The Sisters

1914 yil: Katyaning Bessonov bilan droşkida sayohati jim sahna sifatida körsatiladi. Keyin Daşaning Telegin xonadoniga taşrifi, futuristlar keçasi va Telegin bilan tanişuvi beriladi. Bahorda Daşaning Telegin bilan qisqa uçraşuvi bölib ötadi, u esa uni payqamaydi. Bessonovning sovğasi — binafşalar va Katyaning unga bölgan muhabbatini tan olişi. Smokovnikovlarning keçki qabulida «Zamonaviy Venera» taqdimoti böladi. Telegin zavodda ish taşlaş va işçilarning otib taşlanişiga guvoh böladi. Daşa Bessonovning oldiga keladi, keyinroq singlisini tanbeh qiladi, şundan söng Katya eriga xiyonat qilganini tan oladi. Opalar Peterburgdan ketişadi: Katya Parijga, Daşa esa imtihonlarini topşirib, otasining oldiga Samaraga jönaydi. Volga kemasida u yana Telegin bilan uçraşadi.

Otasining xonadonida Daşa arxiyepiskop öldirilgani haqida xabar eşitadi. Otasi Daşani Qrimga jönatadi: u Katyaning eri Nikolay Ivanoviçni topib, uni Parijdagi ruhiy tanglikdan qutqarişi kerak. Qrimda Bessonov Daşaning xonasi derazasidan kirmoqçi böladi, lekin Daşa uni haydab yuboradi. Frontga ketişdan oldin Daşani xayrlaşiş uçun kelgan Telegin bilan yangi tasodifiy uçraşuv böladi — Birinçi jahon uruşi boşlanadi.

Daşa Telegin frontda bedarak yöqolgani haqida xabar oladi va hamşiralikka kirişadi. Katya Rossiyaga qaytadi, oila yana Moskvada töplanadi, u yerda Nikolay Ivanoviç Vadim Roşinni uyga olib keladi. Telegin tutqunlikda azob çekadi; rus zobitining özini öldirişi sababli kötarilgan qözğolondan söng u harbiy sud oldiga keladi, u yerdan qoçişga muvaffaq böladi. Katya ham hamşira böladi. 1917 yil keladi: Roşin frontga jönaşdan oldin xayrlaşgani kelib, bir-biriga his-tuyğularini tan olişadi. Telegin esa Moskvaga kelib, Daşani şifoxonada topadi.

U Peterburgga jönaydi, u yerda köplab namoyişlar bölib ötadi. Fevral inqilobi paytida Telegin Moskvada Daşa bilan birga böladi. (Filmning bu qismida ikkala poytaxtning taniş joylari fonida plakatli olomonning köplab guruhli sahnalari suratga olingan.) Qahramonlar Işçi deputatlar Kengaşi majlisiga guvoh bölişadi. Yangi turmuş qurgan Daşa va Telegin Petrogradda yarim böş kvartiraga köçib ötişadi. Nikolay Ivanoviç esa frontda askarlarni öz tomoniga oğdirmoqçi bölib, noörin gap aytadi va uni linç qilişadi. Keyinroq Petrogradda opalar Teleginlar xonadonida Roşin haqida sirlaşadilar; Roşin keyinroq Köngillilar armiyasiga jönaşdan oldin ularnikiga keçki ovqatga keladi.

1918 yil. Qorli, oç Petrogradda Telegin sovet mitingida işçi Rublyovni uçratadi. Sovuq xonadonda ötirgan Daşa bolasini yöqotgandan keyin depressiyada. U Telegin bilan ajralişga qaror qiladi, Telegin oxir-oqibat Sovetlar uçun uruşga Kubanga ketadi.

Katya esa Vadim bilan poyezdda Rostovga ketadi, yölda ular uning sobiq yaveri Aleksey Krasilnikov bilan uçraşişadi. Rostov-na-Donuda, mehmonlikda, Roşinning sobiq hamkasbi Tyotkin Roşin bilan janjaldan keyin Katyaga boşpana beradi. U Oq armiyaga yöl oladi va u yerda Onoli bilan tanişadi. Oqlar Yekaterinodarni olişga urinadi, ammo general Kornilov hujum arafasida halok böladi.

Daştda Telegin Sorokin qömondonligidagi armiyaga komissar etib yuborilgan Rublyov bilan uçraşadi. Ular «Proletar erkinligi» polkiga yordam buyruği oliş uçun Sorokinning ştabiga boradi, ammo rad javobini olişadi. (Filmda ijobiy işçi Rublyov, kitobdan farqli ölaroq, muhim qahramonga aylanadi va boşqa qahramonlar örnini egallaydi — masalan, Tolstoy matnida Telegin hamrohi komissar Sokolovskiy edi.) Keyin Telegin va Rublyov Sorokinning askarlari noroziligini qanday qöpol kuç bilan bostirişini kuzatadilar.

Poruçik Onoli Roşinning orqasidan öq uzadi. Komissar Gimza Teleginni markazga Sorokin diktatorga aylanayotgani haqidagi xabar bilan yuboradi. Onoli Katyaga Roşinning halok bölganini xabar qiladi. Poyezdda u nemis bilan suhbatlaşadi va unga manzilini qoldiradi, keyin poyezdni Maxnoning odamlari talon-taroj qiladi va Katyani asirga olişadi. Oxir-oqibat Katyani Krasilnikov olib ketadi. Roşin Katyani izlab Tyotkinning oldiga keladi, keyin uning ortidan Yekaterinoslavga jönaydi.

Kinotrilogiyaning uçinçi filmi 1918—1920 yillardagi Rossiya fuqarolar uruşi haqidagi hikoyani yakunlaydi. Tarixiy voqealar fonida rivojlanayotgan ikki sevişgan juftlik munosabatlari mantiqiy yeçimga keladi.

BSE (Buyuk Sovet Entsiklopediyasi)ning filmning rejissyori G. Roşal haqidagi maqolasida körsatilişiça, bu lentada, şuningdek uning «Parij tonglari» (1937) asarida ham rejissyorga xos «yirik epik polotnolarga, qahramonlik mavzusiga intiliş» namoyon bölgan.

Daşa roli dastlab, aktrisaning özi aytişiça, Tatyana Konyuxovaga möljallangan edi, ammo rejissyor uni Nina Veselovskaya bilan almaştirdi. Buni bilmagan Konyuxova bir neça ajoyib rolni, jumladan «Turnalar uçmoqda» filmidagi rolni rad etdi.

Kino nazariyotçisi va operatori A. Golovnya «Kinooperator mahorati» (1965) kitobida operator Leonid Kosmatovning işini alohida körib çiqadi, jumladan, bu film misolida: «Operator L. Kosmatov kinoportret ustida işlaşni qiziqarli va öziga xos tarzda quradi. Keling, masalan, operatorning isteʼdodli aktrisa R. Nifontovaning qahramonlar portretlarini qanday hal qilganini körib çiqaylik. „Ozodlik“ filmida R. Nifontova oddiy qişloq qizi Nastenka rolini ijro etgan. (…) Şunday qilib, „Sestry“ filmidagi çuqur dramatik sahna, Katya (R. Nifontova ijrosida) eri vafot etgani haqidagi telegrammani olganda, operator tomonidan qoronği, „motam“ ranglarda hal qilingan. Keyingi sahnalar — Katyaning öz joniga qasd qilişga urinişi va Roşinning kutilmagan kelişi — keskin yoruğlik-soyali gammada suratga olingan. Bu yerda qiziqarli yeçim qöllanilgan: Katya göyo devorga tuşgan öz soyasini kuzatib boradi, bu esa qahramonni egallagan ruhiy tuşkunlik va ojizlikni plastik tarzda ifodalaydi» (va h.k.).

Xuddi şu romanning keyingi ekranlaştirilişi (1977 yildagi 13 qismli film) tayyorlanayotganda, filmning yaratuvçilari ötmişdoşini tanqid qilişgan. Ularning sözlariga köra, Roşal filmi «millionlab tomoşabinlarga» taniş bölsa-da, «Roşal kinotrilogiyasi adabiy manbaning barça syujet çiziqlarini qamrab ola olmadi va şu sababli ikki davr çegarasida qolgan, ammo inqilobni tuşuniş va qabul qiliş, yangi, sotsialistik Vatanni topiş kuçi va irodasini topgan ilğor rus ziyolilarining fojiasini töliq körsata olmadi». Ular bu roman uçun köp soatli teleformatning kinoekran uçun qisqartirilgan versiyaga nisbatan ustunligini taʼkidlaşgan.

Tomoşabinlarga filmning musiqiy jörligi esda qolgan:

— Bu nima edi? — söradi Vladimir. — Bethoven emas, Motsart emas, Sarasate emas… Yana bir marta eşitsa böladimi?

— Osongina. Bu «Utopik uvertyura» deb ataladi, kompozitor Kabalevskiyniki. Aytiş mumkinki, bu 1957 yilda çiqqan «Xojdeniye po mukam» filmining, rejissyor Roşal filmining saundtrekidir. Taassurot qoldirdimi? Simfonik orkestr ijrosida u yanada kuçliroq yangraydi.

— Söz yöq.

Kabalevskiyning «Sestry» filmi musiqasi asosida yaratilgan asari uşbu iqtibosda notöğri nomlangan. Muallif asarlari katalogiga köra, u «Patetik uvertyura» (op. 64; 1960) deb ataladi.

Rejissyor: Grigoriy Roşal

Ssenariy: Boris Çirskov

Operator: Leonid Kosmatov

Kompozitor: Dmitriy Kabalevskiy

Rassom: Iosif Şpinel

Tovuş operatori: Lev Traxtenberg

Kostyumlar rassomi: Olga Kruçinina

Kombinatsiyalangan suratga oliş:

Operator: Boris Aretskiy

Rassom: Lyudmila Aleksandrovskaya