The Purge

AQŞ iqtisodiy inqirozni boşidan keçirgaç, amerika hukumati «AQŞ ning Yangi Asosçilari» toталитar rejim va politsiya davlatini örnatdi. Amerika konstitutsiyasining 28-tuzatişidan foydalanib, ular «Sudniy tun» degan hodisani yaratdi. Yilda bir marta, 21-mart kuni keçqurun soat 19:00 dan ertasi kuni ertalab soat 07:00 gaça jinoiy harakatlar, şu jumladan qotilliklar qonuniy bölib qoladi, barça xavfsizlik va tibbiy yordam xizmatlari esa ish faoliyatini töxtatadi. «Tozalaş» deb ataladigan bu voqea amerika xalqi uçun katarsis vazifasini ötaşi, odamlarga «buğni çiqarib yuboriş» imkonini berişi, ular öz nazarida jazoga loyiq deb hisoblagan kişilar bilan hisob-kitob qilişi kerak. Öldirilganlar «jinoyatçilikdan xalos böliş uçun qurbon» deb baholanadi.

2022-yilga kelib Amerika Qöşma Ştatlari 1 % işsizlik darajasi bilan gullab-yaşnamoqda, jinoyatçilik esa rekord darajada past. Biroq baʼzi kriminologlar mamlakatdagi past kambağallik körsatkiçlari «Sudniy tun»da faqat boylar sotib olişi mumkin bölgan himoyani (zirhli panellar) ololmaydigan kişilarning yöq qilinişi bilan boğliq deb hisoblaydi.

Jeyms Sendin — şunday qöriqlaş tizimlarini sotuvçi agent, uning oilasi — xotini Meri va bolalari Charli hamda Zoi kasbi tufayli boy yaşaydi va «Sudniy tun»da qatnaşmaydi, çunki hayotidan mamnun (film ssenariysiga köra, «Sudniy tun» allaqaçon sakkizinçi marta ötkazilmoqda, yaʼni oila yetti marta şunday tunni boşidan keçirgan). «Tozalaş» boşlanişidan oldin keçqurun Zoi Sendin dugonasi Genri bilan armon bilan xayrlaşadi, Genri esa uning uyidan derazadan yaşirinça çiqib ketişga majbur böladi (Jeyms ularning uçraşişiga ruxsat bermaydi, çunki Genri uning qizidan katta). Meri xuşmuomala qöşni ayol Greys Ferrin bilan uçraşadi, u qöşnilariga peçene tarqatadi. Greys Meriga miş-mişlar tarqalayotganini aytadi: göyo Sendinlarning farovonligi qöşnilaridan talab qilib olingan, çunki ularning hammasi bu oiladan himoya tizimini sotib olgan, şu jumladan Greys ham. Meri bularning hammasini rad etib, Jeymsning katta pul topayotganini, sotuvçi sifatida yetakçi bölib olganini aytadi. Xayrlaşayotganda Greys bu yil uyida ziyofat uyuştirmasligini aytadi, çunki u va döstlari «Sudniy tun»ni kutib ötirişadi. Şunga qaramay, oz vaqt ötgaç, Jeyms va Meri taşqi video kuzatuv kameralarida Greysning uyiga qöşnilar kirayotganini köradi.

«Sudniy tun» boşlanganidan bir oz vaqt ötgaç, Charli köçalariga qora tanli bir erkak yugurib kelib, uni qutqarişni sörayotganini köradi. Charli bir neça öylanib turgaç, uni içkariga kiritadi, garçi ota-onasi buning uçun juda norozi bölsa-da: Notaniş kişining kimligi ham, uni nima uçun öldirmoqçi ekanliklari ham nomaʼlum. Şu vaqtda Zoi öz xonasida yaşirinib olgan Genrini topadi, u Zoining otasi bilan jiddiy gaplaşiş uçun qolişga qaror qilgan edi. U Jeyms notaniş kişini nişonga olib turgan paytda holga çiqadi. Kutilmaganda Genri Zoining otasiga nişon oladi, otadan ötkazib yuboradi, lekin Jeyms Genriga öq uzişga ulguradi, Genri esa Zoining xonasiga sudralib kirib, keyinroq vafot etadi. Şu payt uydan Zoi va notaniş kişi qoçib ketişadi. Meri va Charli dispetçerlik xonasiga qamalib olişadi, Jeyms esa qizini va notaniş kişini izlaşga ketadi. Bir neça daqiqadan keyin ularning uyiga kulib turgan niqob kiygan mahalliy talabalar guruhi keladi, ularning xuşmuomala «yetakçisi» Sendinlarga, ular «Sudniy tun»da jamiyatning turli axlatini yöq qiluvçilar ekanliklarini va uyda yaşiringan kişi «uysiz çöçqadan» boşqa narsa emasligini bildiradi. U oilaga ultimatum qöyadi: yo Sendinlar ularga notaniş kişini topşiradi, yo bir soatdan keyin ularga «hayvonni qöyib yuborişadi». Jeyms xotiniga, xavfsizlik tizimi buzilişga qarşi sinovdan ötgan bölsa-da, uni baribir buziş mumkinligini tan oladi.

Er-xotin notaniş kişini qidirişga çiqadi. Charli esa uyi oldida kutib turgan guruhga qarab, ota-onasining izidan borişni istamaydi va özi yasagan kuzatuv robotining yordamida notaniş kişiga xonasidagi şkafdagi yaşirin joyga yöl topişga yordam beradi. Biroq Zoi ham öşa yaşirin joyga yaşirinişga qaror qiladi va notaniş kişi uni garov oladi. Notaniş kişi bilan Jeyms örtasida janjal boşlanadi, Jeyms öqi bilan notaniş kişini halokatli bölmagan darajada yaralaydi. Xotini bilan birgalikda qoçoqni skotç bilan boğlab qöyadi. Meri va bolalar yuz bergan vaziyatdan qattiq ezilgan. Charli va Meri qoçib ketadi, Jeyms esa Zoini tinçlantirib, ertalab hammasi avvalgidek yaxşi bölişini aytadi, lekin Zoi uning notaniş kişiga munosabatiga işora qilib, «avvalgidek yaxşi» heç qaçon bölmasligini aytadi. U ham qoçib ketadi, bularning hammasini kuzatgan notaniş kişi esa Jeymsdan bolalarni xavf ostiga qöymaslik uçun uni köçadagi odamlarga topşirişni söraydi. Ammo Jeymsda nimadir sinadi va u talonçilarga qarşi turişga qaror qiladi. Muddat tugagaç, taşqaridagilar texnikaga boğlangan zanjirlar yordamida himoya panellarini yulib taşlab, buzib kirişadi. Qurollanib olgan er-xotin deyarli barça talonçilarni otib taşlaşga muvaffaq böladi, lekin «yetakçi» Jeymsni katta piçoq bilan halokatli yaralaydi. Söng u Meri va Çarlini nişonga oladi, ammo uni Zoi öldiradi. Taşqarida qolgan talonçilarni kutilmaganda paydo bölgan Greys boşçiligidagi qöşnilar öldiradi.

Ammo Sendinlarning quvonçi erta: qöşnilar Sendinlardan ularning hisobidan boyib ketgani uçun öç olişga kelgan edi. Eng masʼuliyatli daqiqada skotçdan xalos bölgan notaniş kişi paydo böladi, qöşnilardan birini öldiradi, söngra Greysni garovga oladi va Sendinlarni qöyib yuborişni talab qiladi. Greys va boşqalar uning nişonida turganda, Greys oxirgi sözni aytişni, ularni öldirişni söraydi, lekin Meri uyida endi heç qanday qotillik bölmasligini, qöşnilar xohlasa ham, xohlamasa ham qolgan vaqtni «tinçlik va osoyiştalikda» ötkazişlarini aytadi. «Sudniy tun»ning qolgan qismini hamma oşxonada ötkazadi, Meri esa özini döst deb bilgan kişilarga aççiq nazar bilan qaraydi. Ertalab soat 7 ga oz qolganda Greys Meridan miltiqni tortib olişga urinadi, lekin Meri uni miltiq dastasi bilan burniga uradi, söng boşini stol tepasiga bir marta uradi. «Sudniy tun»ning tugaşi haqidagi signal yangrayotganda qonga botgan Greys va qöşnilar Sendinlarning uyini tark etadi. Meri notaniş kişiga minnatdorçilik bildiradi, u esa ketadi. Meri va bolalar sirena ovozlari eşitilayotgan old eşik tomon çiqişadi.

Kadr ortidan yangiliklar şarhi eşitiladi: Los-Anjeles aholisi köçalarida har qadamda jasadlar uçrayotganini aytadi; boşqa şahar aholisi mahalliy kasalxona jarohatlanganlarni qabul qilişdan boş tortayotganini aytadi, çunki qabulxonada böş joy yöq; uçinçisi şahar markaziy maydonida bir vaqtning özida 200 kişi qatl etilganini aytadi; yana bir kişi ikki öğlidan ayrilganini va özini amerikalik ekanligi bilan faxrlanişni töxtatganini aytadi. Xabarlar şunday yakunlanadi: joriy «Sudniy tun» oldingisiga qaraganda köproq kölamli bölgan va amerika fuqarolari oldida keyingi «Sudniy tun»gaça 364 uzun kun qolganligi aytiladi.

Ethan Hawke — Jeyms Sendin

Lena Headey — Meri Sendin

Adelaide Kane — Zoi Sendin

Max Burkholder — Charli Sendin

Edwin Hodge — notaniş kişi

Reid Wakefield — xuşmuomala notaniş kişi

Tony Oller — Genri, Zoining yigiti

Ariah Barzeikis — Greys Ferrin, qöşni

Dana Bunch — janob Ferrin, qöşni

Tom Yi — janob Kalisosed

Chris Mulkey — janob Xalverson, qöşni

Tişa French — missis Xalverson, qöşni

Karen Strassman — yangiliklar diktori

Niqob kiygan talonçilar rolini John Wesselkauç, Alicia Vela-Bailey, Boyma Blake, Nathan Clarkson, Aaron Cuban, Çester Lockhart, Tyler J. va Naimi Gans ijro etgan.

Rejissyor uçun filmning ilhom manbalari «Yulduzli yöl» serialidagi «Arxontlarning qaytişi» epizodi bölgan, unda bir sayyorada har yili «Festival» ötkaziladi, festival davomida qotilliklarga ruxsat beriladi, şuningdek «Qirollik jangi» filmi.

Asosiy rolni ijro etgan aktyor Ethan Hawke fikriça, filmda Stanley Kubrikning «Apelsin qöşiği» filmi, Jorj Romeroning «Tirik öliklar keçasi», Jon Karpenterning «Nyu-Yorkdan qoçiş» va öşa rejissyorning «13-hududga hujum» filmlarining taʼsiri ham sezilib turadi (Hawke 2005-yilda şu filmning remeykida rol öynagan), u filmda ham «hukumatga qarşi xabar» bölgan.

Oila jinoyatçilardan, ular uyiga bostirib kirganidan qutulişga urinadigan syujet ham Devid Finçerning «Qörquv xonasi» filmini eslatadi.

Birinçi filmning muvaffaqiyati tufayli davomi, «The Purge: Election Year» (rusça «Sudniy tun 2») Universal Pictures va Blumhouse Productions studiyalarida işlab çiqilgan. Jahon premyerasi 2014-yil 17-iyul kuni bölib ötdi. «Sudniy tun 3» filmining AQŞ dagi premyerasi 2016-yil 1-iyul kuni, Rossiyadagi premyera esa 2016-yil 28-iyul kuni bölib ötdi.