Adalbert unga orqadan ölim zarbasini beradi. Bu Adalbertga ğalaba bermaydi — past zarba uçun uni haydaşadi.

Suv parisining ğamini körib, jodugar Antuanni tiriltiradi. Lekin Suv parisi uçun u abadiy yöqolgan — medalonlar bilan aldanganiga qaramay, u Malikaga uylanadi, çunki kemaning çökişidan keyin uni qutqargan deb hisoblaydi. Töy — Suv parisining yer yuzidagi sönggi keçasi. U ölişi kerakligini bilsa-da, quvnaydi. Heç narsadan afsuslanmaydi.

Sulpitius şaharni tark etib, yangi sayohatga çiqişini aytadi. Suv parisi kabi u ham ötgan heç narsadan afsuslanmaydi.

Ertasi kuni Antuanning yölini nomaʼlum niqobli komediyaçi tösadi. U şahzodani jangga çaqiradi va öz qiliçini özining köksiga sançadi. Antuan niqobni yeçganda, bu Sulpitius ekanini tuşunadi. U Antuanga haqiqatni oçadi: şahzoda öz orzusini körmay qoldi. U Suv parisi. Sulpitiusning qurboniyatidan keyin u yer yuzida abadiy yaşaydi, lekin şahzoda uni heç qaçon köra olmaydi.

Şahzoda Suv parisining qiyofasini hamma joyda köradi. U ortidan yuguradi, lekin u uzoqlaşib, havoda erib ketadi.

Ertakçi hayajonlangan qizga şu kundan boşlab Suv parisi abadiy dunyo kezib yurişini va uni körişga muyassar bölganlarga baxt olib kelişini aytadi.

Viktoriya Novikova — diligansdagi qiz

Valentin Nikulin — Hans Kristian Andersen

Galina Artyomova — turmuşga çiqqan hamroh

Yuriy Senkeviç — uylangan hamroh

Galina Volçek — qizning tarbiyaçisi

Mixail Pugovkin — mast hamroh

Viktoriya Novikova — suv parisi

Valentin Nikulin — Sulpitius

Galina Artyomova — malika

Yuriy Senkeviç — şahzoda Antuan de Lalen Puatu Lefevr Sen-Gotardskiy

Galina Volçek — karçma egasi, u jodugar ham

Stefan Iliyev — ritsar Adalbert Grinli Reynold Mardelskiy

Mixail Pugovkin — Gubastiy

Svetlana Moiseyenko — fröylay Jaklin

Margarita Çudinova — fröylay Leonela

Stefan Peyçev — baliqçi

Mixail Yanuşkeviç — qaroqçi

Andrey Fayt

Yuliy Fayt

Boris Breyev

Vyaçeslav Butenko

Vladimir Byçkov

Yuriy Vidmankin

Ivan Gaydarjiyev

V. Lyutikov

A. Markov

Ivan Manov

Artur Nişçyonkin — soqov

Sergey Nikolayev — nonvoy

Lev Potyomkin

Ssenariy muallifi: Viktor Vitkoviç, Grigoriy Yagdfeld

Rejissyor-postanovşik: Vladimir Byçkov

Operator-postanovşik: Emil Vagenşteyn

Rassom-postanovşik: Konstantin Zagorskiy, arx. Bogoya Sapundjiev

Kompozitor: Yevgeniy Krylatov

Dirijyor: D. Ştilman

Qöşiq matnlari: Bella Axmadulina, Yuriy Entin

Montajçi: G. Sadovnikova

Kartina direktorlari: Roman Konbrandt, Ivan Kordov

«Sovetskaya kultura» sahifalaridagi taqrizida T. Ivanova operatorning işini (va ayniqsa, filmni yaratişda qöllangan murakkab kombinatsiyalangan suratga olişni), rassomning işini, şuningdek, asosiy rolni ekranda gavdalantirgan Viktoriya Novikovaning «samimiyati va nafisligini» alohida taʼkidlab, maqtagan. Şunga qaramay, tanqidçi bu ekranlaştirişda Andersen ertagining asosiy axloqiy saboqi buzilganini körsatdi va ijodkorlarning ertakning manbaviy asaridagi «ertakona» atributlarga haddan taşqari berilib ketganidan afsus bildirdi.

Bolgar kinodavriy naşrlarida filmga taqrizlar «Novi filmi» (№ 5, 1976) va «Kinobeseda» (№ 11, 1976) naşrlarida çop etildi.

Filmning vizual tili Anna Melikyan rejissyorligidagi «Rusalka» filmida iqtibos keltirilgan.