The Russians Are Coming, the Russians Are Coming (ingl. The Russians Are Coming, the Russians Are Coming) — rejissyor Norman Jewison suratga olgan amerikalik komediya filmi bölib, premyerasi 1966-yilda bölgan. «Oskar» mukofotiga törtta nominatsiya olgan, jumladan yilning eng yaxşi filmi nominatsiyasida ham.
Filmning asosiy satirik maqsadi — Sovuq uruşning absurdligi, u keltirib çiqargan siyosiy paranoya va harbiy isteriya.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Alan Arkin, Carl Reiner, Eva Marie Saint
Norman Jewisonrejissyor
Alan Arkinaktyor
Carl Reineraktyor
Eva Marie Saintaktyor
Brian Keithaktyor
Jonathan Wintersaktyor
Theodore BikelaktyorPFPaul FordaktyorJPJohn Phillip LawaktyorWRWilliam Rosessenariy muallifiJMJohnny Mandelkompozitor3Syujet
Filmning asosiy mazmuni — «sovuq uruş»ning vahimali kayfiyatini masxara qiliş va siyosatning mohiyatan bir…
Filmning asosiy mazmuni — «sovuq uruş»ning vahimali kayfiyatini masxara qiliş va siyosatning mohiyatan bir xil, yaxşi oddiy odamlarni qanday qilib bir-biriga duşman qilib qöyişini körsatiş. Filmda ruslar duşman sifatida emas, balki murakkab vaziyatga tuşib qolgan oddiy askarlar sifatida tasvirlangan. Filmning markaziy ğoyasi dengizçi Aleksey Kolçinning mahalliy qizga aytgan sözlarida ifodalangan: «Men nafratlanmoqçi emasman».
Syujetga köra, sovet suv osti kemasi (SK) «Sprut» yöldan adaşib, Massaçusets ştatidagi xayoliy Glostер orolining sohilida qum tiqilib qoladi. Ruslarning asosiy maqsadi — buksir topib, kemani qumdan tortib çiqariş, Amerika harbiylari ularni sezib qolişidan oldin. Buksir qidiriş uçun sohilga 9 nafar sovet dengizçisidan iborat guruh tuşadi, guruh boşliği — katta yordamçi leytenant Rozanov.
Dengizçilar orolga dam oliş uçun Nyu-Yorkdan kelgan amerikalik oilaga yaqinlaşib, ulardan maşina söraşga urinadi, lekin oila bu kutilmagan mehmonlarning ruslar ekanini taxmin qiladi va dengizçilar oilani garovga olişga qaror qiladi. Guruh ikkiga bölinadi. 8 nafar dengizçi portga yöl oladi, eng yoş dengizçi Aleksey esa oilani qöriqlab uyda qoladi. Sovet dengizçilari heç kim ularni sezmasligi va şubhalanmasligi uçun, odobli muomala qilib, imkon qadar yaşirin harakat qiladi, asosan orolni amerikalik qöşinlar kelişidan oldin tezroq tark etiş uçun. Dengizçilar bir kampirdan eski maşina öğirlaydi. Ruslarning bosqini haqida miş-mişlar tarqala boşlaydi.
Mahalliy aholi orasida vahima boşlanadi, soxta xabarlar tarqaladi: ruslar avval dengiz piyodalarini, keyin esa desantçilarni yuborib, aerodromni, söngra orolning ğarbiy qismini egallab olgan emiş. Mahalliy aholi politsiya bilan birga qurollanib, orolni qutqarişga otlanadi. Şu orada ruslar yölovçilardan yaşirinişda davom etadi va port qidiradi. Portni topgaç, ular qayiqni egallaydi. Yetti jangçi qayiqda suv osti kemasini qumdan tortib olişga ketadi, guruh boşliği — katta yordamçi esa Aleksey ortidan boradi.
Şu bilan birga, yoş dengizçi Aleksey va mahalliy qiz birinçi körişdanoq bir-biriga oşiq bölib, munosabat boşlaydi. Katta yordamçi Alekseyni olib, ular portga jönab ketadi.
Bu paytda suv osti kemasi öz kuçi bilan qumdan çiqişga muvaffaq böladi. Guruh qaytib kelmagaç, kapitan ularni asirga olingan deb öylab, öz odamlarini qaytarişni talab qilib, ultimatum qöyiş uçun mahalliy portga borişga qaror qiladi. Eng keskin lahzada voqealarni kuzatib turgan bola qönğiroqxona minorasidan yiqilib, tom qirrasiga osilib qoladi. Şaharçaning butun aholisi va sovet dengizçilari uni qutqarişga yugurişadi. Lekin yaqin atrofda na arqon, na narvon bor. Sovet katta yordamçisi tirik piramida qurişni taklif qiladi. Mahalliy aholi va sovet dengizçilari bir-birining yelkasiga çiqadi va Aleksey bolani qutqaradi. Umumiy quvonç. Şu paytda maʼlum böladiki, amerikalik harbiylarga rus suv osti kemasi paydo bölgani haqida baribir xabar berilgan va ular bir daqiqa içida yetib kelişi mumkin. Kemani havodan zarbadan himoya qiliş uçun odamlar uni öz qayiqlari konvoyi bilan portdan olib çiqişga qaror qiladi. Suv osti kemasi portdan çiqib, guruhning qolgan qismini olib kelayotgan buksir-qayiq bilan uçraşadi va dengizçilarni bortga qabul qiladi. Amerikaning uçib kelgan jangovar samolyotlari McDonnell F-101 Voodoo fuqarolik kemalari örab olgan kemaga hujum qilişga jurʼat etmay, aerodromga qaytib ketadi. Bir-biriga mehr bilan tölgan dengizçilar va mahalliy aholi xayrlaşadi. Kema suvga çökadi.
Finalda filmning boşida uzoqdagi qişloq aholisini ruslar orolda paydo bölgani haqida ogohlantiriş uçun yuborilgan mahalliy aholi vakillaridan biri otda şaharça köçasiga bostirib kirib, «Russians are coming! The Russians are coming!» deb baqiradi — yaʼni «Ruslar kelyapti! Ruslar kelyapti!».
4Rollarda
Alan Arkin — leytenant…
Alan Arkin — leytenant Rozanov
Karl Rayner — Uolt Uitteker
Eva Mari Seynt — Elspet Uitteker
Brayan Kit — politsiya boşliği Link Mattoks
Jonathan Winters — ofitser Norman Jonas
Pol Ford — Fendal Xokins
Theodore Bikel — suv osti kemasi kapitani
Tessie ÖŞea — telefonçi Elis Foss
John Philip Law — Aleksey Kolçin
Ben Blue — Luter Grilk
Don Keefer — Irving Xristiansen
Andrea Dromm — Elison Palmer
Sheldon Collins — Pit Uitteker
Guy Raymond — Lester Tilli
Cliff Norton — Charli Xinkson
Michael J. Pollard — aviamexanik Stenli
Richard Şaal — Oskar Maksvell
Cindy Putnam — Enni Uitteker
Johnny Whitaker — Jerri Maksvell (keng ekranda birinçi marta)
Danny Klega — Polskiy
Ray Baxter — Brodskiy
Paul Verdier — Malyavin
Nikita Knatz — Gromolskiy
Konstantin Bakşеev — Vasilov
Alex Hassilev — Xruşevskiy
Miloş Miloşeviç — Lisenko
Gino Gotarelli — Kregitkin
5Işlab çiqariş
Filmdagi voqea xayoliy Glostер orolida bölsa-da, suratga oliş Şimoliy Kaliforniya sohilida, asosan Mendosino…
Filmdagi voqea xayoliy Glostер orolida bölsa-da, suratga oliş Şimoliy Kaliforniya sohilida, asosan Mendosino şahrida ötkazilgan. Portdagi sahnalar Kaliforniyaning Fort-Bregg şahridagi Noyo portida, Mendosinodan taxminan 11 km şimolda suratga olingan. Suratga oliş Ğarbiy sohilda bölgani uçun filmning boşidagi tong manzarasi aslida puşti filtr orqali alacakaranqğida olingan.
Işlatilgan suv osti kemasi soxta edi. AQŞ Dengiz kuçlari uni suratga oliş uçun berişdan boş tortgan, şuning uçun prodyuserlar sovet elçixonasidan suv osti kemasini söraşgan, lekin ularga bu ham rad etilgan. Mirisç kompaniyasi 1965-yilgi «Moritury» filmida işlatilgan suv osti kemasi maketini ijaraga olgan.
Samolyotlar sifatida 84-qiruvçi-uşlovçi eskadrilyasidan haqiqiy F-101 Voodoo qiruvçilari işlatilgan. Eskadrilya yaqin atrofdagi Hamilton aviabazasida joylaşgan edi. Bular taxminiy orol yaqinida joylaşgan AQŞ Harbiy-havo kuçlarining yagona samolyotlari edi.
Filmning nomi Pol Reverning tungi otliq sayohatiga işora qiladi, xuddi şunday yon syujet liniyasi ham bor: şaharning mast odami (Ben Blue) «bosqin» haqida odamlarni ogohlantiriş uçun otda çopadi.
Pablo Ferro asosiy sarlavha ketma-ketligini yaratgan, ötiş elementlari sifatida Amerika bayroğining qizil, oq va kök ranglaridan hamda sovet öroq va bolğasidan foydalangan, ularning har birini kattalaştirib, filmga ohang beradigan montaj yaratgan.
Rus personajlarining dialoglarining katta qismini amerikalik aktyorlar ijro etgan. Rossiyada tuğilgan, rusça erkin gaplaşadigan musiqaçi va xarakterli aktyor Leon Belasko dialog rejissyori bölgan. U 60 yillik ijodiy faoliyati davomida çet el urğulari böyiça ixtisoslaşgan. Alan Arkin leytenant Rozanov rolini tayyorlaş uçun rusça çuqur örgangan. U 2017-yilda ham filmdagi rusça replikalarini hali eslar edi. Theodore Bikel rusça sözlarni şunçalik yaxşi talaffuz qilar ediki (u bir neça dars olgan, lekin tilni umuman bilmagan), unga suv osti kemasi kapitani roli berilgan. The Limeliters guruhidan Alex Hassilev ham rusça erkin gapirgan va dengizçi Gruşevskiy rolini ijro etgan. Rusça ham erkin gapira oladigan Brayan Kit esa filmda buni qilmagan.
6Musiqiy jörligi va saundtrek
Sarlavha ketma-ketligidagi musiqa amerikalik «Yankee Doodle» marşi bilan rus qöşiqlari — «Polyuşko-Pole»…
Sarlavha ketma-ketligidagi musiqa amerikalik «Yankee Doodle» marşi bilan rus qöşiqlari — «Polyuşko-Pole» (ingliz tilida odatda «Meadowlands») va «Volga qayiqçilari qöşiği» örtasida almaşinib turadi.
Filmning musiqasini Johnny Mandel yozib, aranjirovka qilgan va filmning dirijyori ham u bölgan. Saundtrek albomi 1966-yilda United Artists yorliği tomonidan çiqarilgan. Saundtrekdagi «The Shining Sea» qöşiğini Irene Kral ijro etgan, garçi filmning özida u instrumental kompozitsiya sifatida eşitilsa ham. «The Shining Sea» qöşiğining sözlarini Peggy Lee yozgan. U Capitol Records bilan şartnomada bölgani uçun saundtrek albomiga kira olmagan. Li döstlarining fikriça, qöşiqdagi bir misra Quincy Jonesʼga işora bölgan — u bilan Li qisqa muddatli romanda bölgan. Li özi esa 1966-yil 21-mayda «The Shining Sea» qöşiğini öz sözlari bilan yozib olgan. Mandel Liga qöşiq uçun musiqa yuborgan va eşitganlari asosida «söz bilan rasm çizib beriş»ni söragan. Li matnining plyajdagi ikki sevişgan haqidagi ekran tasviri bilan mos kelişi Mandelni hayratga solgan, çunki u Liga filmning özini körsatmagan edi.
7Tanqid
Robert Olden («The New York Times») uni «dunyodagi juda kulgisiz vaziyat haqida ruhlantiruvçi darajada…
Robert Olden («The New York Times») uni «dunyodagi juda kulgisiz vaziyat haqida ruhlantiruvçi darajada kulgili va ötkir film» deb atagan.
8Mukofotlar
«Oltin globus» mukofoti — eng yaxşi film, komediya yoki…
«Oltin globus» mukofoti — eng yaxşi film, komediya yoki mysiqiy
«Oltin globus» mukofoti — eng yaxşi erkak roli, komediya yoki mysiqiy (Alan Arkin)
Amerika ssenariyçilar gildiyasi (Şarq) — Amerika komediyasining eng yaxşi ssenariysi (William Rose)
Photoplay jurnalining «Yilning filmi» oltin medali
9Nominatsiyalar
«Oskar» mukofoti — eng yaxşi film (Norman…
«Oskar» mukofoti — eng yaxşi film (Norman Jewison)
«Oskar» mukofoti — eng yaxşi erkak roli (Alan Arkin)
«Oskar» mukofoti — eng yaxşi montaj (Hal Aşby va Jay Terry Williams)
«Oskar» mukofoti — eng yaxşi moslaştirilgan ssenariy (William Rose)
«Oltin globus» mukofoti — eng yaxşi ssenariy
Amerika rejissyorlar gildiyasi — badiiy filmdagi eng yaxşi rejissyorlik ishi (Norman Jewison)
10Kadrlar
3
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Русские идут! Русские идут!» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.