The Shape of Water

«The Shape of Water» (rus. «Форма воды») — 2017-yilda suratga olingan, Gilyermo del Toro rejissyorligidagi amerikalik tarixiy romantik tarzdagi qoronği fentezi filmi. Ssenariysini del Toro va Vanessa Taylor birgalikda yozgan.

Premyerasi 2017-yil 31-avgustda 74-chi Venetsiya kinofestivalida bölib ötdi. Film 2017-yil 1-dekabrda AQŞda çeklangan prokatga, 22-dekabrda esa keng prokatga çiqdi. Rossiyada premyerasi 2018-yil 18-yanvarda böldi. Film «Oskar» mukofotiga 13 ta nominatsiyada nomzod qilib körsatildi va 2018-yil 4-martda 4 ta haykalça oldi, şu jumladan yilning eng yaxşi filmi uçun asosiy mukofotni.

«Suv şakli» filmi uçun asosiy ilhom bölib, rejissyor bolaligida tomoşa qilgan «Qora laguna mahluqi» (Creature from the Black Lagoon) filmi xizmat qildi. Del Toro öşa paytdayoq jabra-odamga, uning jozibasiz körinişiga qaramay, qiziqib qolgan edi va u öğirlagan Kay Lourens bilan romantik munosabatlar rivojlanişini körişni istagan. Dastlab del Toro Amazonkaning yuqori oqimidagi ekspeditsiya haqida hikoya qiladigan şu filmning remeykini suratga olişni xohlagan, lekin bir farq bilan: guruhga ayol rahbarlik qiladi va u jabra-odam bilan romanga kirişadi. Del Toro Universal bilan filmni suratga oliş böyiça kelişişga urinib körgan, biroq kompaniya rahbarlari bu ğoyani rad etişgan.

Keyinçalik del Toro voqea vaqti sifatida 1960-yillarni, yaʼni Sovuq uruş davrini tanlagan, odamlarni zamonaviy global muammolardan çalğitiş uçun. Buni u quyidagiça izohlagan:

«„1962-yilda bir kuni…“ degan sözlardan keyin tasma notinç zamon haqidagi ertakka aylanadi. Tomoşabinlar biroz böşaşadi, hikoyani tinglay boşlaydi va qahramonlarga quloq solib, vaziyatlarning oqibatlari haqida emas, balki vaziyatlarning özi haqida muhokama qiladi».

Suratga oliş 2016-yil 15-avgustda Torontoda va Gamiltonda (Ontario) boşlangan va öşa yilning 6-noyabrida yakunlangan.

Del Toroning IndieWire saytiga bergan intervyusida u filmga quyidagiça taʼrif bergan:

«Bu tasma men uçun şifo beruvçi film. <…> Töqqizta filmda men bolaligimdagi qörquvlarimni, bolalik orzularimni sözlab berdim, va endi birinçi marta kattalar sifatida, meni kattalar sifatida taşvişga solayotgan narsa haqida gapiryapman. Men işonç, begonalik, jinsiy aloqa, sevgi haqida gapiryapman, biz qayerga qarab borayotganimiz haqida. Bu meni töqqiz yoki yetti yoşimda bezovta qilgan taşvişlar emas».

Film tanqidçilardan yuqori baholarga sazovor böldi. Metacritic agregatorida film 100 ballik şkalada 86 ball oldi, Rotten Tomatoes saytida esa ijobiy şarhlar uluşi 92 % ni taşkil etdi, örtaça baho 8,4/10.

Variety: «Ehtimol, köplab sovğalar orasidagi eng katta sovğa. Bu ajoyib darajada romantik, unga barça tirik narsalarga bölgan ğalaba qozonuvçi işonç yordam beradi». The Hollywood Reporter: «Bu puxta işlangan marvarid — del Toroning «Favn labirinti»dan beri eng yoqimli asari». CineVue: «Bu aqlli, zukko va yorqin öynalgan. Film bizning psixologiyamizning, tariximizning va istaklarimizning suv ostidagi çuqurliklarini qamrab oladi».

Rossiya matbuotida film unçalik hayajonli kutib olinmadi: «Kritikanstvo» agregatorida film 37 ta şarh asosida 7/10 bahoga ega. Meduza, «Afişa», The Village, «Mir fantastiki», «Kanobu» va boşqa naşrlarning aksariyat mualliflari filmni ijobiy baholadi. «Meduza» vakili mavjudot jamiyat va davlatdan quvilişi yoki yöq qilinişi kerak bölgan begona duşman metaforasiga aylanganini qayd etdi. Şu bilan birga rejissyor amfibiyaga, xuddi özining boşqa filmlaridagi barça yirtqiç mahluqlar kabi, hayrat va qayğu bilan qaraydi, insonni esa haqiqiy duşman va yomon fazilatlar timsoli sifatida körsatadi. «Afişa» vakili filmni romantik ertak, axloqiy masal, B toifali dahşat filmi va satirik retrotrillerning aralaşmasi deb atadi. Tanqidçi del Toro filmida AQŞning sanoat dizayni davrini juda yaxşi aks ettirganini taʼkidladi. Hikoyaning özi gözal qiz va hayvon haqidagi ertakka öxşaydi. Tanqidçi del Toroning ayollarni tasvirlaşi uning eng kuçli tomoni emasligini aytdi, masalan, uning fikriça, Octavia Spencer hamon bir xil rolni öynayveradi. Şunga qaramay, ekranda suv odami yoki Maykl Shannon paydo bölganda film darhol jonlanadi, rejissyor esa boş yovuz qahramonni yaşirmasdan jirkanç tarzda tasvirlaganini aniq körsatadi. The Village şarhovçisi filmda seviş va qabul qiliniş ehtiyoji haqidagi muhim mavzu, odatdan taşqari qobiq ostida bölsa ham, kötarilganini hisoblaydi.

«Nezavisimaya gazeta» va The Hollywood Reporter naşrlari neytral şarhlar qoldirdi. «Nezavisimaya gazeta» vakili filmning umumiy syujetini haqiqatga emas, balki ertak yoki syurrealizmga öxşatdi. Ikkinçi darajali qahramonlar alohida qiziqiş uyğotadi, ularning hisobiga syujet köp jihatdan rivojlanadi va film uşlab turiladi. The Hollywood Reporter ning rus tahririyati del Toroning syujeti uning ruhida yozilganini, unda rejissyor yana bir bor notinç mavjudotlarga bölgan sevgi va iştiyoqini namoyiş etişini, aksinça, odamlarni haqiqiy yovuzlik timsoli sifatida körsatişini qayd etdi. Tomoşabin amfibiyaning tobora insoniylaşib borayotganini, Shannon qahramonining esa tez surʼatda insoniyligini yöqotayotganini kuzatadi.

«Rossiyskaya gazeta» va «Lenta.ru» naşrlarida salbiy şarhlar eʼlon qilindi. «Rossiyskaya gazeta» muharriri filmda bağrikenglik ğoyalarining tarğib qilinişini tanqid qildi: boş qahramon nogiron, qora tanli dösti, «nafis gey» qöşnisi va döstona rus-yahudiy josusi bor, ular boş yovuz qahramon — «oq tanli şovinist erkak»ka qarşi kuraşadi. Tanqidçining fikriça, aynan şunday klişelar filmga «Oskar» marosimida haykalçalar olib keldi. «Lenta.ru» vakili filmda feminizm tarğib qilinganini kördi va qahramon bilan amfibiya örtasidagi romantik çiziqning rivojlanişini jirkanç deb hisobladi, buni hamma tomoşabin ham tuşunmasligini aytdi.

Amerikalik yozuvçi Pol Zindelning öğli Devid Zindel kinostudiya Fox Searchlight Pictures ni plagiatda ayblab, film deyarli butunlay 1969-yilda Pol Zindel yozgan «Let me hear you whisper» («Şivirlaşingni eşitay») pyesasi syujetini takrorlaydi, deb daʼvo qildi:

«Biz katta kinostudiyaning otamning asari asosida uzrsiz film suratga olganidan, titrlarda uning nomi tilga olinmaganidan va mualliflik huquqlari yuzasidan biz bilan maslahatlaşmaganidan hayratdamiz». — Devid Zindel

2018-yil 25-iyulda sud Devid Zindelning daʼvosini rad etdi. AQŞ federal sudyasi Persi Anderson pyesa va film bir-biridan sezilarli darajada farq qilişini hamda ularning öxşaşliklari ongli köçirişni isbotlaş uçun juda umumiy ekanini hisobga oldi. 2021-yil 5-aprelda daʼvogarning quyidagi bayonoti eʼlon qilindi: «Pol Zindelning „Let Me Hear You Whisper“ asari muallifi Devid Zindel sud jarayonida olingan maxfiy maʼlumotlarga asoslanib, plagiat haqidagi daʼvolari asossiz ekanini tan oladi. U Gilyermo del Toroni „Suv şakli“ ning haqiqiy yaratuvçisi deb tan oladi. Ikki asar örtasidagi har qanday öxşaşlik tasodifiydir».

Şuningdek, film «Çelovek-amfibiya» (1962) sovet filmining plagiati deb ham ayblangan. Bu film Aleksandr Belyaevning 1928-yilda yozilgan xuddi şu nomli romani asosida suratga olingan. Indie Cinema Magazine jurnali ikki film örtasida öxşaş syujet, ikkala filmda ham «Çelovek-amfibiya» nomidan foydalanilgani, ikkala hikoyada sovet aloqasi va voqeaning 1962-yilda röy berişini qayd etgan. «Çelovek-amfibiya» barça davrlardagi eng köp daromad keltirgan sovet filmlaridan biriga aylandi va Sovet Ittifoqida 100 million gaça kassa tuşumi töpladi.

2017 — 74-chi Venetsiya kinofestivalining «Oltin şer» mukofoti va eng yaxşi saundtrek uçun mukofot.

2018 — «Oskar» mukofotining 4 ta sovrini: eng yaxşi film (Gilyermo del Toro, J. Mayls Deyl), eng yaxşi rejissyorlik ishi (Gilyermo del Toro), eng yaxşi musiqa (Aleksandr Desplat), eng yaxşi badiiy rassomlik ishi (Pol Ostenberri, Şayn Vio, Jeffri Melvin). Bundan taşqari, film yana 9 ta nominatsiyada nomzod böldi: eng yaxşi original ssenariy (Gilyermo del Toro, Vanessa Taylor), eng yaxşi ayol roli (Sally Hawkins), eng yaxşi ikkinçi darajali ayol roli (Octavia Spencer), eng yaxşi ikkinçi darajali erkak roli (Richard Jenkins), eng yaxşi operatorlik ishi (Dan Lausten), eng yaxşi montaj (Sidney Volinski), eng yaxşi kostyum dizayni (Luis Sekeyra), eng yaxşi ovoz montaji (Nathan Robitaille, Nelson Ferreyra), eng yaxşi ovoz aralaştiriş (Kristian Kuk, Glen Gauthier, Brad Zorn).

2018 — «Oltin globus» ning ikkita mukofoti: eng yaxşi rejissyorlik ishi uçun (Gilyermo del Toro) va filmga eng yaxşi musiqa uçun (Aleksandr Desplat). Bundan taşqari, lenta yana 5 ta nominatsiyani oldi: eng yaxşi drama filmi, eng yaxşi ssenariy (Gilyermo del Toro, Vanessa Taylor), dramadagi eng yaxşi ayol roli (Sally Hawkins), eng yaxşi ikkinçi darajali ayol roli (Octavia Spencer), eng yaxşi ikkinçi darajali erkak roli (Richard Jenkins).

2018 — BAFTA ning 3 ta mukofoti: eng yaxşi rejissyorlik (Gilyermo del Toro), eng yaxşi filmga musiqa (Aleksandr Desplat) va eng yaxşi badiiy rassomlik ishi (Pol Ostenberri, Şayn Vio, Jeffri Melvin). Bundan taşqari, lenta yana 9 ta nominatsiyada nomzod böldi: eng yaxşi film (Gilyermo del Toro, J. Mayls Deyl), eng yaxşi original ssenariy (Gilyermo del Toro, Vanessa Taylor), eng yaxşi ayol roli (Sally Hawkins), eng yaxşi ikkinçi darajali ayol roli (Octavia Spencer), eng yaxşi operatorlik ishi (Dan Lausten), eng yaxşi montaj (Sidney Volinski), eng yaxşi kostyum dizayni (Luis Sekeyra), eng yaxşi ovoz (Kristian Kuk, Glen Gauthier, Brad Zorn, Nathan Robitaille), eng yaxşi vizual maxsus effektlar (Dennis Berardi, Trey Harrell, Kevin Scott).

2018 — Amerika kinematografiya instituti tomonidan yilning eng yaxşi filmi.

2018 — AQŞ Kino aktyorlari gildiyasi mukofotiga ikkita nominatsiya: eng yaxşi ayol roli (Sally Hawkins) va eng yaxşi ikkinçi darajali erkak roli (Richard Jenkins).

2018 — «Saturn» mukofotiga 9 ta nominatsiya: eng yaxşi fentezi filmi, eng yaxşi rejissyorlik ishi (Gilyermo del Toro), eng yaxşi ssenariy (Gilyermo del Toro, Vanessa Taylor), eng yaxşi ayol roli (Sally Hawkins), eng yaxşi ikkinçi darajali ayol roli (Octavia Spencer), eng yaxşi badiiy rassomlik ishi (Pol Ostenberri), eng yaxşi musiqa (Aleksandr Desplat), eng yaxşi montaj (Sidney Volinski), eng yaxşi grim (Mayk Xill, Şayn Mexan).

2018 — AQŞ rejissyorlar gildiyasining badiiy film uçun eng yaxşi rejissyorlik mukofoti (Gilyermo del Toro).

2018 — Amerika prodyuserlar gildiyasi tomonidan yilning eng yaxşi filmi.

2018 — AQŞ ssenariyçilar gildiyasining eng yaxşi original ssenariy uçun mukofotiga nominatsiya (Gilyermo del Toro).

2018 — «Critics’ Choice Movie Awards» ning 4 ta mukofoti: eng yaxşi film, eng yaxşi rejissyorlik ishi (Gilyermo del Toro), eng yaxşi musiqa (Aleksandr Desplat), eng yaxşi badiiy rassomlik ishi (Pol Ostenberri, Şayn Vio, Jeffri Melvin).

2018 — «Hugo» mukofotiga nominatsiya: eng yaxşi dramatik taqdimot — uzun şakl (Gilyermo del Toro, Vanessa Taylor).

2018 — Londonlik kino tanqidçilar tögaragi tomonidan yilning eng yaxşi britaniyalik yoki irlandiyalik aktrisasi (Sally Hawkins), şuningdek 3 ta nominatsiya: yilning eng yaxşi filmi, eng yaxşi rejissyorlik ishi (Gilyermo del Toro), eng yaxşi aktrisa (Sally Hawkins).

2018 — «Sputnik» mukofotining ikkita sovrini: eng yaxşi ayol roli (Sally Hawkins) va eng yaxşi badiiy rassomlik ishi uçun, şuningdek 8 ta nominatsiya.