The Manchurian Candidate

1952-yil, Koreya uruşi. Sovet va xitoy maxsus kuçlari Amerika piyoda askarlaridan iborat patrul vzvodini qölga olib, ularni Xitoy kommunistlari nazoratidagi Mançuriyaga olib ketişadi. Uç kundan söng serjant Reymond Şou (Lourens Xarvi) va kapitan Bennett Marko (Frenk Sinatra) psixologik dasturlaşga duçor bölib, BMT/AQŞ qöşinlari pozitsiyalariga qaytib kelişadi.

AQŞga qaytgaç, Şou filmdagi hikoyaga köra Koreya uruşi davrida Şaraf medali bilan taqdirlangan 77 harbiylardan biriga aylanadi. Uning vzvodidagi 9 askar va kapitan Bennett Markoning hayotini «qutqargani» uçun mukofot berilgan, garçi patrul vaqtida minomyot öqidan ikki kişi halok bölgan bölsa-da. Uning soxta qahramonligidan hokimiyatparast onasi Eleonora Aysleen (Anjela Lensberi) foydalanadi. U ikkinçi eri, senator Jon Aysleenning (Jeyms Gregori) karerasini ilgari surişni istaydi. Şou onasi va ögay otasini rad etib, ularning raqibi Xolborn Geynsning gazetasida işga joylaşadi.

Marko mayor unvonini olib, armiya razvedkasida yangi ish topgaç, unga yana dahşatli tuş körina boşlaydi: gipnoz taʼsiridagi Şou, boşqalar kabi, özini gulçilar ayollar yiğilişida deb öylab, vzvodidagi ikki askarni beparvolik bilan öldiradi (qarşilik körsatmayotgan Edd Meyvolni şarf bilan böğadi, söng yoş, jilmayib turgan Bobbi Lembekning boşiga öq uzadi). Zalda yiğilgan kommunistlar Iosif Stalin va Mao Tszedun portretlari ostida bu sovuqqonlik bilan qilingan qotilliklarni tomoşa qiladi. Bu esa insonni axloqdan voz keçtiradigan inqilobiy miyani yuviş texnikasini namoyon etadi.

Şou asirlikda «uyquçi agent» sifatida dasturlangan edi. U öz jinoyatlarini eslamagan holda kör-körona buyruqlarga böysunadi. Uning jangovar qahramonligi esa miyani yuviş davomida vzvodga singdirilgan soxta xotira edi. Şou kapral Alan Melvindan xat oladi. Melvin ham Markoning tuşiga öxşaş dahşatli tuş haqida yozadi. Şundan söng kommunistlar unga qönğiroq qilib, pasyans öynaşni taklif qilişadi: çerva dami uni faollaştiradi. Kommunistlar avtohalokat uyuştirib, Reymond jarohat oladi. Jarohatlangan Şouni oldin unga ikki örtoğini öldirişni buyurgan doktor Yen Lo yöqlaydi. Uyquçi agentni sinaş maqsadida qilingan bu buyruq edi. Reymondga birinçi topşiriq beriladi: Xolborn Geynsning ish beruvçisini yöq qiliş, bu dasturning işlayotganini tasdiqlaşi kerak. U uyqusiz qolgan keksa odamni keçqurun öz uyidagi töşagida ikkilanmasdan öldiradi.

Marko boşliği polkovnik Milt uni Şou haqidagi şubhalari va vzvod aʼzolari qöllab-quvvatlagan tavsifi tufayli çeksiz muddatga kasallik taʼtiliga yuboradi: «Reymond Şou men bilgan odamlar içida eng jasur, eng sadoqatli va eng ğayrioddiy insondir». Garçi serjant sovuq va ğamgin yolğiz odam bölsa-da, şunday deyiladi. Poyezdda mayor jozibali sarğiş soç Evgeniya Çeyni (Janet Li) bilan uçraşadi, u unga öz manzilini aytadi.

Şou vzvodining yölboşçisi sifatida körsatilgan koreyalik agent Çunjing (Genri Silva) xizmatkor va oşpaz sifatida Şouning kvartirasiga kirib oladi. Bu göyoki uni qutqarganligi uçun minnatdorçilik sifatida böladi. Eleonora Maknarti ruhidagi, asossiz bayonotlar beradigan demagog eriga ilhom beradi. U Mudofaa vazirligida kommunistlar işlayotganini aytadi. Döstiga taşrif buyurgan Bennett agentni tanib qoladi, unga keskin hujum qilib, asirlik davrida aslida nima bölganini aytişni talab qiladi. Marko hujum uçun hibsga olingaç, u Evgeniya Çeyniga qönğiroq qiladi. Evgeniya garovni tölab, nomzodlik haqidagi kelişuvni buzadi va u bilan uçraşiş uçun keladi.

Marko Şoudan xati yöqolgan kapral Melvin haqida bilib oladi. Melvin ham xuddi şu dahşatli tuşni körgan edi. Melvin va Marko alohida-alohida tuşlaridagi ikki kişining fotosuratini aniqlaşadi. Ular kommunistik fitnaning yetakçi arboblari bölib, ulardan biri Markaziy qömita aʼzosi Berezovskiydir. Şundan söng armiya razvedkasi Markoni xizmatga qayta tiklaydi va tergovda yordam berişga rozi böladi. Unga Şouni kuzatiş topşiriladi, «u bilgan eng jasur, eng sadoqatli va eng ğayrioddiy odam»ni. Bennett Reymondning oldiga Rojdestvo kuni mehmonga keladi. Reymond döstining qönğiroğidan söng Çunjingga dam oliş kunini bergan edi. Ular mast bölib olişadi. Şou onasini sevgilisi Jossilindan (Jozzi) (Leslie Pariş) ajratgani uçun qançalik yomon körişini aytadi. Serjant ularning qanday tanişganini eslaydi: qiz u plyajda bölganda uning oyoğidan ilon zahrini xanjar bilan olib taşlagan. Şundan söng u qizning uyiga olib borilib, uning otasi, liberal senator Tomas Jordan (Jon Makgiver) bilan tanişadi. Jordan Aysleenlarning asosiy siyosiy raqibi edi. Eleonora Jordanni kommunistik josus deb hisoblaydi va öğlini senatorga qarşi xat imzolaşga majbur qiladi. Ertasi kuni esa Reymond allaqaçon armiyaga yöl oladi.

Şou pasyans yoyadi. Keyin bartenderning hikoyasidagi «Markaziy parkka bor va çökib öl» degan sözni eşitib, Markoning hayratiga qaramay, tezda taksida jönab ketadi. Marko döstini öz vaqtida çaqiradi, lekin u tezda xotirasini yöqotadi. Marko doktor Yen Lodan Reymondni şakllantirişda çerva damining roli haqida bilib oladi. Bu dama «sevilgan va nafratlangan onasi» bilan köp umumiy jihatlarga ega.

Eleonora öğli bilan Jossilinni uçraştiradi, çunki eri vitse-prezidentlikka nomzod bölgan va unga senator Jordanning qöllab-quvvatlaşi kerak. Jossilin Eleonora uyuştirgan Long-Aylenddagi kostyumli keçaga kartasiga katta çerva damasi yopiştirilgan köylak kiyib borgaç, Şouning dasturini tasodifan işga tuşiradi, va ular qoçib ketişadi. Jordan ikkilanmasdan, Aysleenlarning nomzodlikka erişişiga har qanday yöl bilan tösqinlik qilişini aytadi. Senatorning rad javobidan ğazablangan Eleonora, oldinroq maʼlum bölganidek, Şouning amerikalik kuratori ekan, böş xonada Jossilinning çerva damasini topadi.

Marko Reymondning uyida Evgeniyaga — turmuş qurmoqçi bölgan qiziga — zaryadlangan karta körsatadi. Undan u ustalik bilan çerva damasini çiqarib oladi. Ularning oldiga turmuş qurgan Şoular keladi. Bennett Jossilinga eri «kasalligi» haqida xabar beradi va hibsga olinmasdan oldin Reymond bilan birga böliş uçun unga indinga qadar vaqt beradi.

Mehmonxonada sevişganlar televizorda öz qoçişlari haqidagi yangiliklarni va Jon Aysleenning senator Jordan haqidagi bayonotlarini tinglaşadi. Ögay otasining xatti-harakatidan ğazablangan Reymond Nyu-Yorkka qaytadi. Eleonora uni senatorni uyida öldirişga yuboradi. Şou gluşitelli revolver bilan, sovuq kutib olgan senatorning yuragiga sut paketi orqali öq uzadi. Ikkinçi qavatdan şovqinga yugurib kelgan Jossilin eri uning otasini boşiga öq uzib öldirayotganini köradi, keyin özi ham öq oladi. Reymond kim qotillik qilganini tuşunadi. Şou Jordanlarni qanday öldirganini eslay olmaydi va ularning ölimi haqida bilgaç, qayğuga botadi.

Yançilgan Şou mehmonxona xonasidan Markoga qönğiroq qiladi. Mayor zaryadlangan çerva damalari dastasi orqali Reymonddan öğirlaş, dasturni joriy etiş va döstining qotilliklari tafsilotlarini bilib oladi. Bennett Reymondga Jordanlarning öldirilişini unutişni buyuradi va u öz topşiriğining maqsadini bilmasligini tuşunadi. Keyin u 52 ta çerva damasini körsatadi va kommunistlarning buyruqlarini bajarişni töxtatişni buyuradi. Pasyans yoyişni söraganda esa Reymond «Keçiring, döstlar, öyin tugadi», deydi. Şu paytda Eleonora qönğiroq qilib, öğlini çaqiradi. Marko Şouga öz topşiriğini bilgaç, darhol unga qönğiroq qilişni buyuradi.

Kartasiz ayol Reymondga partiyalarining prezidentlikka nomzodi Ben Arturni qurultoy avjida, uning yakuniy sözlaridan keyin boşiga öq uzib öldirişni buyuradi: «Men heç qaçon amerika xalqiga erkinlikni himoya qilişda yordam taklif qilmagan bölardim, agar uni xursandçilik bilan taqdim etişga tayyor bölmaganimda. Mening hayotim erkinlikka xizmat qilişga bağişlangan». Bu esa senator Aysleen tanani qöliga olib, qisqa, ammo yorqin nutq sözlaşi kerak edi. Bu nutqni u 8 yil tayyorlagan edi. Şundan söng u davlat boşliğiligiga sukut böyiça nomzod bölib qoladi. Bu tartibsizlikda u favqulodda vakolatlarga erişişga intiladi, toki avtoritar rejimni örnatsin. Eleonora Şouga, u dasturlangan qotil yaratişni söragan, lekin qotil öz öğli bölib çiqişini bilmagan, deydi. U hokimiyatga kelgaç, kommunistlarni özlarining tanlovi uçun jazolaşiga qasamyod qiladi va keyin öğlini mehr bilan öpadi.

Şou ruhoniy niqobida, çamadonda snayper miltiği bilan Medison-skver-gardenga kiradi va qurultoy boşlanişidan oldin projektor orqasidagi kabinada snayper pozitsiyasini egallaydi. Marko va polkovnik Milt Şouning qönğiroğini kutmasdan, uni töxtatişga şoşilişadi. Madhiya yangrar ekan, Reymond miltiqni yiğadi. Hurmat bajo keltirayotgan Marko xonaga nazar taşlaydi va nihoyat yonib turgan kabina derazasini köradi. Şou Benjamin Jey Arturni nişonga oladi, lekin sönggi lahzada ötirgan ögay otasi va onasining boşlariga öq uzadi. Şaraf medalini böynida taqib olgan Şou, projektor kabinasiga yugurib kirgan Markoga nişon olib, şunday deydi: «Ularni heç kim töxtata olmasdi: na sen, na armiya. Buni men özim qilişim kerak edi. Şuning uçun qönğiroq qilmadim. Xudo, Ben…». Şundan söng u özining peşonasiga öq uzadi.

Şu kuni keçqurun Marko Evgeniya bilan gaplaşib, döstining ölimini yakka özi yiğlaydi va şunday deydi: «Beçora Reymond. Beçora, şunçalik yolğiz… U özini öldirganda medalini taqib olgan edi. Sizga bir iqtibos öqib berişim kerak, ularni öqiş şart: „U sakkiz kişini asirga oldi, törtta odamni öldirdi, öşa vaqtda qöli va oyoği yaralangan edi, oqsoqlanib yurardi, çunki ikkinçi oyoği ham öqdan yaralangan edi. Edvards“; „Beş marta yaralangan holda, u öq yomğiri ostida ikki yaralangan askarini olib çiqiş uçun oldinga yurdi, bu öqlar ostida 69 kişi halok böldi, 203 kişi yaralandi. Xalderman“. Ularni tasvirlab bölmaydigan darajada jirkanç usullarda öldirişga sozlangan. Duşman uning aqlini va ruhini olib qöyib, uni özi ozod qildi. Oxirida, şubhasiz, katta jasorat bilan u vataniga xizmat qiliş uçun hayotini berdi. Reymond Şou…». Momaqaldiroq ovozi ostida mayor kuyinib: «Lanat! Lanat!» deydi va köz yoşlarini tiyib, derazaga ögiriladi.