"Osmon çaqiradi" — 1959-yilda Aleksandr Kozir va Mixail Karyukov tomonidan Dovjenko nomidagi kinostudiyada suratga olingan sovet ilmiy-fantastik badiiy filmi.
Film premyerasi 1959-yil 12-sentabrda bölib ötdi.
1Rollarda
Ivan Pereverzev, Konstantin Bartashevich, Mikhail Belousov
2Syujet
Filmning prologida fantast yozuvçi Troyan kosmik sayohatlar haqidagi kitob uçun material töplaş maqsadida…
Filmning prologida fantast yozuvçi Troyan kosmik sayohatlar haqidagi kitob uçun material töplaş maqsadida Raketa institutiga keladi. U olim Yevgeniy Kornev (Ivan Pereverzev)dan insonning kosmosga uçiş istiqbollari haqida söraydi hamda muhandis Andrey Gordienko (Aleksandr Şvorin) bilan tanişadi, u yozuvçiga birinçi sunʼiy Yer yöldoşlarining maketlarini hamda orbital stansiya loyihasini körsatadi. Keyingi voqealar kelajakda sodir böladi va bu Troyanning ilmiy-fantastik kitobining syujeti bölib, uning boş qahramonlari sifatida Kornev va Gordienkoni tasvirlagan…
…Ikki kosmonavtdan — Kornev va Grigoriy Somovdan iborat ilmiy ekspeditsiya insoniyat tarixidagi birinçi Mars parvozi uçun tayyorlanmoqda. Startga buyruq kutib, ular sovet orbital stansiyasida turişadi. Köp ötmay u yerga Qizil sayyoraga uçişni rejalaştirgan amerikalik “Tayfun” kemasi keladi.
“Sovetliklar”dan har qanday yöl bilan oldinga ötişga urinib, “Kosmos” sindikatining “boslari”ning buyruğiga amal qilgan ikki amerikalik — Robert Kler va Ervin Vers ogohlantirmasdan startga oldinroq çiqib ketadi (ularga faqat sensatsiya kerak), şu bilan start maydonçasida turgan Somovning hayotini xavf ostiga qöyadi.
Kornev va Somov örnini egallagan Andrey Gordienko bortida bölgan “Rodina” sovet raketasi ham Marsga jönab ketadi.
Amerikaliklar noöringa yönaliş bilan uçadi va tez orada yöldan adaşadi, natijada “Tayfun”ga Quyoşga tuşib ketiş xavfi tuğiladi. Sovet kosmonavtlari favqulodda signalni qabul qilib, amerika ekipajini qutqariş uçun yönalişni özgartiradi. Ular buni uddalaşadi, ammo endi Marsga parvoz uçun yoqilği zaxiralari yetarli bölmay qoladi va “Rodina” (1566) Ikar asteroidiga majburiy qönişga majbur böladi.
Yer qahramonlarini qutqarişni taşkil etadi: avval yoqilği zaxirasi bilan uçuvçisiz raketa yuboriladi, u biroq halokatga uçraydi, keyin yana bir raketa — bortida kosmonavt bilan jönatiladi…
Film oxirida voqealar yana “bizning kunlarimizga” qaytadi, bu yerda yozuvçi Troyan qölyozmasini Raketa instituti xodimlariga öqib bölgaç, Kornevning fikrini söraydi: «Juda ham murakkab qilib yubormadimmi?» U “unçalik emas” deb javob beradi va film uning quyidagi sözlari bilan yakunlanadi: «Biz faqat kosmosning razvedkaçilarimiz. Va inson kosmosni egallaydi! Yaxşi yöl bölsin, yoş avlod!»
3Rollarda
Ivan Pereverzev — olim Yevgeniy…
Ivan Pereverzev — olim Yevgeniy Kornev
Aleksandr Şvorin — Andrey Gordienko
Konstantin Bartaşeviç — astronavt Robert Kler
Gurgen Tonuns — astronavt Ervin Vers
Valentin Çernyak — Grigoriy Somov
Viktor Dobrovolskiy — Vasiliy Demçenko, orbital stansiya boşliği
Aleksandra (Alla) Popova — Vera Kornevа
Taisiya Litvinenko — şifokor Lena
Larisa Borisenko — talaba Olga
Lev Lobov — kinooperator Saşko
Sergey Filimonov — yozuvçi Troyan
Mariya Samoylova — Klerning onasi
Mixail Belousov — epizod (titrlarda körsatilmagan)
4Syomka guruhi
Ssenariy — Aleksey Sazonov, Yevgeniy Pomeşçikov, Mixail Karyukov…
Ssenariy — Aleksey Sazonov, Yevgeniy Pomeşçikov, Mixail Karyukov iştirokida
Badiiy rahbar — Timofey Levçuk
Qöyilişi — Aleksandr Kozir, Mixail Karyukov
Boş operator — Nikolay Kulçitskiy
Badiiy rassom-qöyuvçi — Yuriy Şvets
Kompozitor — Yuliy Meytus
Ovoz operatori — Georgiy Parakhnikov
Rejissyor — V. Fokin
Montaj — L. Mxitaryants
Rassomlar: kostyumlar böyiça — G. Glinkova; grim böyiça — Ye. Odinoviç
Kombinatsiyalaşgan syomkalar: operatorlar — Frants Semyannikov, N. Ilyuşin; rassomlar — Yuriy Şvets, G. Lukaşov
Maslahatçilar: UkrSSR FA muxbir aʼzosi — Avenir Yakovkin; konstruktor — Aleksandr Borin
Muharrirlar — Renata Korol, A. Peregud
UkrSSR davlat orkestri. Dirijyor — Veniamin Tolba
Elektromusiqa asboblarining eksperimental ansambli (dirijyor V. Meşçerin)
Kartina direktori — Tatyana Kulçitskaya
5Amerikaça versiyalar
1962-yilda AQŞda filmning “amerikalaştirilgan” versiyasi “Quyoş ortidagi jang” nomi bilan çiqdi. Bu işda…
1962-yilda AQŞda filmning “amerikalaştirilgan” versiyasi “Quyoş ortidagi jang” nomi bilan çiqdi. Bu işda rejissyor Rojer Korman, prodyuser yordamçisi Jek Xill va yoş talaba Frensis Kappola iştirok etdi. Boşlovçi rejissyor filmni qayta montaj qildi va ovozini qayta yozdirdi, şu bilan birga barça “antiamerikaça tarğibot”ni hamda kirill yozuvlarini olib taşladi, şuningdek, ikki marsliklar monstrlarining jangi sahnasini qöşimça suratga oldi. Bundan taşqari, kartinadagi voqealar vaqti kelajakka köçirildi: Yer yadroviy töqnaşuvni boşidan keçirgaç, tegişli yarim şarlarda joylaşgan ikki yirik davlat — “Şimol” va “Janub”ga bölingan. Lenta American International Pictures kinokompaniyasi tomonidan prokatga çiqarildi.
1968-yilda AQŞda “2001-yil kosmik odisseyasi” filmi çiqdi, unda fantast rassom Yuriy Şvets yaratgan “Osmon…” filmidagi rasmlar va grafik yeçimlar işlatilgan.
Kosmik parvozlarning ayrim sahnalari 1965-yilgi boşqa amerikaça “lokalizatsiya” — “Qadimgi ayollar sayyorasiga sayohat”da işlatilgan.
Matn: maqola tarjimasi «Небо зовёт» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.