«Haqiqat» (fr. La vérité) — 1960-yilda rejissyor Anri-Jorj Kluzo suratga olgan fransuz tragediya filmi. Syujet Pauline Dubuisson işiga asoslangan. Boş rollarda Brigitte Bardot va Sami Frey ijro etgan. Film 1960-yil 2-noyabrda Fransiyada premyerasini ötkazdi. Film «Oskar» mukofotiga çet tilidagi eng yaxşi film nominatsiyasiga sazovor böldi.
1Rollarda
Brigitte Bardot, Charles Vanel, Paul Meurisse
2Syujet
Yigirma ikki yoşli Dominique Marsaud konservatoriya talabasi va dirijyor Gilbert Tellierni öldirişda…
Yigirma ikki yoşli Dominique Marsaud konservatoriya talabasi va dirijyor Gilbert Tellierni öldirişda ayblanadi. Filmning syujeti sud zalidagi sahnalar bilan bir vaqtda rivojlanadi. Bu sahnalarda Dominiquening hayoti, ota-onasi, opasi, döstlari bilan munosabatlari va nihoyat Gilbertga bölgan muhabbati aks etadi.
Dominique çiroyli, lekin na öqişni, na işlaşni xohlaydi. Uning opasi aʼlo öquvçi bölib, Parij konservatoriyasiga kirgan. Dominique uyda ota-onasi bilan qolişni istamaydi, ammo unga Parijga borişga ruxsat berilmaydi. U öz joniga qasd qilişga urinadi va ota-onasi unga rozi böladi.
Parijda Dominique erkin va beparvo hayot keçiradi. Anninikiga uning muxlisi, musiqaçi Gilbert keladi. Dominique u bilan flirt qiladi, Anni janjal kötaradi va Dominique döstining mehmonxonasiga köçib ötadi. Ular uçraşa boşlaydi, garçi qiz şamolday özgaruvçan xarakterga ega bölib, xiyonat qilsa ham. Şu orada Dominique Gilbertga oşiq bölib qoladi. Gilbert karyera qiliş imkoniga ega böladi: dirijyorlik sinfining eng yaxşisi bölgan u döstlari yordamida öz orkestrini taşkil etadi. Gilbert Dominiqueni turmuşga çiqişga taklif qiladi, ammo ularda hozirça yaşaş uçun pul yöq. Asta-sekin Dominique va Gilbert örtasidagi munosabatlar yomonlaşadi. Qiz xiyonat qiladi, özi ham nima uçun ekanini bilmaydi, yigit esa unga janjal qiladi. Gilbert va Dominique qiziqişlari turliça ekanligi maʼlum böladi. Dominiqueni döstlarini köriş, raqsga tuşiş, kinoga boriş qiziqtiradi. Gilbert esa Dominique uni sudrab borgan filmlarni «arzimas narsa» deb hisoblaydi va faqat klassik musiqa tinglaydi. Ota-onasining moddiy yordamidan mahrum bölgan Dominique ish topadi, ammo tungi smenalar va maşqlar ular Gilbert bilan körişişiga imkon bermaydi.
Dominiquening boşliği Ludo uni mehmonxonagaça olib boradi. Gilbert buni bilib, raşk sahnasi uyuştiradi. Dominique javoban Ludoga taslim böladi, şunda «Gilbertning baqirişga sababi bölsin» deydi. Bundan keyin işga qaytişni istamagan Dominique uyda qoladi va yaşaş uçun kiyimlarini sotib, mehmonxonadan çiqib ketadi. Yaşaş uçun heç narsasi qolmagaç, u dam oliş uçun Parijga kelgan boy amerikalikka özini taklif qiladi. Yarim yildan keyin otasining dafnida u Anni Gilbertni keçirganini va ular turmuş qurmoqçi ekanini bilib oladi. Dökon derazasidagi televizorda Dominique Gilbertni öz orkestri bilan dirijyorlik qilayotganini köradi. Bu uni Gilbert bilan uçraşişga qaror qildiradi. U Gilbertning uyiga faqat uni köriş va keçirim söraş uçun boradi. Uçraşuv muhabbat tuni bilan tugaydi, ammo ertasi kuni Gilbert Dominique bilan munosabatini uzadi. Ruhan tuşkunlikka tuşgan Dominique maşina ostida qolişga oz qoldi.
Dominique öz joniga qasd qiliş uçun «Valter» pistoletini sotib oladi. Dösti Mişel bilan sönggi suhbatidan keyin u Gilbert köz öngida özini öldirişi kerak degan fikrga keladi. Gilbertning dösti Dominiquening qurolga ega ekanini bilib, uni xavf haqida ogohlantiradi. Dominique Gilbertning kvartirasiga kirib boradi, ammo yigit uning harakatlarini «tomoşa» deb hisoblaydi va unga ölim tilaydi. Şunda Dominique uni bir neça marta öqqa tutadi va Gilbertni öldiradi. Söng u özini öldirişga urinadi, ammo barça öqlarini sarflab bölganini bilib qoladi. Şunda Dominique zaharlaniş umidida gazni oçadi. Uni qutqaruvçilar huşiga keltiradi.
Sudda Dominique yiğlaydi va Gilbert bilan bir-birlarini sevganini baland ovozda aytadi. Kun böyi davom etgan sud majlisi ertasi kunga köçiriladi. Biroq tunda Dominique qamoqxona kamerasida oynaning siniği bilan tomirlarini kesadi. U sud zalidagi barça hozir bölganlarga yozgan xayrlaşuv xatida öz joniga qasd qila olmaganini, çunki özi besönaqay ekanini, ammo bu safar maqsadiga erişişini yozadi. U hammadan, ayniqsa Gilbertning onasidan keçirim söraydi va endi unning oldiga ketayotganini aytadi. Şifokorlar uni qutqara olmaydi, Dominique vafot etadi.
3Işlab çiqariş
Sami Frey Gilbert Tellier rolini ijro etişdan oldin bu rol uçun Jean-Paul Belmondo, Jean-Pierre Cassel va…

Sami Frey Gilbert Tellier rolini ijro etişdan oldin bu rol uçun Jean-Paul Belmondo, Jean-Pierre Cassel va Jean-Louis Trintignant ham sinovdan ötgan. Brigitte Bardot Trintignantni afzal körgan, ammo rejissyor Anri-Jorj Kluzo tanlovni Freyga töxtatgan.
Rejissyor Anri-Jorj Kluzo «diktator» ekani maʼlum böldi. U Brigitte bilan kelişmovçilikka borgan va uni ataylab depressiv holatda uşlab turgan: baʼzi sahnalardan oldin unga tinçlantiruvçi dori, keyin esa viski bergan. U doimo Brigitte hayoti bilan uning qahramoni hayoti örtasida parallel ötkazgan. Ikkalasi ham jamiyat tomonidan qoralangan, buzuqlik va axloqsizlik timsoli sifatida qabul qilingan va töliq yolğizlikda qolgan edi. Filmdagi şerigi Sami Freyning taʼsiri ostida aktrisa maşqlarga köproq hurmat bilan qaray boşlagan va rejissyor bilan janjallaşişni töxtatgan.
Brigitte Bardotning «Iniciales B.B.» xotiralarida u rejissyor Kluzoning şubhasiz iqtidorini taʼkidlaydi, ammo uni «„minus“ belgisi bilan odam» deb atab, film suratga olinayotganda Kluzo filmda haqiqiylikka erişiş uçun bir neça bor haddan oşib ketganini hikoya qiladi:
Boşqa safar öz joniga qasd qiliş sahnasini suratga olişdi. Men göyo barbital yutib, alahsirab, xirillab nafas olib yotişim kerak edi. Bu narsalar, afsuski, menga yaxşi taniş edi… Özimni yarim komatoz holatda tabiiyroq körsatayotganimni öyladim, ammo Kluzoga yoqmadi. Kun tugayotgan edi, hamma holdan toyib yiqilardi, suratga oliş maydonçasida çidab bölmas darajada issiq edi. Kluzo meni terlab, tupuradigan qilişni xohlardi; grimçilar lablarim burçagiga köpik, peşonamga glitserin suvi surtişardi. Boşim oğrib qoldi, bu oğir sahnani çeksiz takrorlaşga kuçim qolmadi.
Men bir stakan suv va ikkita aspirin olib berişlarini söradim. Kluzo aspirin borligini aytdi va u bergan ikkita oq tabletkani yutdim.
Özimni ğalati his qildim: qandaydir karaxtlik meni qamrab oldi, közlarim har biri bir tonnadek oğir bölib qoldi, paxta orqali eşitgandek böldim… Meni uyga ikki işçi qölda olib ketişga majbur böldi. Dedette qörqib, onamga xabar berdi: Kluzo aspirin örniga menga kuçli uyqu dorisining ikkita tabletkasini bergan ekan.
Men 48 soat davomida uyğonolmadim!
Lekin sahna natura böyiça suratga olingan va juda haqiqiy çiqqan.
4Qabul
«Haqiqat» filmidagi fojiali rol uçun Brigitte Yevropaning bir neça davlatida eng yaxşi aktrisa deb eʼtirof…

«Haqiqat» filmidagi fojiali rol uçun Brigitte Yevropaning bir neça davlatida eng yaxşi aktrisa deb eʼtirof etilgan. Film turli kinofestivallarda mukofotlarga sazovor bölgan. Tanqidçilar «Haqiqat»ni Bardo karyerasidagi eng muhim filmlardan biri, u ijro etgan rolni esa uning dramatik aktrisa sifatidagi eng yaxşi işlaridan biri deb ataşadi. Bundan taşqari, film katta kassa yiğgan.
Jan de Baronselli, «Le Monde»:
Nihoyat, biz Brigitte Bardotni özi bölgan holatda kördik. Kluzo uni özgartirib yuborgan. Dastlab özining odatiy qiyofasida, injiq va öjar nozli qiz sifatida paydo bölgan u sud skameykasida katta yoşli ayolga aylanadi. Uning qançalik özgarişi hayratlanarli: boşqa ovoz, boşqa nigoh, hatto tana ham özining yorqin gözalligini yöqotadi. U öz sevgisi va öldirgan odamning sevgisi haqida baqirganda, bu inson qalbini larzaga soladi. Tunda qamoqxonada qölida oynaning siniğini siqib turgan paytdagi uning ovçidan qoçayotgan hayvonnikiga öxşaş nigohi — bu nigoh yuragingizni oğritadi… Rejissyorning bu metamorfozadagi roli qançalik katta? Aytiş qiyin, ammo u şubhasiz hal qiluvçi bölgan.
5Mukofotlar va nominatsiyalar
1961 — «Oskar» mukofotiga çet tilidagi eng yaxşi film…
1961 — «Oskar» mukofotiga çet tilidagi eng yaxşi film nominatsiyasi.
1961 — çet tilidagi eng yaxşi film uçun «Oltin globus» mukofoti.
1961 — eng yaxşi xorijiy aktrisa uçun «David di Donatello» mukofoti (Brigitte Bardot).
1961 — Mar-del-Platadagi kinofestivalda eng yaxşi rejissyura uçun mukofot (Anri-Jorj Kluzo).
6Kadrlar
4
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Истина (фильм)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.