«Убийцы выходят на дорогу» («Maktab fojeasi» nomi bilan ham tanilgan) — Vsevolod Pudovkin va Yuriy Tariç rejissyorligidagi uruş drama filmi. Film Bertolt Breçt ning «Uçinçi imperiyada qörquv va umidsizlik» pyesasi (1935—1939) asosida yaratilgan.
1Rollarda
Mikhail Astangov, Boris Blinov
2Syujet
Mualliflar filmda «ikki Germaniya» obrazini yaratadi. Kartina bir neça syujet çiziqlaridan…
Mualliflar filmda «ikki Germaniya» obrazini yaratadi. Kartina bir neça syujet çiziqlaridan iborat:
Mast askarlar Uçinçi Reyxning qoronği köçalarida yurib, milliy birlik haqida gaplaşadi. Özlarining notaniş joyda ekanini anglab, ikkalasi ham koburadan qurol çiqaradi. Şu payt bir uyning derazasidan çol tösatdan boşini çiqaradi. Qörqib ketgan askarlar unga öq uzadi va yordam sörab baqirib qoçadi.
Bir nemis ayolining uyiga ikki askar kelib, unga «Furerdan sovğa», yaʼni şunday ataladigan Qiş yordamini olib keladi: bir neça kartoşka, olma va konvertda 5 marka. Bundan oldin ayol şunday «sovğalar» uçun 10 marka topşirgan edi. Xursand bölgan kampir bitta olma olib, askarlarga ham bittadan taklif qiladi. Askarlar mamnuniyat bilan yeydi. Lekin uning homilador qizi unçalik xursand bölmaydi va ona beixtiyor kuyovi narxlarning oşganidan norozi ekanini aytib qöyadi. Askarlar yoş ayolni uyini tintuv qiliş uçun olib ketadi. Onasi ojiz holda yarim yeb taşlangan olmani askarlardan birining orqasiga otadi.
Teo oşxonada ovqatlanadi — bu uyda uning qiz dösti Anna işlaydi, ular tört yildan beri birga. Anna kuyovi bilan faxrlanib, Teodan oşpaz Nina va haydovçiga ular qanday etik olganini körsatişni söraydi. Nina Teodan ishi haqida söraydi, lekin u xizmat sirini oşkor qilişdan boş tortadi. Sevgilisining pivo içiş istagini eşitgan Anna oşxonadan çopib çiqadi. Şu paytda Ninaning işsiz akasi Franz keladi. Teoga u şubhali körinadi. Anna olib kelgan pivoni içgaç, Teo Franzdan foydalanib, erkin fikrlovçilarni kuzatiş usullaridan birini körsatadi: orqadan qoqilganda «obʼekt»da qoladigan oq xoç izi. Bu belgi detektivning kaftiga bör bilan çizilgan böladi. Sahnaning maʼnosini tuşungan Franz, Nina va haydovçi turli bahonalar bilan Anna va Teoni oşxonada yolğiz qoldirib çiqib ketadi. Anna Teodan birgalikdagi byudjetga qöşilgan 20 markani singlisiga palto sotib oliş uçun berişni söraydi. Maʼlum bölişiça, pul deyarli qolmagan, etiklar Teoga 27 markaga tuşgan va bu yagona xarajat emas edi. Anna kuyovini unga yolğon gapirganda ayblaydi: göyo Gitler davrida hayot yaxşilangan emiş. Qiz döstini köz yoshi bilan qoldirib, Teo işga ketadi. Anna oşxonaga kirgan Ninadan Franzni xavf haqida ogohlantirişni, şuningdek, orqasiga qaraşni söraydi. Ninа uni yoruğlikka burganda beş ta oq xoç köradi.
Nemis oilasining uyida qönğiroq jiringlaydi. Xizmatkordan kim qönğiroq qilganini bilgan xöjayin uyda heç kim yöq deb javob berişni buyuradi. Köçada kuçli yomğir yoğayotgan, er-xotin bir vaqtlar döst bölgan oilani rad etişning sabablarini muhokama qiladi. Lekin ular xizmatkor oldida erkin fikrlarni aytişdan ehtiyot böladi, çunki uning eri politsiyada xizmat qiladi. Şu orada ularning öğli Genrix, yoş gitlerçi, yahudiylarni qatl qiliş haqidagi maqolani öqiydi. Ğazablangan ota gazetani uning qölidan tortib oladi va battar ruhlanib, ruxsat etilmagan bir neça söz aytib yuboradi. Kelişmovçilikni bostiriş uçun ona Genrixga özi uçun biror narsa sotib olsin deb 10 pfennig beradi, lekin yomğir yoğayotganini eslab, bolani xat yozişga yuboradi, özi esa erini tinçlantirgani ketadi. Er bilan bir neça daqiqa ötirgaç, u öğlining yöqolganini sezadi. Er-xotin uning ularni foş qilgani ketgan bölişi mumkinligini taxmin qiladi. Ular nima deganini va nima qilganini eslaşga urinadi. Tösatdan kiriş eşigi taraqlaydi. Ikkalasi облава bölişidan qörqib qotib qoladi. Xonaga şalabbo bölgan Genrix qölida konfet solingan paket bilan kiradi.
Aviazavod işçisi uyiga qaytadi. Uyda uni qöşnisi kutib oladi, u xotini Martaʼga uy işlarida yordam beriş uçun kelgan edi. Maʼlum bölişiça, Martaga akasi, SSSR bilan uruşda halok bölgan uçuvçi haqida ölim xabari kelgan. Qöşni nemis uçuvçilarining paraşyut bilan tuşgan vatandoşlarini asirga tuşib, sovet askarlariga heç narsa aytib qöymasligi uçun qanday öldirgani haqida dahşatli hikoyalar gapirib beradi. Qayğudan ezilgan Marta erkin fikrlarni aytib, qöşnisini va eri ni dahşatga soladi.
Kapitan boşçiligidagi uçta marodyor yarador şerigini taşlab, uning talon qilingan narsalarini olib, SSSR hududining qorli yerlari böylab yöl oladi. Köp ötmay askarlardan biri xatolik bilan yaraga yöldoşiga öğirlangan narsalar solingan xaltani qoldirganini tuşunadi va kapitan bilan birga orqaga qaytadi, uçinçi şerigini esa dam oliş joyida qoldiradi. Lekin ular örtoğini topa olmaydi. Uning sudralib ketgan izlaridan yurib, çanği izlarini köradi. Dam oliş joyiga qaytib, uçinçi şerigini ölik holda topadi, atrofda esa yana çanği izlari bor. Ularni örab olişganidan çöçigan marodyorlar qoçişga urinadi, lekin avtomat öqi ostiga tuşadi. Askar taslim bölmoqçi böladi, lekin kapitan uni orqasidan otib öldiradi va qöllarini kötarib, özi asirga tuşadi. U slavyan ekanini, oddiy askar ekanini va kapitanni öldirganini baqirib aytadi. Uning qiçqiriğiga avtomatli partizan ayol çiqadi. Oldida ayol turganini körgan kapitan koburadan töpponçasini çiqarmoqçi böladi, lekin ayol uni oldinroq otib, yaqindan öldiradi. Unga çanğida bola yaqinlaşadi, çanğida ularning topib olgan yaralangan marodyori ötirgan böladi, bola esa kapitanning qurolini olib ketadi.
3Rollarda
Ada Voytsik —…
Ada Voytsik — Marta
Olga Jizneva — Klara Furke
Sofya Magaril — Anna
Mixail Astangov — Franz
Boris Blinov — Teo
Aleksandra Danilova — partizan ayol
Aleksandr Antonov — Myuller, askar
Aleksandr Violinov — Karl Furke, professor
Oleg Jakov — kapitan
Viktor Kulakov — askar
Aleksandr Rumnev — Gerbert Rem
Georgiy Svetlani — şturmovik
Yuriy Bogolyubov — Genrix, professorning öğli
4Syomka guruhi
Rejissyorlar: Vsevolod Pudovkin, Yuriy…
Rejissyorlar: Vsevolod Pudovkin, Yuriy Tariç
Ssenariy mualliflari: Manuel Bolşintsov, Vsevolod Pudovkin
Kompozitor: Nikolay Kryukov
Operatorlar: Boris Volçek, Era Saveleva
Rassom: Artur Berger
Tovuş rejissyori: Konstantin Gordon
5Tarix
Ssenariy işlab çiqiş bosqiçida film «Maktab fojeasi» deb atalgan. Ssenariy ustida 1941-yil oxirida Vsevolod…
Ssenariy işlab çiqiş bosqiçida film «Maktab fojeasi» deb atalgan. Ssenariy ustida 1941-yil oxirida Vsevolod Pudovkin va Manuel Bolşintsov işlagan. Işçi nom G. L. Roşalning bekor qilingan «Убийцы выходят на дорогу» kinopamflet örniga işlab çiqariş rejasiga kiritilgandan keyin özgartirildi.
Hamroh hujjatlar yöqolgani sababli işlab çiqarişning aniq muddatlarini belgilaş imkonsiz, lekin kinoşunoslar Yevgeniy Margolit va Vyaçeslav Şmyrovning fikriça, işlab çiqariş rejasidagi özgariş suratga oliş 1942-yil martdan oldin boşlanmaganini körsatadi.
Işlab çiqariş jarayoni tugagaç, film prokatga çiqmadi. Rejissyor D. I. Vasilevning aytişiça, uni studiya badiiy kengaşi yuqori rahbariyatga körsatişdan oldin yopib qöygan. Margolit va Şmyrov fikriça, filmning ğoyasi SSSRning rasmiy yöliga töğri kelmagan, u plakat kinematografiya orqali «duşman obrazini» qöllab-quvvatlagan, şu sababli film uzoq yillar tokçaga qöyilgan. Ular, şuningdek, bu Stalin rejimiga işora bölgani ehtimolini ham rad etmaydi, lekin kinotanqidçi Mixail Trofimenkov bunga butunlay qöşilmaydi va öşa davrda bunday assotsiatsiyalar nafaqat mualliflarda, balki — muhimroq — filmning senzorlarida ham paydo bölişi mumkin emas edi, deb hisoblaydi.
6Kinofestivallarda iştirok
«Almati yulduzli kinosi TSOKS 1942—1944» dasturi «Yevrasiya» XKF da (Almati,…
«Almati yulduzli kinosi TSOKS 1942—1944» dasturi «Yevrasiya» XKF da (Almati, 1998).
Matn: maqola tarjimasi «Убийцы выходят на дорогу» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.
