"Qaytiş Maksima" — 1937-yilda «Lenfilm» kinostudiyasida Grigoriy Kozintsev va Leonid Trauberg tomonidan suratga olingan sovet qora-oq tarğibot badiiy filmi.
1Rollarda
Boris Chirkov, Valentina Kibardina
2Syujet
Prologdan maʼlum böladiki, trilogiyaning birinçi filmi qahramoni Maksim (Boris Çirkov) tajribali inqilobçiga…
Prologdan maʼlum böladiki, trilogiyaning birinçi filmi qahramoni Maksim (Boris Çirkov) tajribali inqilobçiga aylanadi. U ikki marta hibsga olinib, ikki marta qamoqdan qoçadi.
Film harakati 1914-yilda boşlanadi. Rossiya imperiyasining IV çaqiriq Davlat dumasi ötirgan bino vestibyulida turli ijtimoiy qatlam vakillari bölgan deputatlar suhbatlaşadi, ularning aksariyati oçiqdan-oçiq satirik böyoqda. Atrofdagilardan ajralib turadigan vakil — ijtimoiy-demokratlarning bolşeviklar qanoti vakili Turaev (Kuznetsov). U partiyaning kuryeri Natasha (Kibardina) bilan uçraşadi, u konspirativ nom bilan «yoldoş Yelena» deb ataladi, va u bilan birga Peterburgning proletar tumaniga agitatsiya uçun jönab ketadi.
Bolşevik Maksim (endi «yoldoş Fyodor» nomi bilan tanilgan) traktirda döstona ziyofat niqobi ostida ish taşlaş qömitasi yiğilişini ötkazadi. Prinsipial va qatʼiy ravişda u menşeviklarning (Merkuryev va Bondi) ish taşlagan işçilar talablarining keskinligini susaytiriş uçun qilgan barça urinişlarini rad etadi. Muhokama davomida maʼlum böladiki, ish taşlaş aynan uni buziş uçun boşlangan harbiy buyurtma yaşirinça boşqa zavodga berilgan. Qayerga — buni korxona egalari va konturçi Platon Dimba (Jarov) biladi — u içkilikbozdir, janjalkaş va «Peterburg bilyardining qiroli». Unga işonç hosil qilib, Maksim buyurtma Şimoliy zavodga joylaştirilganini bilib oladi. Bolşeviklar bu korxonada ham ish taşlaşni taşkil etadi va bir neça kundan söng butun Peterburg proletariatini köçaga çiqaradi. Işçilar barrikadalar quradi va hokimiyat bilan qurolli töqnaşuvga kirişadi, ammo 1914-yil iyul oxiriga kelib jandarm otryadlari qarşilikni bostiradi. Dimba öç oliş uçun Maksimga hujum qiladi va uni öldirişga urinadi.
1914-yil 1-avgustda Rossiya Birinçi jahon uruşiga kiradi. Partiya Maksimni oddiy askar sifatida faol armiyaga yuboradi, u yerda siyosiy agitatsiya olib boradi.
3Rollarda
Boris Çirkov — Maksim Ivanoviç Lisitsyn — kasbiy inqilobçi, bolşevik, şuningdek yoldoş…

Boris Çirkov — Maksim Ivanoviç Lisitsyn — kasbiy inqilobçi, bolşevik, şuningdek yoldoş Fyodor
Valentina Kibardina — Natasha Artemyeva — «Pravda» gazetasi muharriri, şuningdek yoldoş Yelena
Stepan Kayukov — Dyoma
Anatoliy Kuznetsov — Davlat dumasi deputati Turaev
Mixail Jarov — Nevskiy zavodining konturçisi Platon Vasilyeviç Dimba, qora yuzlilar
Vasiliy Vanin — bolşevik Nikolay
Aleksey Bondi — menʼşevik
Vasiliy Merkuryev — talaba-menʼşevik
Yuriy Tolubeyev — ish taşlovçi temir yölçi
Aleksandr Zrajevskiy — Vasiliy Kuzmiç Yerofeyev, Şimoliy zavodning keksa tokari
Aleksandr Çistyakov — Mişçenko, Şimoliy zavodning quyuvçi işçisi
Nikolay Kryuçkov — «tepluşka»dagi askar (titrlarda körsatilmagan)
Mariya Yarotskaya — Nikadimning xotini, daryo böyidagi köprikçada kir yuvadi (titrlarda körsatilmagan)
Georgiy Orlov — Davlat dumasi deputati Markov Ikkinçi
Georgiy Kranert — Davlat dumasi deputati Purişkeviç
Vladimir Sladkopevtsev — metranpaj
4Suratga oluvçilar guruhi
Ssenariy — Grigoriy Kozintsev, Lev Slavin, Leonid…
Ssenariy — Grigoriy Kozintsev, Lev Slavin, Leonid Trauberg
Rejissyorlar — Grigoriy Kozintsev, Leonid Trauberg
Kompozitor — Dmitriy Şostakoviç
Operator — Andrey Moskvin
Rassom — Yevgeniy Enney
Tovuş operatorlari — Ilya Volk, Boris Xutoryanskiy (titrlarda — G. Xutoryanskiy deb körsatilgan)
Assistentlar — Nadejda Koşevyerova, Ilya Freze, Sukhobokov Vladimir, M. Gerltovskiy, A. Gurviç
5Tiklangan versiya
Film 1965-yilda «Mosfilm» kinostudiyasida…
Film 1965-yilda «Mosfilm» kinostudiyasida tiklangan
Rejissyor — Konstantin Polonskiy
Tovuş operatorlari — Leonid Voskalçuk
Operator — Vladimir Yakovlev
6Şarhlar
Filmning eng maşhur va yorqin sahnalaridan biri — boş qahramonning Platon Dimba bilan bilyardda öynagan öyini…
Filmning eng maşhur va yorqin sahnalaridan biri — boş qahramonning Platon Dimba bilan bilyardda öynagan öyini epizodidir.
«Qaytiş Maksima»da asosiy attraksion va «mixi» bölib, Maksim traktirdagi bilyard turnirida stol ostiga «Sankt-Peterburg bilyardining qiroli» — konturçi va kuzatuvçi Platon Dimbani tiqib qöyardi — yorqin Mixail Jarov ijro etgan (aslida turnir Dimbadan harbiy buyurtma qaysi zavodga berilganini bilib oliş uçun kerak edi — bu partiyaning topşiriği edi).
«Qaytiş Maksima» filmida bilyard öyinining klassik sahnasi işlatilgan, unda bizning «ijobiy» qahramonimiz, proletar va anarxist Platon Dimba rolini bizning ajoyib aktyorimiz Mixail Jarov ijro etgan Boris Çirkov öynagan. Aytgança, bilyard öyinining barça epizodlarida ularning zarbalarini Peterburgning maşhur öyinçisi Jorj Gayev «ijro etgan». Lekin öşanda men buni bilmasdim. Men uçun bu bir xil bilyard spektakli, bir xil attraksion edi. Men hozir ham aktyorlarning bunday ajoyib öyini taassurotida qolaman.
7Qöşimça maʼlumot
Dastlab Dimba rolini boşqa aktyor suratga olgan, rol ustida ish deyarli tugagan edi. Ammo Trauberg va…
Dastlab Dimba rolini boşqa aktyor suratga olgan, rol ustida ish deyarli tugagan edi. Ammo Trauberg va Kozintsev bu obrazda faqat mutlaq sinfiy duşmanni kördi, unda heç qanday jozibadorlik izi yöq edi. Qarama-qarşilik yöqolardi: bunday personaj bilan kuraşiş Maksim uçun qiziq bölmasdi. Rejissyorlar Mixail Jarovga (u öşa paytda «Pyotr Birinçi» filmida band edi) bu epizodni uning iştirokida qayta suratga oliş taklifi bilan murojaat qilişdi:
Jarovda <…> professional gapirdi. U Dimbani qanday qilib yasaş mumkinligini biardi: yaxşi kostyum, galstuk, qoramtir, qalin brilliantin surtilgan soçlarda töğri ajratma kerak edi. Kozintsev Jarovni qölidan uşlab, studiya koridori böylab öz pavilyoni tomon sudrab ketdi: «Biz traktir dekoratsiyalarini ataylab demontaj qilmadik… Mana şunday — darhol — bir-ikki sahnani öynab köraylik, a?»… Sahna bir nafasda suratga olindi va darhol körsatuv tayinlandi, undan söng Jarov tuzoqqa tuşganini tuşundi. Endi u Dimbadan voz keça olmasdi — ekrandan unga qarab turgan bu vulgar, kulgili, jozibali yigit. U uning hiyla-nayranglari va sakraşlariga qarab kulardi va unga hayot bağişlaşni xohlardi. <…> Jarov, şubhasiz, Platon Dimbani ijro etişda işontirarli edi — bilyardçi va bezorini, lekin şu bilan birga şunçalik jozibali ediki, tomoşabinlar uning qahramoni salbiy ekanini unutardi.
Deputat Turaev obrazi Rossiya imperiyasining IV çaqiriq Davlat dumasining ijtimoiy-demokratlar aʼzosi Aleksey Badaev haqiqiy şaxsidan yaratilgan.
8Mukofotlar
Maksim haqidagi trilogiyaning quyidagi yaratuvçilari Stalin mukofotining birinçi darajasiga sazovor bölgan:…
Maksim haqidagi trilogiyaning quyidagi yaratuvçilari Stalin mukofotining birinçi darajasiga sazovor bölgan: G. Kozintsev, L. Trauberg, B. Çirkov (1941-yil).
9Videoda naşr etilişi
1990-yillarning boşidan film «Krupnyy plan» kinobirlaşmasi tomonidan videokassetalarda çiqarilgan. Şuningdek,…
1990-yillarning boşidan film «Krupnyy plan» kinobirlaşmasi tomonidan videokassetalarda çiqarilgan. Şuningdek, 1990-yillarda film «48 soat», «Vostok V» studiyalari tomonidan kassetalarda çiqarilgan. 2000-yildan — «Lenfilm Video» va «Master Tape».
2005-yil 30-martda film «Soyuz Video» studiyasi tomonidan DVDʼda çiqarilgan. Şuningdek, film «Master Tape», «Vostok V», «Klub» tarqatuvçilari tomonidan çiqarilgan.
Matn: maqola tarjimasi «Возвращение Максима» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.