«Kalit barça eşiklarga» (ingl. The Skeleton Key) — Ian Softley rejissyorligida, Eren Kryuger ssenariysi asosida suratga olingan, ruhiy-mistik xususiyatga ega amerikalik janubiy gotik qörqinçli film. AQŞ da film 2005-yil 12-avgustda prokatga çiqdi.
1Rollarda
Kate Hudson, Gena Rowlands, Peter Sarsgaard
2Syujet
25 yoşli Kerolayn paraliç bölib qolgan va gapira olmaydigan, insultdan omon qolgan, umri bir oydan kamroq…
25 yoşli Kerolayn paraliç bölib qolgan va gapira olmaydigan, insultdan omon qolgan, umri bir oydan kamroq qolgan keksa Benʼga qaraş uçun enagalikka işga joylaşadi. Uning turmuş örtoği Vayolet unga öttiz xonali uydagi barça eşiklarni oçadigan kalitni beradi. Tez orada Kerolayn çerdakdagi bir xonani şu kalit bilan oçolmasligini bilib qoladi.
Vayolet bu uyning tarixi haqida gapirib beradi — töqson yil avval uy bankir oilasiga tegişli bölgan. Çerdakdagi xonada qora tanli xizmatkor er-xotin — Papa Jastifay va Mama Sesil yaşagan, ular xudu sehrini qöllaşgan. Bir kuni bankir bank yubileyi munosabati bilan ziyofat uyuştiradi va ziyofat davomida mehmonlar çerdakda bankirning bolalarini Papa Jastifay va Mama Sesil bilan qandaydir marosimni ötkazayotganini körib qolişadi. Ğazablangan mehmonlar sehrgarlarni linçevat qilişni lozim deb topişadi. Şu voqealardan söng bankir xotini bilan birga sirli şaroitda halok böladi (bu öldirilgan xizmatkorlarning ölim oldidagi laʼnati sifatida talqin qilingan). Bankirning bolalari, aka-singil, uyda qolib yaşaşadi. 1960-yillarda ular uyni Ben va Vayolet Devero turmuş örtoqlariga sotişadi.
Keyinroq Kerolayn ölim oldida Papa Jastifay bir odamning umrini uzaytirib, boşqasining umrini qisqartiradigan afsun ustida işlaganini bilib oladi. U xudu sehrining taʼsiriga işona boşlaydi, uning öziga xosligi şundaki, sehrga işonmagan kişi unga daxlsiz böladi.
Kerolayn paraliç Ben barça kuçi bilan uydan qoçişga intilayotganini payqaydi — çoyşabga yordam sörab yozadi, sudralib ketişga urinadi (buning uçun xotini uni töxtatadi). Kerolayn Vayolet öz umrini erining hisobiga uzaytiriş uçun Benʼga qarşi afsundan foydalangan, degan xulosaga keladi. Kerolayn keksa juftlikning vasiyatnomasi bilan şuğullanayotgan yoş advokat Lyukdan yordam söraydi.
Voqealar zanjiri şunga olib keladiki, Kerolayn Vayolet va Lyukdan (u uning şeriki bölib çiqadi) qoçib çerdakdagi marosim xonasida özi atrofida himoya sehrli doira çizadi. Lekin Vayolet unga aynan şu narsani kutganlarini aytadi — Kerolayn özi xuduga işonganda, sehr unga taʼsir qila olişi uçun. Bundan taşqari, Vayolet sözlariga köra, bu doira himoya uçun emas, balki marosimning zaruriy qismidir. Şundan söng Vayolet marosimni boşlaydi: afsunni öqib, Kerolayn tomon közguni itaradi, unda Mama Sesil aks etadi. Marosim iştirokçilari özlariga kelganda, uning haqiqiy mohiyati ayon böladi — tana almaşinuvi.
Maʼlum bölişiça, butun vaqt davomida keksa ayolning tanasida Mama Sesil ruhi yaşagan, yoş advokat Lyukning tanasida esa Papa Jastifay ruhi bölgan. Falaj bölib, nutqdan mahrum qolgan Vayolet (uning tanasida endi Kerolaynning ruhi qamalgan) va Ben (filmning butun davomida uning tanasida haqiqiy Lyukning ruhi azob çekkan) ölim kutiş uçun kasalxonaga olib ketiladi. «Ularning» vasiyatnomasiga köra uy Kerolaynga ötadi (uning tanasini Mama Sesil ruhi egallagan).
Finaldan ayon böladiki, Papa Jastifay öz afsunini amalda qöllaşga ulgurgan va öşa fojiali kuni u Mama Sesil bilan birga bankirning bolalari bilan tanasini almaştirgan. Aslida bankir öz bolalarini linçevat qilgan. Söng 1960-yillarda tanalar qarigani sari sehrgarlar Ben va Vayoletning yoş tanalariga köçişgan, hozir esa Lyuk va Kerolaynning tanalariga. Şunday qilib, sehrgar er-xotin uyda 1920-yillardan beri yaşab kelmoqda.
3Tanqid
Rotten Tomatoes şarhlar agregatorida filmning reytingi 37 % ni taşkil etadi, örtaça baho 10 balldan 5,3.…

Rotten Tomatoes şarhlar agregatorida filmning reytingi 37 % ni taşkil etadi, örtaça baho 10 balldan 5,3. Tanqidçilarning umumiy xulosasi şunday: «Eskirgan va andozaviy ssenariysi tufayli „Kalit barça eşiklarga“ xududan köra köproq mumbo-yumbo, va qörqinçli emas, balki zerikarli».
Köpçilik şarhlar aralaş böldi. Rojer Ebertning şarhida şunday deyilgan: «Şunday tomoşabinlar borki, ular bunday filmlarni qanday tugaşidan qatʼi nazar yoqtirişadi. Gap manzilda emas, safarda, garçi finali haqiqatan ham ajoyib bölsa ham». The Guardian gazetasidan Piter Bredşou filmga 5 balldan 3 yulduz qöydi va şunday qayd etdi: «Ssenariy muallifi Eren Kryugerning uçinçi pardasi yengil titroq uyğotadi». Los Angeles Times gazetasidan Karina Çokano filmni maqtab, uni «şunçalik ziç rejalaştirilgan va şunçalik keskin ki, siz işonçsizlikni bir çetga surib qöyişga arziydigan, qoniqarli va kutilmagan finalni kutib taxmin qilasiz» deb atadi.
4Kadrlar
5
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDB
5 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Ключ от всех дверей» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.