The Silent Scream

"Silent Scream" — 1984-yilda suratga olingan, abortga qarşi tarğibot qiluvçi amerikalik film. Filmning rejissyori — Jack Duane Dabner, matnni esa Bernard Natanson öqiydi — köp yillar davomida abort ötkazgan va uning kengroq qöllanilişi uçun faol kuraşgan, lekin keyinçalik uning qatʼiy muxolifiga aylangan ginekolog. Film Milliy huquqşunoslik komiteti (National Right to Life Committee) bilan hamkorlikda çiqarilgan — bu yirik prolayf taşkilotdir.

Filmda ultratovuş orqali abort jarayoni körsatiladi va homilaning oğriq hamda noqulaylikdan qiçqirişi aytiladi. "Silent Scream" abortga qarşi çiquvçilar tomonidan keng va faol ravişda tarğibot materiali sifatida işlatiladi, garçi köplab tibbiyot vakillari uni çalğituvçi va notöğri maʼlumot beruvçi deb tanqid qilişadi. Xususan, tibbiyot xodimlari filmda körsatilgan 12 haftalik homila oğriqni his qila olmasligini taʼkidlaydi va suratlardagi jarayonni qiçqiriq deb ataş mumkinligiga şubha bildiradi.

Bernard Natansonning sözlariga köra, filmni yaratişga uni öşa paytdagi AQŞ prezidenti Ronald Reygan ilhomlantirgan. 1984-yil yanvarida National Religious Broadcasters assotsiatsiyasi oldida nutq sözlagan Reygan abort vaqtida homila "uzoq va azobli oğriq" çekişini aytgan. OAV va tibbiyot hamjamiyati Reyganning bu bayonotini şubha ostiga qöydi. Amerikaning federal akuşer-ginekologlar assotsiatsiyalaridan biri javob bayonot eʼlon qilib, oğriqni qabul qiluvçi nevrologik mexanizmlar homiladorlikning faqat uçinçi trimestrida şakllana boşlaşini taʼkidladi. Natanson esa prezidentni qöllab-quvvatlab, öz bayonotini çiqardi. Tibbiyot xodimlari homiladorlikning birinçi ikki trimestrida embrion va homila oğriqni his qila olmasligini taʼkidlaşda davom etgani uçun Natanson film suratga olişga qaror qildi va şunday dedi: "Men buni öylab kördim va bu masalani hal qilişning yagona yöli — abortni boşidan oxirigaça suratga oliş ekanligiga keldim."

Natanson, ginekolog-şifokor, filmda bir vaqtning özida tibbiy ekspert va hikoyaçi sifatida çiqadi va abort jarayonini izohlaydi. Film boşida u tomoşabinlar abortni "qurbon nuqtai nazaridan" real vaqt rejimida körişlari kerakligini aytadi. Film 12 haftalik abort jarayonini hujjatlaştiruvçi, bir-biriga yopiştirilib video hosil qilingan ketma-ket harakatsiz ultratovuş suratlaridan iborat. Film davomida Natanson homilani bola deb ataydi.

Natanson öşa paytda AQŞda abort uçun standart bölgan tibbiy asboblarni körsatadi va ularning har birini abort vaqtida ayol tanasiga qanday kiritilişini xotirjam namoyiş etadi. Natanson 12 haftalik homiladorlikda ham homila boşi sörğiç kiritiş uçun juda katta ekanini daʼvo qiladi va olti hafta davomida miya tölqinlari faol bölgan boş suyagini maydalaş uçun jarrohlik qisqiçlari qanday işlatilişini körsatadi.

Keyin Natanson televizor ekrani oldida ötiradi, unda homila ona qornidagi ultratovuş suratlari namoyiş etiladi. Tasvirlar almaşinişi bilan Natanson suratlarda nima sodir bölayotganini bosqiçma-bosqiç tasvirlaydi va baçadonga kiritilayotgan yangi asboblarni körsatadi. Aspiratsion kanyulni u "halokatli qurol" deb taʼriflaydi, uning sözlariga köra, u "bolani bölaklarga ajratadi, maydalaydi va yöq qiladi". Söng Natanson homilaning baçadonga begona jismlar kirişiga tayyor emasligini aytadi va "bola bölaklarga bölinmoqda… hissiz pölat asboblar" deydi. U homila yuragi qanday tezlaşayotganini va qanday qilib homila "qon muzlatadigan ovozsiz qiçqiriq" bilan oğzini oçayotgandek körinişini taʼkidlaydi. Filmning çöqqisi — maşhur bölib ketgan "ovozsiz qiçqiriq" bölib, u qulоqni teşuvçi musiqa bilan birga keladi.

Filmning yakuniy qismida Natanson ayollarning bunday materialdan xabardor bölişining ahamiyati haqida gapiradi. Natansonning fikriça, ayollar bu suratlardan xabardor bölişlari kerak. Uşbu film bosma tasvirlardan farqli ölaroq, abort qilingan homilaning tasvirlarini elektron şaklda birinçi marta namoyiş etgan edi.

"Silent Scream" filmining prodyuseri va abortga qarşi harakat iştirokçilari bu filmni jamoatçilik fikrini abortni taqiqlaşga moyil qila oladigan vosita sifatida körişgan. Film birinçi marta Jerry Falwell diniy dasturida namoyiş etilgan, söngra bir oy davomida AQŞning yirik telekanallarida beş marta körsatilgan. Keyinçalik u maktablar va universitetlarda keng tarqatilgan. "Silent Scream" abortga qarşi çiquvçilar orasida katta maşhurlikka erişdi, hatto Ronald Reygan uni Oq uyda ham namoyiş etgan. Reygan şunday degan: "Agar bu filmni Kongressning barça aʼzolari körganida, ular abort fojiasiga barham beriş uçun tezda çoralar körgan bölardi". Baʼzi abortga qarşi çiquvçilar esa "Silent Scream" ularning pozitsiyasi ilmiy asoslanganligining isboti ekanini taʼkidlaşadi.

Bugungi kunda "Silent Scream" özining köpçilik tomoşabinlarni hayratga solgan rang-barang mazmuni tufayli abortga qarşi harakatga köp yangi tarafdorlarni jalb qilişga yordam bergan deb hisoblanadi. Film abortga qarşi harakatda muhim rol öynaşda davom etmoqda.

Tibbiyot hamjamiyatining köplab vakillari filmni keskin tanqid qilib, uni notöğri va çalğituvçi deb ataşadi. Akuşerlik va ginekologiya professori Richard Berkovits filmni "faktlar jihatidan işonçsiz" va "beinsof" deb atadi. Yel universiteti tibbiyot fakulteti öqituvçisi John Hobbins filmning maxsus effektlardan foydalaniş orqali çalğitişini taʼkidladi va uni firibgarlik deb taʼrifladi. U filmda dastlab UZI suratlari sekin tezlikda körsatilişini, jarrohlik asboblari baçadonga kiritilganidan keyin esa kadrlar almaşinuvi tezlaşib, homila qörquvdan qimirlayotgandek notöğri taassurot yaratilişini qayd etdi. Hobbins, şuningdek, sarlavhadagi "qiçqiriq"ga şubha bildirib, rivojlaniş davomida homila köp vaqtini oğzi oçiq holda ötkazişini, "qiçqiriq" aslida esnaş bölişi mumkinligini, şuningdek, Natanson oğiz deb hisoblagan, UZI aniq bölmagan suratlardagi qoronği soha aslida homilaning iyagi va kökragi orasidagi böşliq bölişi mumkinligini taʼkidladi. Virjiniya universiteti bolalar kasalliklari kafedrasi mudiri Edward Mayer 12 haftalik homilaning miyasi oğriqni his qiliş uçun hali yetarliça rivojlanmaganini bildirdi. Nyu-York kasalxonasining bolalar nevrologiyasi bölimi mudiri Hart Peterson sözlariga köra, "12 haftalik homila noqulaylikni his qila oladi, degan tasavvur notöğri".

Zamonaviy ilmiy maʼlumotlar homila rivojlanişining kamida 24-haftasigaça oğriqni his qila olmasligini körsatadi: uning miya qobiğida köpçilik zamonaviy mutaxassislar oğriqqa sezuvçanlik uçun zarur, lekin yetarli bölmagan şart deb tan oladigan nerv uçlari şakllanmagan. Homila 24-haftadan keyin qaçon oğriqni his qila boşlaşi masalasi bugungi kunda töliq hal etilmagan bölib qolmoqda. Homilaning oğriqqa sezuvçanligini tadqiq qiliş köp sabablarga köra qiyin — jumladan, nutqqa qodir bölmagan boşqa tadqiqot obʼektlarida bölgani kabi, stimulga javob bölganda ham bu javobning tabiatini doim ham aniqlab bölmaydi (yaʼni u oğriqqa javobmi yoki faqat refleksmi).

Prenatal rivojlaniş böyiça mutaxassislar, Natansonning filmdagi bayonotlariga qaramay, homila xavfni sezib, maqsadli harakatlar qila olmasligini taʼkidlaşadi. Johns Hopkins universitetining nevrobiologi David Bodian 12 haftalik homila oğriqni his qila olişini tasdiqlovçi ilmiy dalil yöqligini aytdi, lekin şu bilan birga jarrohlik asboblari kabi taşqi stimullarga refleksli harakatlar bölişi mumkinligini qayd etdi. Şuningdek, UZI tasviri va homila modeli çalğituvçi: ular homilani xuddi töliq rivojlangan çaqaloq ölçamlariga mos kelgandek körsatadi — aslida 12 haftalik homila uzunligi beş santimetrga ham yetmaydi. Johns Hopkins universitetining tibbiyot fakulteti öqituvçisi Jennifer Nebill sözlariga köra, Natanson homilaning jarrohlik asboblaridan qoçişga urinişi sifatida tasvirlagan harakatlar faqat kadrlar almaşinuvini tezlaştiriş tufayligina maqsadli körinadigan sof refleksli faollikdir. Virjiniya Commonwealth universiteti tibbiyot markazidan Fay Ruduin esa istalgan şifokor abort qilinmagan homilaning xuddi şunday suratlarini körsata olişini taʼkidladi.

"Silent Scream" filmiga javoban AQŞdagi eng yirik reproduktiv xizmat taşkilotlaridan biri bölgan "Planned Parenthood" federatsiyasi "Dalillar «Silent Scream»dan köra baland gapiradi" deb nomlangan broşyura çiqardi. Unda film "ilmiy, tibbiy va huquqiy xatolar hamda çalğituvçi bayonotlar va mubolağalarga töla" deb atalgan. Taşkilot filmdagi homilaning oğriqni his qiliş va maqsadli harakat qiliş qobiliyati haqidagi, şuningdek, sarlavhadagi "qiçqiriq" haqidagi bayonotlarni rad etgan bir qator tibbiy ekspertlarni jalb qildi. "Planned Parenthood" şuningdek, özining alohida filmini ham çiqardi, unda ayollar, şifokorlar va boşqa ekspertlar "Silent Scream"da qilingan daʼvolarga javob berib, filmni homilador ayollarni çaqaloqona va reproduktiv huquqqa loyiq emasdek tasvirlagani uçun tanqid qilişdi. Yozuvçi va jurnalist Keti Roif fikriça, "Silent Scream" — "juda şubhali tarğibot" va "mohiyatan oçiq soxtalaştirişdan foydalanadigan dahşat filmi". Siyosatşunos va reproduktiv tanlov harakati faoli Rosalind Peçesky filmning usullarini "vizual soxtalaştiriş va sözli firibgarlik" deb ataydi hamda u "tibbiy faktlar sohasiga emas, balki madaniy tasvir sohasiga tegişli" deb daʼvo qiladi.