The Soviet Story

Ikkinçi jahon uruşi davrida zagradotryadlarning mavjudligi (NKVDning maxsus otryadlari mavjudligi). Filmda NKVDning maxsus otryadlari jangdan qoçganlarni şunçaki qaytarmagan, balki ularni pulemyotdan otgan, deb aytiladi.

Katta terror davridagi otiş kvotalari.

NKVD bilan gestapo örtasidagi hamkorlik va bu taşkilotlar yahudiylarni birgalikda yöq qiliş böyiça şartnoma tuzgani haqida göyo mavjud bölgan bitim.

Butugiçag lagerida mahbuslar ustida ötkazilgan tibbiy tajribalar.

Ukraina örmonida repressiya qurbonlarini ommaviy dafn etiş.

Uruşdan oldingi SSSR va Uçinçi Reyx örtasidagi hamkorlik va döstlik.

Natsizm bilan stalinizmni taqqoslaş.

Filmni yaratişga bir neça önlab ekspertlar, jumladan sovet repressiyalarini boşdan keçirganlar ham jalb etilgan. Ulardan baʼzilari:

Kembrij universitetining professori, tarixçi Norman Deyvis;

Kembrij universitetining öqituvçisi Jorj Vatson;

SSSR sobiq prezidenti Mixail Gorbaçyov;

yozuvçi, SSSR Boş razvedka boşqarmasining sobiq polkovnigi, Sovet Ittifoqi Qahramoni Vladimir Karpov;

Sorbonna professori Fransuaza Toma;

Parij ijtimoiy tarix institutining xodimi Fransua Rigalo;

rus tarixçisi Natalya Lebedeva;

rus tarixçisi va filologi Boris Sokolov;

«Memorial» xalqaro huquqiy himoya jamiyatining Polşa komissiyasi rahbari Aleksandr Gurʼyanov;

sovet disidenti Vladimir Bukovskiy;

rus tarixçisi Sergey Sluç;

britaniyalik publitsist Viktor Suvorov (V. Rezun);

Buyuk Britaniya, Finlyandiya, Polşa va Germaniyadan kelgan Yevroparlament aʼzolari; Tevzemey un Brivibay partiyasi aʼzolari; Latviyadan Yevroparlament aʼzolari Girts Valdis Kristovskis, Inese Vaydere va boşqalar.

Loyihada film «Rus afsonasi» (lot. Krievu mīts) deb atalgan, ammo keyinçalik nom «butun rus xalqini xafa qilmaslik uçun» özgartirilgan.

Filmning rejissyori Edvins Şnuore tanqidçilar barça Kreml siyosatiga rozi bölmaganlarni faşistlar deb ataydi, deb hisoblaydi. U «Sovet tarixi» faşizm va natsizmni qoralaşini taʼkidlaydi. Rejissyor fikriça, filmni tanqid qiliş böyiça qöşma matbuot anjumanida çiqiş qilgan Finlyandiya Antifaşistik qömitasi raisi Yoxan Bekman bilan birga çiqqan kişilar Rossiya, Latviya va Estoniyadagi ekstremizm va neonatsizm bilan boğliq. Şuningdek, rejissyorning fikriça, tanqidçilarni birlaştiruvçi narsa şuki, «ular ravon rus tilida gaplaşadi va muntazam ravişda Rossiyaga sayohat qiladi».

Ivars Iyabs, siyosatşunos (Latviya):

Qanday bölmasin, mafkuraviy ish şaraf bilan bajarilgan, filmni «tarixiy xolislik» toifalarida baholaş, balki zarur emasdir. Umid qilamanki, Ğarbda filmni katta tomoşabinlar soni köradi.

Latviyadan Yevroparlament deputati, filmning ilhomlantiruvçilaridan biri Girts Valdis Kristovskis:

«Sovet tarixi» — bu faqat dastlabki qaror bölib, u jamoatçilik fikrini uyğotişi, öylaşga majbur qilişi kerak. Kelajakdagi xavfsizlik va Yevropadagi totuvlik nomidan bu ish davom etişi, Yevropada hukm surgan totalitar rejimlar haqida halol muloqot bölişi kerak.

Film aybdorlarni topiş uçun emas, balki duşman deb hisoblanadigan rejimlarning umumiy jihatlarini körsatiş uçun kerak. Ammo asosiy maqsad — ruslarga erkinlik beriş. Ular öz ötmişini tuşunmagunça, undan qutula olmaydilar.

«The Economist» jurnali tahririyat maqolasida yozdi:

Siyosiy namoyişda rus millatçi bezorilarining (filmning muallifi) qöğirçoğini yoqişi «Oskar» mukofotini berişga öxşaydi… «The Soviet Story» filmi ötmişni sanitariya işlovidan (tozalaşdan) eng kuçli himoya vositasidir… Film hayajonli, jasur va murosasizdir.

Latviya Prezidenti Valdis Zatlers filmning «Latviyaning davlat tarixini xalqaro jamoatçilikka tuşuntiriş» uçun juda foydali bölişiga işonadi.

Filmda iştirok etgan ekspertlardan biri, tarixçi Boris Sokolov:

Men u yerda faqat ekspert sifatida çiqiş qildim va faqat özim aytgan gaplarim uçun javob bera olaman. Men Şnuorega aytdimki, uning baʼzi syujetlari — aniq soxta, u esa bunga aldangan. Masalan, Beriyaning Myuller bilan yahudiylarni birgalikda yöq qiliş töğrisidagi şartnomasi.

«Markaz kelişuvi» partiyasining Seym deputati va Latviya delegatsiyasining PAŞE parlament delegatsiyasi aʼzosi Boris Tsileviç:

Tevzemeylik yevrodeputatlar tört yil davomida Yevroparlamentda heç qanday foydali ish qilmaganini tuşunadilar va endi ular milliy ğoyalarni himoya qilayotganga öxşab körinişlari kerak. Haqiqatan ham, ularning faoliyati mamlakatimiz obrösiga faqat zarar yetkazadi: Yevropada Latviyaga yana kiçik, provinsial davlat sifatida qarala boşlanadi.

Filmni tomoşa qilgandan söng rus tarixçisi A. R. Dyukov öz blogida rejissyorni öldiriş va Latviya elçixonasini yoqiş istagi paydo bölganini yozdi. Bu bayonot Latviyada keskin munosabatga sabab böldi: Latviya Taşqi işlar vazirligi rahbari Maris Riekstinyş A. Dyukovning «ehtimol, ruhiy muvozanati buzilgan odam» ekanligi haqida fikr bildirdi.

Tarixçi A. Dyukov Moskvadagi Latviya elçixonasi oldidagi piketda ham qatnaşdi; piket iştirokçilari film rejissyori Edvin Şnyorening qöğirçoğini osib, yoqib yuborişdi. A. R. Dyukov yozdi:

Filmmualliflarining öziga xos usuli — avval natsistlarning salomlaşiş qölini kötarib turgan nemislarni, söngra qöli harakati şu salomga öxşaş sovet rahbariyatidan birortasini körsatiş. Yana yaxşiroq: Moskvadagi Ğalaba paradini körsatib, kadrlarni jasadlar tasviri bilan almaştiriş. Umuman olganda, jasadlarni turli rakurslarda namoyiş etiş filmning katta qismini egallaydi <…> Soxtalar haqida: birinçi körişda quyidagi soxtalar aniqlandi: «NKVD va Gestapo örtasidagi umumiy kelişuv», Danzig IIV aqldan ozgan xodimi Badaevning rasmlari, «GULAGda tibbiy tajribalar» haqida Melnikovning yasama asari, 1921-yilda Volga böyidagi oçlik kadrlari, odatda «Holodomor» deb ataladigan, natsistlarning «Dahşat yili» tarğibot filmidan olingan parçalar, unda latviyalik hamkorlarning «bolşevizm qurbonlari»ning buzilgan jasadlari tasvirlangan <…> Texnologik jihatdan film juda yaxşi suratga olingan, kompyuter grafikasi va savodli montaj qöllanilgan. Hissiyotlarga juda kuçli taʼsir qiladi; bunday narsalarni maktab öquvçilariga körsatayotgan latviyalik siyosatçilar — Rossiyaga nisbatan nafratdan mast bölgan aqldan ozganlardir. Film tomoşasi bolalarga qanday ruhiy jarohat yetkazişini tasavvur qiliş ham qörqinçli. Men xotirjam odamman, ammo filmning uçdan ikki qismini körganimdan keyin bitta istak paydo böldi: rejissyorni şaxsan öldiriş va <…> Latviya elçixonasini yoqiş.

Keyinçalik A. Dyukovning «The Soviet Story. Yolğon mexanizmi» nomli broşurasi çiqdi, unda u topgan yolğon daʼvolar, soxta hujjatlar va videoqatordagi manipulyatsiyalarning batafsil tahlilini keltirdi. Tarixçining fikri keng qöllab-quvvatlandi.

Davlat Dumasi deputati, Xalqaro işlar qömitasi aʼzosi Valeriy Bogomolov:

Latviya filmini moliyalaştirgan Yevroparlamentning pozitsiyasi hayratga soladi. Latviyada rus tilida gapiruvçi aholiga nisbatan jiddiy çeklovlar mavjud, ularning saylovlarda iştirok etiş huquqi yöq. Hatto munitsipalitet darajasida ham. Köpinça bu mamlakatda çet elliklarning huquqi Latviyada tuğilib, umr böyi şu yerda yaşagan rus huquqidan köproq. Latviya NATO va Yevropa Ittifoqiga aʼzo böldi. Şundan keyin u yerda demokratiya köpaydimi? Yoki «sovet bosqini» haqidagi film bilan demokratiya köpayadimi? Şunday filmlar mamlakatdagi içki siyosiy tinçlikka va milliy ozçiliklar huquqlarini himoya qilişga yordam beradimi? Öylaymanki, Yevropadagi hamkasblarimiz antisovet, aslida esa antirossiya tarğiboti uçun grant imzolaşdan oldin şu savollarni özlariga berişlari kerak edi.

8-dekabrda «Izvestiya» Media-markazida «“The Soviet Story” filmi: Latviyaça antirossiya tarğnoti» mavzusida matbuot anjumani bölib ötdi. Unda yana tarğibot, oçiq yolğon va videoqatorni manipulyatsiya qiliş haqidagi ayblovlar yangradi. Anjumanda siyosatşunos Vladimir Simindey, MDU psixologiya fakulteti professori, psixologiya fanlari doktori Aleksandr Txostov, Latviya Antifaşistik qömitasi aʼzosi Sergey Malaxovskiy, «Gorbaçyov-fond» maslahatçisi, tarix fanlari doktori Aleksandr Galkin, «Uçinçi Rim» prodyuser markazi prezidenti Valeriy Şexovtsov, «Pribaltikaça natsizm» filmi rejissyori Boris Çertkov qoralovçi çiqişlar qildi.

Rossiya Taşqi işlar vazirligi Latviya bölimi boşliği Vladimir Ivanov filmni «Geybbels tarğiboti toifasiga» kiritdi. Qiziği şundaki, adliya vaziri Gaydis Berzinş filmni Latviyaning barça maktablarida körsatişni taklif qildi.

Yevroparlament deputati Tatyana Jdanok filmni «rusofobiyaga aralaşgan, «tarixdagi yangi söz» sifatida sotmoqçi bölgan tarğiboti soxta asar» deb atadi.

Rossiya Yahudiy jamoalari federatsiyasi filmda Latviya vakillari tomonidan aytilgan, göyo SSSR natsistlar Germaniyasiga «Holokostni rağbatlantirişda» yordam bergan degan daʼvolardan hayron qolganini bildirdi. Rossiya FYuJ (FEOR) jamoatçilik aloqalari bölimi boşliği Boruh Gorin filmni haqiqiy jinoyatçilar — SS legionlari, şu jumladan Boltiqböyi legionlari aʼzolarining aybini boşqa odamlarga «yuklaşga» uriniş deb baholadi. Uning sözlariga köra, Latviyada tarixni «qayta körib çiqiş» istagi tez-tez kuzatiladi.

2008-yil 24-sentyabrda «Sovet tarixi» filmi global muammoni aks ettirgani uçun Boston kinofestivali «Mass Impact Award» mukofotiga sazovor böldi.

Latviya Şnuoreni IV darajali «Uç yulduz» ordeni bilan taqdirladi.

Film «Latvian Film Prize» mukofotiga «Eng yaxşi hujjatli film» nominatsiyasida nomzod qilib körsatildi.

«Tarixiy haqiqatni ifodalaşga qöşgan hissasi uçun» rejissyor Edvins Şnuore Estoniyaning IV darajali «Maarjamaa xoçi» ordeni sohibi böldi.