The Swan Princess

«Oqquş malika» (ingl. The Swan Princess) — 1994-yilda çiqarilgan amerikalik multfilm bölib, P. I. Çaykovskiyning maşhur «Oqquş köli» baletiga asoslangan. Multfilmni sobiq Disney rejissyori Richard Rich suratga olgan.

Multfilmda Jack Palance, Howard McGillin, Liz Callaway, Michelle Nicastro, Steven Wright va John Cleese ovoz bergan. Lex de Azevedoning musiqasi işlatilgan, jumladan asosiy mavzu qöşiği «Far Longer than Forever» 1995-yilgi 52-marosimda «Golden Globe» mukofotining eng yaxşi qöşiq nominatsiyasiga nomzod bölgan. 1995-yilgi 23-marosimda esa «Annie» mukofotining eng yaxşi animatsion film nominatsiyasiga nomzod bölgan.

Rejissyor: Richard Rich

Prodyuserlar: Richard Rich, Jared F. Brown

Ijro etuvçi prodyuserlar: Jared F. Brown, Seldon Young

Hamkor ijro etuvçi prodyuser: Matt Mather

Hamprodyuserlar: Terry L. Noss, Thomas J. Tobin

Syujet mualliflari: Richard Rich, Brian Nissen

Ssenariy muallifi: Brian Nissen

Kompozitor: Lex de Azevedo

Qöşiq mualliflari: Lex de Azevedo, David Zippel

Kasting: Jeffrey Johnson, Vincent J. Liff, Tara Jane Rubin

«This Is My Idea» qöşiğini Sandy Duncan, Dakin Matthews, Howard McGillin, Liz Callaway, Adam Wylie, J. D. Daniels, Wes Brewer, Adrian Zahiri, Larisa Oleynik, Alisa Nordberg va Steven Stewart ijro etadi

«Practice, Practice, Practice» qöşiğini Paul Ainsley, Rick Stonebeck, Tom Alan Robbins, Lenny Volpe va Sandy Duncan ijro etadi

«Far Longer than Forever» qöşiğini Liz Callaway va Howard McGillin ijro etadi

«No Fear» qöşiğini Liz Callaway, Steve Vinoviç, Jonathan Gadi va David Zippel ijro etadi

«No More Mr. Nice Guy» qöşiğini Lex de Azevedo va fontan qizlari ijro etadi

«Princesses on Parade» qöşiğini David Gaines, Mark Harelik va kvartet ijro etadi

«Far Longer Than Forever» (yakuniy mavzu) (ingl. Far Longer Than Forever (End Title Version)) qöşiğini Regina Belle va Jeffrey Osborne ijro etadi

«Eternity» qöşiğini «Dreams Come True» guruhi ijro etadi

«Oqquş malika» multfilmi 1994-yil noyabridan kinoteatrlarda namoyiş etildi va birinçi uik-end seanslarida 2 445 155 dollar yiğdi. Uy tomoşa uçun disklar sotuvi hisobga olinganda, umumiy tuşum 9 771 658 dollarni taşkil etdi.

«Oqquş malika» multfilmi uy tomoşasi uçun 1995-yil 1-avgustda taqdim etildi. Yevropaning ayrim mamlakatlarida «Oqquş malika» trilogiyasi töliq holda ikki diskli variantda çiqarilib, 2004-yil 16-fevralda sotuvga qöyildi. 2004-yil 30-martda multfilmning 10 yillik yubileyiga bağişlangan qayta naşri maxsus DVD naşri sifatida çiqdi. Bu naşrda yaratiliş tarixi haqida bir qança qöşimça materiallar, treylerlar, mualliflarning multfilm voqealari davomidagi hikoyasi, karaoke qöşiqlar va öyinlar bor. 2005-yil 2-avgustda «Oqquş malika» uning triqueli «Oqquş malika: Sehrlangan xazina siri» bilan birga ikki diskli DVD şaklida çiqarildi.

«Golden Globe» mukofotining eng yaxşi qöşiq nominatsiyasi (1995) — «Far Longer than Forever» («Abadiydan ham uzoqroq»)

«Annie» mukofotining eng yaxşi animatsion film nominatsiyasi (1995)

Kino tanqidçisi Roger Ebert «Chicago Sun-Times» gazetasidagi şarhida «„Oqquş malika“ „Oqquş köli“dan ilhomlangan bölib, Disneyning taqlidlari qatorida eng sönggisi va, ehtimol, eng yaxşisidir — musiqani, ilğor grafikani va murakkabroq personajlarni birlaştirgan töliq metrajli animatsion filmlar, Disneyning yaqinda çiqqan hitlari — „Kiçkina suvpari“, „Gözal va Dev“, „Aladdin“ va „Şer qirol“ ruhida», deb taʼkidlagan. U multfilm «bu standartga töliq mos kelmasligini» (qöşiqlar unçalik esda qolarli emas, animatsiya esa unçalik egiluvçan va batafsil emas), lekin bayram oilaviy köngiloçar film sifatida ança yaxşi va kamida «töğridan-töğri videoga çiqqan Disneyning eng yaxşi sotilgan „Jafarning qaytişi“» filmi kabi jozibali ekanini ham qayd etgan. Ebertning fikriça, Rich va Gordon «Disneyning sönggi yutuqlarini diqqat bilan örganişgan», çunki «ularning qahramoni malika Odett „Kiçkina suvpari“ anʼanasiga köra, sevgan odamining eʼtiborini tortolmaydi va uning ovozini eşittira olmaydi», uning eng katta boyligi esa «uçta quvnoq kiçik yordamçi personaj: toşbaqa, qurbaqa va tupik bölib, ular Disney filmlaridagi majburiy döst-şerik kabi komik muhit yaratadi». Bundan taşqari, Ebert asosiy qahramon iştirokidagi bir neça musiqiy çiqişlarda «Kiçkina suvpari» bilan öxşaşlik borligini aytadi, ularning çöqqisi esa «malikaning, yaqinda qattiq aldanadigan şahzodaga özini namoyon qiliş uçun qilgan umidsiz urinişlari»dir. Ebert özining sevimli personaji sifatida, «heç bölmaganda ajoyib ismi uçun», John Cleese ovoz bergan qurbaqaça Jan-Prigni körsatadi va şu bilan birga, uning çeksiz ötişga urinişini qamal qiluvçi ikki oçköz timsoh himoya qilgan qalʼa xandaqidagi «kulgili sarguzaşt»ni eslatib ötadi. Unga Jack Palance ovozidagi Rotbart ham «yoqqan» (uning «Mister Nice Guy» qöşiği ijro etilayotganda hatto bir qölda qöl turişi bor). Şu bilan birga, Derek obraziga nisbatan Ebert şunday deb yozgan: «şahzoda, bunday hikoyalarda odatdagidek, hammasi bölib ter hidiga qarşi reklamadagi model mohiyatini özida mujassam etgan». Odett haqida esa u «aqlli yoş xonim, lekin yovuz Rotbartning sehrli tuzoqlaridan uzoqroq turiş uçun yetarliça aqlli emas» deb yozgan. Umuman olganda, Ebert «„Oqquş malika“ hozirgi siyosiy töğrilik davrining erta sahnadagi filmi sifatida namoyon böladi, bunda şahzoda malikaga „gözalsan“ deyişda xato qiladi. „Şumi?“ deb söraydi u. Nima kerak menga yana? Şahzoda hayron bölib: „Yana nima kerak?“ deydi. Şuning uçun malika xotirjamlik bilan uning hayotidan çiqib ketadi va bolalikdan biladigan şahzoda özining ham aqlli ekanini ayta olmagani uçun turli oğir ahvolga tuşib qoladi», deb yozgan. Ebert buni «taraqqiyot» deb biladi, çunki «ertaklarda gözallik uzoq vaqt malikalarning yagona xususiyati bölib kelgan, baʼzi maʼnosiz xayolparastlikdan taşqari». Xulosa qilib, Ebert «„Oqquş malika“ Disney bilan boğliq bölmagan, kassa böyiça eng yaqin raqiblari — rangsiz „Tumbelina“ va „Rok-ku-ka-re-ku“dan yaxşiroq, jonliroq va qiziqarliroq körinadi» va «nisbatan çeklangan imkoniyatlarga qaramay, Richard Rich Disneyning sönggi uyğonişini tuşunişini va şunga öxşaş narsani yarata olişini körsatadi» deb taʼkidlagan.

Kino tanqidçisi Karen James «New York Times» gazetasida «Oqquş köli» ilhomidagi afsonaga asoslangan bu animatsion myuzikl Disneyning «Gözal va Dev» formulasini oçiqdan-oçiq köçirgan holda, öziça qiziq va maftunkor çiqqanini» yozib, «„Oqquş malika“ mohirona nusxa köçiriş ajoyib ğoya ekanini körsatadi» degan. Şuningdek, u bu filmni klassik ertak uslubida haşamatli va bir neça yangi burilişlarga ega film deb hisoblaydi. Şu bilan birga, James multfilmda ijro etilgan De Azevedo va Zippel qöşiqlari Alan Menken va Howard Aşman uslubiga taqlid ekanini taʼkidlagan, «Far Longer than Forever» qöşiği esa hatto «Gözal va Dev»ning dastlabki beş notasi bilan hamohang ekanini aytgan, ammo «qöşiqlar balladalardan tortib Brodvey tomoşasidan ilhomlangan ohanglargaça hikoyaga yaxşi xizmat qiladi» deb qayd etgan. Şunga qaramay, u Derek va Odettning «bolalikdan bir-birini kötara olmaydigan erinçoq ösmirlik davriga, söngra sevib qolgan yoşlik davriga» ötişini körsatuvçi «This Is My Idea» qöşiğini «jonli, sermavj» deb ataydi. Şuningdek, «haşamatli va qiziqarli musiqiy raqamlar qatoriga gözallik konkursining parodiyasi bölgan „Princesses on Parade“ kiradi, u Derekka gözallikning hammasi emasligini körsatadi» deb yozgan. Bundan taşqari, u dasturning «asosiy raqami» — Jack Palance ijrosidagi Rotbartga ham eʼtibor qaratib, uning «„No More Mr. Nice Guy“ qöşiğiga raqs tuşib va kuylab, bir qölda qöl turişini» yozadi. Tasvir sifatiga kelsak, James «„Oqquş malika“ kompyuter animatsiyasi emas, balki qölda çizilgan kadrlardan yaratilgan va tuş kabi oqib boradi» deb taʼkidlagan. Xulosa qilib, u yana bir bor «Jan-Prig frantsuzça aksent bilan Morris Şevalye ilhomlantirgan Lyumyerning analogi» ekanini va «„Princesses on Parade“ „Be Our Guest“dagi Busby Berkeley xoreografiyasini eslatişini», şuningdek, «yakuniy titrlar filmdagi sevgi haqidagi pop-duet taklif qilişini, bu safar Regina Belle va Jeffrey Osborne ijrosida ekanini» taʼkidlagan. Va «„Oqquş malika“ „Gözal va Dev“ning yaşirin davomi bölişi mumkin» degan fikrni bildirib, James multfilm unçalik «yaxşi yoki yangi emas, lekin baribir mazali va bolalarni hamda ularning ilgagiga ilingan ota-onalarini albatta qiziqtiradi» deb yozgan.

Hozirgi kunda 11 ta davom mavjud:

«Oqquş malika: Qalʼa siri» (1997)

«Oqquş malika: Sehrlangan qirollik siri» (1998)

«Oqquş malika: Rojdestvo» (2012)

«Oqquş malika: Qirollik ertagi» (2013)

«Oqquş malika: Qaroqçi yoki malika?» (2016)

«Oqquş malika: Qirollik niqobi» (2017)

«Oqquş malika: Qirollik siri» (2018)

«Oqquş malika: Musiqa saltanati» (2019)

«Oqquş malika: Qirollik töyi» (2020)

«Oqquş malika: Ertakning tuğilişi» (2023)

«Oqquş malika: Abadiydan ham uzoqroq» (2023)

Dastlab multfilmga ikkita davom suratga olingan edi: «Oqquş malika: Qalʼa siri» va «Oqquş malika: Sehrlangan qalʼa siri». Ikkala davomda ham boş qahramonlar Rotbartning — asl filmning asosiy antagonistining merosi bilan yuzma-yuz kelişadi. Davomlarda ovoz bergan aktyorlarning aksariyati yangi, faqat Michelle Nicastro Odettga, Steve Vinoviç esa leytenant Paffinga ovoz beradi. Ikkala davomda ham birinçi qismdagi anʼanaviy multiplikatsiya va fonlar, şuningdek musiqa sifati saqlab qolingan.

2012-yilda törtinçi qism — «Oqquş malika: Rojdestvo» çiqdi, şundan boşlab seriya kompyuter animatsiyasi yordamida yaratila boşlandi. Deyarli barça aktyorlar yangilari bilan almaştirildi, jumladan, Michelle Nicastro şundan ikki yil oldin vafot etgani sababli ham. Beşinçi qism «Oqquş malika: Qirollik ertagi» 2014-yilda, asl filmning 20 yilligiga bağişlab, birinçi marta namoyiş etildi. Unda Rotbartning qora sehri haqidagi birlamçi syujet yakuniy tugatildi va Derek bilan Odettning farzandlikka olgan qizi Elisni tarbiyalaşi haqidagi yangi syujet boşlandi. 2 yildan keyin oltinçi film — «Oqquş malika: Qaroqçi yoki malika?» premyerasi bölib ötdi, bir yildan keyin esa ettinçi — «Oqquş malika: Qirollik niqobi» çiqdi.

2018-yilda sakkizinçi film — «Oqquş malika: Qirollik siri» çiqdi, u özidan oldingi filmning syujetini bevosita davom ettirdi. Yana bir yildan keyin esa «Oqquş malika: Musiqa saltanati» çiqdi, u ança köproq melodramaga yönaltirilgan edi. 2020-yilda öninçi film — «Oqquş malika: Qirollik töyi» çiqdi