The Phantom of the Opera

Loyiha 1989-yil boşida suratga olişga tayyor edi va öşa paytda boş yulduzlar Mike Crawford va Sarah Brightman bölişi kerak edi — aynan ular teatr sahnasida boş rollarni ijro etgan edi. «Warner Bros.» studiyasi Lloyd Webberga filmda töliq ijodiy nazorat berdi, Sçumaçer esa Lloyd Webberni «Lost Boys» filmidagi musiqiy tanlovlari bilan hayratga solgani uçun rejissyor etib tayinlandi. Rejissyorlik kreslosiga daʼvogarlardan biri hind rejissyori Şekhar Kapur edi. Şu yili Sçumaçer va Lloyd Webber ssenariy yozişdi va suratga oliş 1990-yil iyulida Angliyadagi «Pinewood Studios» studiyasida, byudjeti $25 million bilan boşlanişi kerak edi. Keyin suratga oliş 1990-yil noyabriga köçirildi: Myunxendagi «Babelsberg Studios» va Pragadagi «Barrandov Studios» studiyalariga. Ammo loyihada ish boşlanişidan oldin Andrew Lloyd Webber Sarah Brightman bilan ajraşdi va loyiha chang bosgan javonlarga tuşib qoldi.

«Keyin mening karyeram yuqoriga kötarildi va men doim boşqa filmlarni suratga oliş bilan band edim», — deydi Sçumaçer. Film 1990-yil boşlarida boşlangan va 2000-yillarda tugagan «işlab çiqariş dözaxi»ga tuşib qoldi. 1997-yil fevralida Sçumaçer yana filmni suratga olişga tayyor edi, ammo «Batman», «Verdict for Money» va «Dream Girls» filmlarining muvaffaqiyati boşlandi. Öşa vaqtga kelib studiya Şarpa rolini John Travolta yoki Antonio Banderasga berişni xohlardi, ulardan ikkinçisi hatto «Andrew Lloyd Webber: The Royal Albert Hall Celebration» maxsus televizion tadbirida Şarpa ariyasini ijro etgan edi. Film işlab çiqilgan ön uç yil davomida loyihada, qisqa muddat bölsa ham, ança yorqin şaxslar iştirok etdi. Aynan kinoga Lloyd Webber taxminan 15 daqiqa yangi musiqa yozgan.

Nihoyat 2002-yil dekabrida Sçumaçer va Lloyd Webber «Şarpa» ustida işni davom ettirdi. 2003-yil yanvarida maʼlum qilindiki, Lloyd Webberning kompaniyasi «Really Useful Group» filmning huquqlarini «Warner Bros.»dan sotib olgan va mustaqil loyiha ustida işni boşlagan. Lloyd Webber filmga öz mablağlaridan $6 million kiritgan. Byudjet $55 million bölgan, qöşimça $15 million esa filmni reklama qilişga sarflangan. Umumiy byudjet $70 million darajasiga yetgan. «Warner Bros.» tarqatiş bilan şuğullangan, ammo şartnoma faqat 2003-yil iyunida, barça boş rollar ijroçilari topilganda imzolangan.

Aktyorlarni tanlaş Nyu-Yorkda ötgan. Lloyd Webber aktyorlarni tanlaşda iştirok etmagan, ammo uning yagona şarti aktyorlar öz ovozi bilan qöşiq aytişi kerak edi. Rolga birinçi tasdiqlangan aktyor Patrick Wilson böldi, u ilgari Brodveydagi spektakllarda qatnaşgan. Şarpa rolini John Travolta va Antonio Banderas daʼvo qilgan edi. Ulardan ikkinçisi bu rol uçun hatto alohida vokal darslarini olgan. Hugh Jackmanga Şarpa rolini sinab köriş taklif qilingan, ammo u «Van Helsing» blokbasterida suratga tuşgani va mюzikl bilan jadvallar töqnaşgani uçun loyihada iştirok eta olmadi. «Menga qönğiroq qilib, tinglovdan ötişni taklif qilişdi», — dedi Jackman 2003-yil aprelidagi intervyularidan birida. «Xuddi 20 boşqa aktyorga bölgani kabi. Afsuski, men öşa paytda band edim. Şunday qilib, men bu loyihaga tuşmadim». «Bizga rok-n-roll ruhini his qiladigan biri kerak edi», — dedi Andrew Lloyd Webber. «U qattiqqöl va hatto xavfli bölişi kerak, professional qöşiqçi bölişi şart emas. Çristineni Şarpaga aynan şu tortadi, çunki u xavf bilan bir oyoqda turadi». Joel Sçumaçerga Butlerning «Dracula 2000» filmidagi öyini yoqqan. Sinovlardan oldin Butler professional tarzda heç qaçon qöşiq aytmagan va «The Music of the Night» ariyasini ijro etişdan oldin atigi tört dars olgan.

Keira Knightley Christine Daaé rolining daʼvogarlaridan biri edi. Kiradan taşqari, daʼvogarlar orasida Charlotte Church ham bor edi. 2003-yil martida Katie Holmes Christine rolining asosiy daʼvogari edi va hatto vokal darslarini ham olgan, ammo rejissyor uni bu rol uçun juda «keksa» deb hisobladi. 2004-yilda rol kuçli soprano ovozli aktrisa Anne Hathawayga ötdi. Ammo Hathawayga ham «The Princess Diaries 2: Royal Engagement» filmi bilan jadvallar töqnaşuvi tufayli suratga olişdan voz keçişga töğri kelgan va u şartnoma şartlarini buza olmagan. Nihoyat, rolni Emmy Rossum oldi — u asosiy tarkibga tasdiqlangan oxirgi aktrisa böldi. Rossumning fikriça, Şarpa va Christine munosabatlari Suzanne Farrell va George Balançine munosabatlariga öxşaydi. Suratga oliş paytida Emmy 18 yoşda, Wilson 30 yoşda, Butler esa 34 yoşda edi. Filmdagi qahramonining yoshi 16 bölgan: Christine qabrida tuğilgan yil 1854 körsatilgan, film esa 1870-yilda sodir böladi.

Minnie Driver filmda faqat bitta qöşiqni öz ovozida ijro etgan — «Learn to Be Lonely», filmdagi opera partiyalarini esa Margaret Preece ijro etgan. Gerard Butler ham, Emmy Rossum ham rollarni olişdan oldin xuddi şu nomli mюzikl spektaklini heç qaçon körmagan. Joel Sçumaçer ham teatr variantini körmagan. Sçumaçer «Hunting Veronika» filmida işlagan Kiaran Hinds ni Richard Firmin rolida suratga olgan. Filmda Çristinening otasi rolini öynagan Ramin Karimloo sahnada ikkala asosiy erkak rolini — Raoul va Şarpani ijro etgan.

Asosiy suratga oliş 2003-yil 15-sentabrdan 2004-yil 15-yanvargaça davom etgan. Suratga oliş «Pinewood» studiyasining sakkizta pavilonida ötkazilgan, u yerda «Palais Garnier» dekoratsiyalarining bir qismi qurilgan. Butler va Rossum filmda «Point of No Return» sahnasini suratga olişdan boşlaşgan, suratga oliş beşinçi ish kunida boşlangan va uç kun davom etgan. Maxsus effektlar va dekoratsiyalarning asosiy qismi «Cinesite» kompaniyasi tomonidan kompyuterda qayta yaratilgan yoki masştabda modellaştirilgan. «All I Ask of You» musiqiy raqamidagi Parij körinişlari Matte Painting texnologiyasi yordamida yaratilgan, qordagi Şarpa izlari sunʼiy ravişda yaratilgan, balkon tasviri esa aktyorlarning haqiqiy ölçamiga moslaş uçun kattalaştirilgan. «Cinesite» şuningdek, zalga tomoşabinlar ustiga yiqilgan ulkan kandil nusxasini yaratgan. Kandilning özi taxminan 2,2 tonna oğirlikda bölgan va töliq «Swarovski» komponentlaridan tayyorlangan; uning narxi $1,3 million bölgan.

Işlab çiqariş dizayneri D. J. Pratt Parij operasi binosini fransuz meʼmori Charles Garnier asarlaridan, şuningdek Edgar Degas, John Singer Sargent, Gustave Caillebotte, Prerafaelitlar va Dante Gabriel Rossetti ijodidan ilhomlanib yaratgan.

Sçumaçer Jan Cocteau ning «Gözal va Yirtqiç» (1946) filmidan ilhomlangan, unda yölak devorlaridan çiqqan qöllar şamdonlarni uşlab turadi. Filmdagi qabriston Père Laçaise va Montparnasse qabristonlarining qayta yaratilgan körinişi edi. Maskarad sahnasi uçun dizayner Alexandra Byrne qora, oq, oltin va kumuş ranglardan foydalangan. 2004-yil aprelida London sahnasidagi xuddi şu nomli spektaklda qatnaşgan tomoşabinlardan spektakldan söng qolişlari va film uçun şovqin effektlarini yozib berişlari söralgan.

Gerard Butlerni grimlaş uçun kuniga taxminan 4 soat ketgan — eng köp vaqt «Down Once More…» raqami ijro etiladigan sönggi epizod grimiga sarflangan, filmning finali esa bir hafta davomida suratga olingan. Raoulni qarib körsatiş uçun Patrick Wilson ham bir neça soat grimxonada ötkazgan. Rejissyor Joel Sçumaçer realizmga erişişni xohlagan, şu sababli yonğin sahnasida teatr dekoratsiyalari haqiqatan ham kuydirib yuborilgan. «The Phantom of the Opera» ariyasi davomida qayiq maxsus relslar böylab harakatlangan. Suvdan kötarilayotgan yonuvçi şamlar video-effekt emas: bular havo bilan tegişganda yonadigan maxsus şamlar. Suratga oliş paytida Emmy Rossum muzqaymoq yegan, çunki korset boşqa ovqatni yutişga imkon bermagan. Film uçun musiqa yozgan orkestr 105 ta musiqa asbobidan iborat bölgan. Patrick Wilson barça tryuklarni özi bajargan.

Filmda auksionda ötirgan keksa xonim kim ekanligi mutlaqo aniq emas, uni madam Giry deb ataşadi. Agar kuçli qarigan Raoul bu sahnada nogironlar aravaçasida ötirganini hisobga olsak, bu faqat Meg Giry bölişi mumkin, garçi uni onasini öynagan Miranda Richardson ijro etgan bölsa ham. Sahna versiyasida bu personaj şu sahnada yöq.

Filmda Carlottaning xizmatkori, sartaroşi va tikuvçisi bor, ular baʼzi mizansenalarda iştirok etadi.

Filmdagi Çristinening yoshi, körinişidan, 17 yoş. Mюzikl yoşni körsatmaydi, ammo sahna versiyasidagi Christine, kitobdagi kabi, ehtimol filmdagidan kattaroq.

Film syujetiga köra Christine Şarpa bilan 7 yoşidan beri taniş bölgani uçun barça psixologik urğular siljigan, çunki bunday uzoq tanişlik davrida Christine finalda Şarpadan juda osongina uzoqlaşadi. Sahna versiyasida uning Şarpadan uzoqlaşişi ğalati körinmaydi, çunki u yerda ularning tanişiş muddati nomaʼlum.

Film voqealari Fransiyada sodir bölişiga qaramay, fransuz aksenti faqat madam Girida mavjud.

Madam Giry direktorlarga Çristineni öz qizidek qadrlaşini aytib, unga ğamxörlik qilişini taʼkidlaydi. Sahna versiyasida bunday qarindoşlik körsatilmaydi va madam Giry filmdagiga qaraganda qattiqqölroq — u yerda Christine ğalabasidan söng boşqa raqqosalarni tanbeh qiladigan epizod bor.

Filmda Christine «Twisted Every Way» ariyasida kelgusi voqealardan şunçaki xafa, sahna versiyasida esa u özini «qurol» sifatida işlatilmoqçi ekanini bilgaç, isterikaga tuşadi.

Şarpaning xunukligi ham boşqaça: filmda niqob ostidagi yuz qismi tuğilgan doğ bilan qoplangan, sahna versiyasidagi Şarpaning esa muşaklari oçiq.

Christine «Think of Me» qöşiğini ijro etgan kiyimi, u tasvirlagan Malika Elissa kiyimi bilan heç qanday öxşaşlikka ega emas; sahna versiyasida Christine oldingi sahnada Carlotta kiygan kiyimni kiyadi. Biroq filmda Carlotta özida hali kostyum yöqligini aytadi, şuning uçun Carlotta «Think of Me»ni repetitsiya qilganda kiygan kiyim Elissaga tegişli emas edi, deb tuşuniladi.

Filmda baʼzi ariyalarda xoreografiya yöq qilingan yoki qisqartirilgan («Hannibal», «Il Muto»), ammo buning örniga baʼzi sahnalarning dekoratsiyasi kengaytirilgan («Prima Donna», «Twisted Every Way», «Wişing You Were Somehow Here Again») va yangi xoreografiya qöşilgan («Masquerade», «The Point of No Return»).

Çristineni öz boşpanasiga olib kelgaç, Şarpa plaşini yeçib taşlaydi, uni keyin heç qanday maqsadda işlatmaydi. Sahna versiyasida Şarpa Christine huşidan ketganda, özining manekeni-egizagini körib, unga plaş yopadi.

Filmda Şarpa huşidan ketgan Çristineni nafis, oqquş şaklidagi karavotga yotqizadi, sahna versiyasida esa uning qarorgohida karavot yöq va Şarpa Çristineni qayiqqa yotqizadi.

Filmda Gustav Daaé kiçik qabrxonada dafn etilgan, sahna versiyasida esa uning oddiy qabri va toşi bor.

Filmdagi Şarpa kostyumlari sahna versiyasidan keskin farq qiladi: filmda Şarpaning kundalik kostyumi qora frak emas, töq rang surtuk (surtuk — redingot), sahna versiyasida esa rasmiy frak; Qizil Ölim kostyumi filmda Napoleon davri mundiriga öxşaydi, sahna versiyasida esa qadimgi zodagon kostyumiga öxşaydi; Don Juan erkin kostyumi esa sahna versiyasida umuman yöq — bu sahnada Şarpa qora çopon öraydi, uning ostida esa anʼanaviy frakini kiyadi.

Xuddi şunday holat Şarpaning boş kiyimlari bilan ham: filmda ular yöq. Sahna versiyasida u kundalik kostyumiga qöşimça ravişda akubra tipidagi şlyapa kiyadi, Christine qarorgohida uyğonadigan sahnada esa döppiga öxşaş narsa, Qizil Ölim kostyumida esa patli haşamatli şlyapa, qabristonda esa katta patli kiçik motam şlyapasi kiyadi.