The Sannikov Land

Vladimir Obruçev romani asosida film suratga oliş ğoyasi «Mosfilm» rahbariyatiga tegişli edi. Ssenariyni Vladislav Fedoseyev yozdi. Rejissyorlar ikki kişi bölib, ularga kinorejissura sohasidagi debyutçilar Albert Mkrtçyan va Leonid Popov tanlandi. Albert Mkrtçyan ssenariyni tubdan qayta işlaşga qaror qildi va bu ish uçun öşa paytda publitsistika bilan faol şuğullanayotgan Mark Zaxarovga murojaat qildi. Masalan, «Oq quyoş çölda» filmidagi Suxovning xatlari matnini aynan Zaxarov yozgan edi. Mark Zaxarov Vladimir Obruçevning romanini hatto öqib ham çiqmagan edi, Mkrtçyanning eʼtirozi oldida esa u: «Menga mavzuni çizib ber va nimani körmoqçi ekaningni ayt», deb javob bergan. Albert Mkrtçyan esladi:

Biz tamomila boşqa hikoya yozdik, u Obruçev syujetiga deyarli aloqasi yöq. Muallifdan faqat ğoya qoldi: nomaʼlum yer, uni oçiş kerak.

Dastlab filmda iştirok etiş uçun Vladimir Vysotskiy (Krestovskiy roli uçun) va Marina Vladi (Ilinning kelini roli uçun) taklif qilinişi rejalaştirilgan edi. Vysotskiy syujetdan juda ilhomlangan edi va filmga uçta qöşiq yozdi: «Oq sukunat», «Taşlab ketilgan kema haqida ballada» va «Injiq otlar». Biroq «Deutsçe Welle» radiosida Vysotskiy qöşiqlari yozuvlari bilan dastur efirga uzatildi. Bu dastur kontekstida Vysotskiy isyonkor va dissident sifatida taqdim etildi. Şu tufayli «Sannikov yeri»da suratga oliniş yöli Vysotskiy va Vladi uçun yopildi («Oq sukunat» qöşiği keyinçalik «Nol ostidan yetmiş ikki daraja» filmiga kirdi).

Şoşilinç tarzda Krestovskiy roli uçun Oleg Dal taklif qilindi. U suratga olişlarga Zelenogorskka juda yomon kayfiyatda va «buzilgan» holatda keldi.

Ilin roli uçun taklifni, uning sözlariga köra, Muslim Magomayev olgan. Biroq xonanda rejissyorlar uning maşhurligidan faqat foydalanmoqçi ekanini tuşundi va özida dramatik aktyorlik qobiliyatini sezmagani uçun rad etdi.

Qoçgan siyosiy katorgaçi roli uçun Sergey Şakurov tasdiqlandi. Aynan u aktyorlar jamoasi va rejissyorlar örtasidagi nizolarning boşlanişiga sabab böldi. Nizo aktyorlarning rejissyorlarni kinoni suratga olişni bilmaydigan havaskorlar deb hisoblaşi tufayli kuçaydi. Sergey Şakurov oçiqçasiga nizoga bordi va oxir-oqibat rejissyorlar körsatmalarini bajarişdan boş tortdi. Bu isyonga Vladislav Dvorjetskiy va Oleg Dal (u suratga olişlarga köpinça mast holda kelardi) qöşildi. Georgiy Vitsin bu vaziyatda betaraf turdi, ammo isyonçi aktyorlar bilan birga «Mosfilm» rahbariyatiga yuborilgan umumiy telegrammani imzoladi:

Biz it çangalagan qönğir ayiq terisi ustida axlatda ötiribmiz. Dvorjetskiy. Vitsin. Dal. Şakurov

Aktyorlar ikki nafar, ularning fikriça, noprofessional rejissyorni bitta normal rejissyorga almaştirişni talab qildi. Biroq «Mosfilm» rahbariyati prinsipial pozitsiyani egalladi — rejissyorlarni almaştirmaslik. Aktyorlar bilan muzokaralar bir oy davom etdi. Şakurovdan taşqari hammani işontirişga muvaffaq bölindi. Oxir-oqibat u hayfsan oldi va roldan çetlatildi. Uning örniga Yuriy Nazarov taklif qilindi, ammo Ilinga suv beriş sahnasida Sergey Şakurovning yuzi körinadi, garçi titrlarda uning familiyasi yöq.

Dal va Dvorjetskiy meni xiyonat qilişdi: ular işni davom ettirişga rozi bölişdi. Men oxirigaça bordim va ariza yozdim. Men haqimda «Mosfilm»da ikkita kengaş ötkazildi. Lekin men endi voz keçişim, töxtaşim mumkin emas edi. Bu mening aqlimga zid edi, öşa paytda u menga: «Sen nima qilyapsan, Sergey?» deb aytardi. Lekin mening ğazabimdan boşqa heç narsam yöq edi. Ğazabdan keyin esa befarqlik keldi. Men öşa ikki odamni — Dal va Dvorjetskiyni — hayotimdan çiqarib taşladim…

Film boş qahramoni ijroçisi Vladislav Dvorjetskiy ssenariyga katta quvonç bilan munosabatda böldi va bu rol uning ijodiy faoliyatidagi eng yaxşi rollardan biri bölişiga umid qildi.

Krestovskiyning çerkov minorasiga kötariliş tryukini bajarişda leningradlik alpinistlar Vladimir Myasnikov (Krestovskiy) va Eduard Çasov (Ilin) iştirok etdi. Uşbu sahnani suratga oliş paytida operator kadrga qöşni uylar tomidagi televizor antennalari tuşib qolganini payqadi. Suratga oliş guruhi aʼzolari tomlarga çiqib, barça antennalarni yiqitişga töğri keldi. Şu paytda futbol öyini ketayotgan edi, televizorda futbol körsatuvi töxtatilib, ğazablangan mahalliy aholi köçaga çiqib ketdi. Janjalni bostiriş uçun rejissyor körsatmasi bilan mahalliy aholiga har biriga 100 sömdan (100 rubl) berildi.

Filmning birinçi variantida «Faqat bir lahza bor» va boşqa qöşiqlarni qahramon Oleg Dal — Krestovskiy özi ijro etgan edi. Biroq film «Mosfilm» kengaşiga topşirilganda, bu qöşiqlarni qayta ovozlaştiriş qarori qabul qilindi. Qayta yoziş uçun öşa paytda maşhur xonanda Oleg Anofriyev taklif qilindi. Oleg Anofriyev Oleg Dalga qönğiroq qilib, undan ruxsat söradi. Dal javob berdi: «Yoz». Boşqa maʼlumotlarga köra, Dal injiqlik qilib, rejissyorlar talabi bilan qöşiqlarni qayta yozişdan boş tortgan va şu sababli ular Anofriyev ovozi bilan yozilgan.

Suratga oliş joylari:

Natura suratga olişlar uçun juda ekzotik joylardan foydalanilgan: muzli yuriş Fin körfazida suratga olingan, Sannikov yeri esa Geyzerlar vodiysida (Kamçatkadagi Kronotskiy qöriqxonasi) suratga olingan. Krestovskiyning minoraga kötariliş sahnasi Vyborgda, Soat minorasida suratga olingan.

Ilinning kelini bilan xayrlaşiş va ekspeditsiyaning jönaş sahnasi Vyborgdagi Monrepo boğida, Bylinnyy va Lyudvigşteyn orollari fonida suratga olingan.

Plotda buğularni qurbon qiliş sahnasi Kabardin-Balqariyada, Şadxurey köli yonida, Kamennomostskoye qişloği yaqinida suratga olingan.

Şomon tomonidan jamoadoşini poklaş sahnasi Kabardin-Balqariyadagi Çegem darasida, Xuştosirt qişloği yaqinidagi şarşaralar yonida suratga olingan.

Bir qança sahnalar Qrimda (Nikitskaya yoriqida) suratga olingan.