The Oppenheim Family

Yahudiy oilasining 1930-yillar boşidagi Germaniyadagi hayoti haqida hikoya.

Baxtsiz hodisa natijasida, mast nasroniy bilan janjal çoğida, Qiroliça Luiza gimnaziyasining öqituvçisi, adabiyot doktori Geynzius halok böladi. Uning örniga professor-natsist Fogelzang (Astangov) keladi va birinçi darsdayoq yoş Bertold Oppengeymni (Balaşov) şarmanda qiladi. Fogelzangga öquvçilari orasida yahudiy borligi yoqmaydi, şuningdek Bertoldning kelajakdagi maʼruza mavzusi — «Gumanizm va XX asr» ham yoqmaydi. Geynzius bilan öquvçilar oxirgi marta Teutoburg örmonidagi jang haqida ötgan bölgani uçun Fogelzang Bertoldga Germaniyalik Arminiy haqida maʼruza qilişni taklif qiladi. Bertold istamay rozi böladi.

Şu kuni Bertoldning otasi Martin Oppengeym (Tolçanov) özining gullab-yaşnayotgan mebel firmasini nemis raqibining kiçik firmasi bilan birlaştirişdan boş tortadi. U özi yahudiy bölgani uçungina muammolar boşlanişi mumkinligiga işonmaydi. Bertoldning yaqin dösti Rixard (Konovskiy) Fogelzang bilan birinçi darsda qatnaşmagan, çunki uning otasiga murakkab operatsiyani maşhur jarroh Edgar Oppengeym (Plotnikov) — Bertoldning amakisi — özining yordamçisi Yakobi (Mixoels) bilan birga qilgan. Kasalxonada Rixard Bertoldning amakivaççasi Ruf (Garri Minovitskaya) bilan tanişadi.

Keçqurun Oppengeymlar uyida Bertoldning 17 yoshi şovqin-suron bilan nişonlanadi. Tantana çoğida, hammani kutilmaganda, taklif etilgan şoir Gutvetter (Martinson) natsistça tost aytadi va barça yiğilganlarni hayratga soladi. Tunda Bertold otasining haydovçisi Paxinke (Solovyov)dan uni Arminiy haykaliga olib borişni söraydi, çunki unga bu qanday odam bölganini tuşuniş va his qiliş juda muhim. Qaytişda Paxinke Bertoldga rulga ötirişga ruxsat beradi, lekin uni monastir boği yonida tuşirib qöyişni söraydi. Ular şu joyga yetişi bilanoq, natsist şturmovikларning Veller (Bogolyubov)ni quvayotganini körişadi. Bertold şturmovikларга notöğri yölni körsatib, Vellerni qutqaradi. U Paxinke aynan şu yerda Veller bilan uçraşişi kerak edi, deb taxmin qilgan edi.

Bertold maʼruza qiladigan kun keladi. U Arminiyning tarixdagi roli haqida keskin gapiradi va nemis madaniyatini bu uruşqoq vahşiy emas, balki Geyne, Gyote va Betxoven vakillik qiladi, deb taʼkidlaydi. Fogelzang ğazabga töladi. U Bertolddan jamoat oldida uzr söraşni va maʼruzasidan voz keçişni talab qiladi, lekin Bertold rozi bölmaydi. Şundan söng gimnaziyaning köplab xodimlari va öquvçilari Bertoldga oçiqdan-oçiq mensimay munosabatda böla boşlaydi. Biroq Bertoldning döstlari — öşa nemislar — uni har tomonlama qöllab-quvvatlaydi, Rixard esa maʼruzani maqtaydi va bunday dösti bilan faxrlanişini aytadi. Rixardning özi esa öqişni taşlab, zavodda işlaşga ketadi, çunki u yerda «uning uçun iqlim yaxşiroq». Bertoldni mensimagan öquvçilardan biri, Ritterşteg (Karelskix), Paxinkeni oğir yaralaydi va aslida hujum uyuştirgan özi emas, balki unga hujum qilişgan, u esa faqat özini himoya qilgan, deb daʼvo qiladi.

Fogelzang gimnaziya direktori doktor Fransuaʼdan 1-martgaça, akt zalida Bertoldning jamoat oldida tavba qilişini talab qiladi. Aks holda, Oppengeymni çetlatişni talab qiladi. Yumşoq va mehribon inson bölgan doktor Fransua Fogelzangni özi yoqtirmaydi, lekin sevimli öquvçisini çaqirib, undan uzr söraşni iltimos qilişga majbur böladi. U Bertoldga öylab köriş va keçqurun yozma javob beriş uçun vaqt beradi.

Bertold şubhalar içida qiynaladi, u bu haqda amakisi bilan gaplaşmoqçi böladi, lekin amakisi sevgilisi Sibilla huzurida bölib, Ruf orqali u bilan ertaga gaplaşişini aytadi. Bertold ezilgan holda, Ruf uni çalğitişga harakat qiladi va hammasini unga aytib berişni taklif qiladi. Ular kafega kirişadi va Bertold unga Fogelzang bilan bölgan nizosi haqida gapirib beradi. Ruf unga Germaniyadan ketişni maslahat beradi, lekin u qatʼiy rad etadi. Keçki ovqat paytida Martin Oppengeym, firmasini nemisga tiyin pulga sotib bölgan, Bertoldni albatta uzr söraşga qatʼiy majbur qiladi. Töliq ezilgan Bertold doktor Fransuaga tezkor poçta orqali xat yuboradi, unda ertaga akt zalida bölişini yozadi. Şu orada u onasining xonasidan uyqu dorisini olib, öz joniga qasd qiladi. Bu haqda doktor Fransua yiğilgan öquvçi va öqituvçilarga eʼlon qiladi. Bertoldning öldirilişida Fogelzangni ayblab, Fransua isteʼfoga çiqadi.

Martin Oppengeym xotini bilan barça mol-mulkini sotib, Fransiyaga ketadi. Klinikada operatsiya paytida pogrom boşlanadi — Edgar Oppengeym hibsga olinadi. Kamerada u natsist «haqiqiy nemislar» faoliyati haqida gapirib beradigan Veller bilan tanişadi. Vellerni qatl etiş uçun olib ketişadi, Edgar esa ozod qilinganidan keyin Ruf bilan birga mamlakatdan yaşirinça qoçadi. Çegaragaça ularni Rixard kuzatib boradi. Ruf undan ular oldiga kelişini söraydi. Rixard unga javoban, aksinça, u ularning oldiga kelişini aytadi: «Germaniya bizniki böladi, Ruf!»