The Twelve Months

Ota-onasidan ayrilgan gözal qiz özini quldek tutadigan, xudbin va loqayd ögay onasi hamda erkalangan ögay singlisi bilan yaşaydi. Bir kuni, Yangi yil arafasida, ögay onasi qizni ötin teriş uçun örmonga jönatadi. Örmonda qiz ğalati hodisalarga guvoh böladi: hayvonlar odamlardek gaplaşa boşlaydi va öynaydi. Qiroliça uçun arça oliş maqsadida örmonga kelgan keksa askar ham ota-onasini yöqotgan bu qizga şu kuni doim möjizalar röy berişini aytadi. U bobosining Yangi yilda Ön ikki oy bilan şaxsan uçraşiş baxtiga muyassar bölganini ham eslatadi.

Şu orada yoş va injiq qiroliçaning boşiga ajoyib bir fikr keladi: Yangi yil sovğasi sifatida savatni yangi bahor gullari — qor gullari bilan töldiriş. Buni olib kelgan odamga xuddi şunday, lekin oltin bilan töldirilgan savat vaʼda qilinadi. Qizni köp yillar tarbiyalagan va öqitgan keksa professorning köndirişlariga qaramay, hukmdor buyruqni bajarişni talab qiladi.

Ögay ona va ögay singil oltin haqidagi öy bilan band bölib, qor gullarini topiş uçun har qanday yölga kirişga tayyor, garçi buning iloji yöqligini tuşunsalar ham. Kim boradi, degan qizğin bahsdan söng, ular eng oddiy yeçim — ularni nafratlanadigan ögay qizni jönatiş ekanini anglaydi. Singil gözalligi va hamma tomonidan sevilişi sababli qizga qattiq hasad qiladi. Qiz uyga qaytganida, ögay ona va singil uni yana örmonga jönatadi va qor gullarisiz uyga kiritmasliklarini aytadi.

Qişki örmonda bir muddat sarson-sargardon yurgandan söng, qahramon taslim böladi va sovuqda ölişga tayyorlanadi. Lekin tasodifan u Ön ikki oy yoqqan gulxanga duç keladi va olovda isinişga ruxsat söraydi. Qişki oylar ikkilanadi, bahor va yoz oylari esa qizni kutib oladi. Qiz ularga öz bahtsizligini aytib beradi, Aprel esa birodarlarini bir soatga yerni boşqarişga ruxsat berişga köndiradi, şunda mehmon qor gullarini terib olişi mumkin. Ular katta qarşiliksiz rozi bölişadi va tez orada Aprel vaqtinçalik bahor olib keladi, yer esa qor gullaridan oppoq bölib ketadi.

Qiz gul terayotgan paytda, oylar bir-birlariga u haqida gapirişadi. Maʼlum böladiki, ular uni yaxşi tanişadi, uning mehribon va saxovatli xarakteridan doim mamnun bölib kelişgan, Aprel esa uni çuqur sevib qolgan. Qaytgaç, Aprel qizga sehrli uzuk sovğa qiladi. Bu uzuk qiz qiyinçilikka duç kelganda ularni çaqiriş imkonini beradi, ammo oylar unga ular bilan tanişganini heç kimga aytmaslikni qatʼiy tayinlaydi. Xursand bölgan qiz uyiga qaytadi.

Qiz uxlab yotganda, uni hasad qilgan singil sehrli uzukni öğirlaydi. Ona bilan birga u mukofot oliş uçun qirollik saroyiga boradi. U yerda ayollar qor gullarini muzlamagan köl yonidan özlari topganini yolğon gapirişga urinadi. Lekin qiroliça özi u yerga borişga qaror qilganda, ögay ona heç qanday erigan köl yöqligini va gullarni uning ögay qizi topganini tan olişga majbur böladi. Qiroliça aravani tayyorlaşni buyuradi va ögay onani qizi bilan birga ögay qizni olib keliş uçun örmonga jönatadi.

Saroy aholisi kölga yetib kelişi va ögay ona qizni olib kelişi bilanoq, qiroliça uning gözalligiga maftun bölib, unga boyliklar taklif qiladi. Qiz heç narsa kerak emasligini aytib, faqat öğirlangan uzukni qaytarişlarini söraydi. Qiroliça uzukni singildan olib, u qayerdan kelganini, demak, qor gullarini kim bergani haqida gapirişni talab qiladi. Qiz, özining qardoş-oylarini xiyonat qilmaslik uçun, gullar haqida gapirişdan boş tortadi. Qiroliça esa qizning «qaysarligi» uçun uning pöstinini yeçib olişni va muzlaşi uçun uni qöyib yuborişni buyuradi. Biroq keksa askar taniş qizga açinib, uni öz plaşiga öraydi va buning uçun ogohlantiriş oladi. Professor qizni himoya qilib, qiroliçani tinçlantirmoqçi böladi, lekin u battar ğazablanib, uzukni çetga otib yuboradi va qatʼiyatli qizni muzlagan teşikka çöktiriş bilan tahdid qiladi.

Qiz uzuk bilan qanday muomala qiliş kerakligi haqida oylarning sözlarini eslab, uning ustida sehrli söz aytadi, va örmonda kutilmaganda bahor keladi. Qizning özi ğoyib böladi, lekin qiroliça öz yordamisiz qor gullarini topganidan mamnun qoladi. Şunga qaramay, gullar tez orada yöqoladi, örnida esa mevalar paydo böladi. Möʼjizaviy ravişda bahor yozga, yoz kuzga almaşadi, kuz ortidan yana qiş keladi. Şu vaqt içida qiroliça, uning şita va ögay ona bilan qizi issiqdan çarçab qoladi, kuçli yomğirda höl böladi, şamol esa ularning pöstinlarini uçirib ketadi.

Muzlab qolayotgan qiroliça çana söraydi, lekin minişning iloji yöq edi — otlarni xorijiy mehmonlar öğirlab ketgan edi. Çekkada Yanvar paydo böladi, qiroliça va professor undan örmondan çiqişda yordam söraydi, askar gulxanda isinişni, ögay onaning qizi esa şoşilib ikkalasi uçun «it pöstinli» pöstin söraydi. Yanvar ularga it pöstinlarini beradi, ögay ona esa qizini şoşqaloqligi uçun tanbeh bera boşlaydi. Ayollar janjallaşadi, şundan söng ular itlarga aylanadi. Askar ularni çanaga qöşadi va hammasi yölga çiqadi.

Şu orada qiz gulxanda isinadi, söng uni ölimdan asragani uçun Ön ikki oyga minnatdorçilik bildiradi, Aprel esa qizga yöqolgan uzukni qaytaradi. Qiz uzuk bilan uyga qaytişdan qörqadi, lekin oylar uni tinçlantirib, endi uzukni heç kim tortib ololmasligini aytadi. Keyin qizga sep — qiroliçada ham yöq bölgan köylak va pöstin olib kelinadi, söng çanaga oq otlar qöşiladi. Qiroliça öz aravasi bilan yetib kelganda, askarning maslahati bilan ular gulxanda isinişadi. Keyin gözal pöstin kiygan qiz çiqib, qiroliça va aravani yaqinroq kelişni söraydi. It qiyofasidagi ögay ona va singil qiyinçilik bilan uni öz ögay qizi va opasi sifatida taniydi.

Qiroliça qizdan uni öz çanasida aravasi bilan birga olib ketişni söraydi va buning evaziga şohona mukofot vaʼda qiladi, lekin qiz yana rad etadi. Askar xöjayiniga mukofot vaʼda qiliş şart emasligini, şunçaki muloyimlik bilan «Bizni olib keting, iltimos», deyiş kifoyaligini tuşuntiradi. Qiroliça xatosini anglaydi va qahramon ularga yordam berişga rozi böladi, şu bilan birga sandiğidagi barçaga pöstin ulaşadi.

Ertak şunday yakunlanadiki, hamma birgalikda Ön ikki oyning çanasiga ötirib, jönab ketadi.

Natalya Popova — Ögay qiz

Liana Jvaniya — Qiroliça

Leonid Kuravlyov — Keksa askar

Nikolay Volkov-katta — Professor-öqituvçi

Olga Viklandt — Ögay ona

Marina Maltseva — Qiz

Tatyana Peltser — Qirollik gofmeysteri

Konstantin Adaşevskiy — Qirollik qöriqçilari boşliği

Aleksandr Sokolov — Qirollik kantsleri

Aleksey Kojevnikov — Ğarbiy elçi

Lev Lemke — Şarqiy elçi

Georgiy Teyx — Qirollik prokurori

Arkadiy Trusov — Dekabr (titrlarda «L. Trusov»)

Boris Ryjuxin — Yanvar

Aleksandr Afanasyev — Fevral

Andrey Bosov — Aprel (titrlarda «L. Bosov»)

Aleksandr Gavrilov — Mart

Viktor Perevalov — May

Viktor Semyonskiy — Iyun

Sergey Dvoretskiy — Iyul

Valentin Jilyaev — Avgust

Anatoliy Stepanov — Sentyabr

Lev Usaçyov — Oy

Nikolay Kuzmin — Noyabr

Vladimir Kostin

Nikolay Polişçuk — 2-chi askar (titrlarda «N. Poleşçuk»)

Gelly Sysoev — 1-chi jarçi

Konstantin Grigoryev — 2-chi jarçi

Oleg Letnikov

M. Rozenblyum — boğbon

Ssenariy va rejissyorlik — Anatoliy Granik. Samuil Marşakning xuddi şu nomli ertagi asosida

Boş operator — Rostislav Davydov

Boş rassom — Mixail Şçeglov

Kompozitor — Nadejda Simonyan

Tovuş operatori — Natalya Levitina

Rejissyorlar — Ya. Naxamçuk, N. Okuntsova

Operator — Aleksey Gambaryan

Montajçi — I. Novojilova

Balet rejissyori — Boris Eyfman

Muharrir — Valeriy Bosenko

Kostyum rassomi — Tatyana Mileant

Rassom-grimyor — E. Kudryavtseva

Rassom-dekorator — Yu. Kalinin

Kombinatsiyalaşgan suratga oliş:

Operator — M. Pokrovskiy

Rassom — Mariya Kandat

Yordamçilar — S. Dvorsov (operator), A. Torgovkin (operator), A. Şevçenko

Surat direktori — M. Ryabkova

Leningrad radiosining estrada orkestri, dirijyor — Aleksandr Vladimirtsov (titrlarda yöq)

Film SSSR Vazirlar Kengaşi qoşidagi Davlat televideniye va radioeşittiriş qömitasining buyurtmasi bilan suratga olingan.

Davomiylik

Birinçi qism — 1:03:05

Ikkinçi qism — 1:15:24.