«Voroşilovskiy strelok» — Rossiyaning badiiy filmi. Rejissyor Stanislav Govoruxin, Viktor Pronin «Jenşina po sredam» (1995) kitobi asosida suratga olgan. Premyerasi 1999-yil 7-noyabrda «NTV-Plyus Naşe kino» telekanalida bölib ötgan.
1Rollarda
Mikhail Ulyanov, Anna Sinyakina, Aleksandr Porokhovshchikov
2Syujet
Uluğ Vatan uruşi faxriysi, orden sohibi, sobiq temiryölçi, hozir esa pensioner Ivan Fyodoroviç Afonin…
Uluğ Vatan uruşi faxriysi, orden sohibi, sobiq temiryölçi, hozir esa pensioner Ivan Fyodoroviç Afonin nevarasi Katya bilan yaşaydi. Katya musiqa bilim yurtining talabasi. Uning qöşnilaridan biri yoş biznesmen, «yangi rus» Boris Çuxanov bölib, uning uyiga ikki dösti — Vadim Paşutin (Katyaning sinfdoşi va milisa polkovnigi Nikolay Petroviç Paşutinning öğli) hamda Igor Zvorigin (strukturaviy lingvistika öqiydigan talaba) tez-tez yiğiladi. Bu uçovlon har çorşanba kuni «ayollar kuni»ni nişonlaş odatiga ega: ular fohişa çaqirişadi. 30-iyun, çorşanba kuni heç kimni çaqirişning iloji bölmaydi. Yigitlar uyiga qaytayotgan Katyani körib qoladi va Borisning tuğilgan kuni ekanini bahona qilib, uni kvartiraga boşlab kirişadi. U yerda qizga şampan va tekila aralaşmasini içirişadi, söngra uni yotoqxonaga olib kirib, kiyimlarini yeçişadi va baland musiqa qöyib, zörlaşadi. Qiçqiriqlar eşitilmasligi uçun şunday qilişadi.
Jinoyatdan keyin Vadim dastlab döstlarini qaytarişga urinadi, söngra tarqalib ketişni taklif qiladi. Ammo Boris Katya pensioner bobosi bilan yaşaşini bilib, qörqadigan heç narsa yöq deb hisoblaydi. Şu orada Igor «uzr» sifatida Katyaning sumkasiga 50 dollar soladi, lekin qiz pulni köçada taşlab yuboradi.
Köz yoshi tökib qaytgan nevarasini körib, uning oyoğidagi qonli kökarişni payqagan Afonin nima bölganini tuşunadi, ğazabga tölib, oşxona boltasini olib zörlovçilar bilan hisoblaşişga ketadi. Yölda uni qöşnisi — milisa uçastka vakili Aleksey Podberezkin töxtatadi. U bolaligida Katyani ertalab kaftida östirgan edi. Gap nimada ekanini eşitgaç, u çolni darhol uyiga qaytaradi, özi esa operativ guruhni çaqiradi. Kapitan Kaşaev boşçiligidagi yetib kelgan guruh kvartiraga bostirib kiradi. Tajribali ofitser zörlovçilarni turli xonalarga tarqatib yuboradi va qattiq bosim ötkazib, iqror bölişga majbur qiladi. Biroq köp ötmay Vadimning otasi, milisa polkovnigi Nikolay Petroviç Paşutin yetib keladi va aloqalarini işga solib, işni yopişga kirişadi. Tergov davomida Katya va uning bobosi tergovçi hamda prokuror tomonidan haqorat va xörlikka uçraydi. Zulmga könmagan va adolatga işonçini yöqotgan Afonin zörlovçilarni özi jazolaşga qaror qiladi. U ota-bobolardan qolgan qişloqdagi uyini 5000 dollarga sotadi. Polkovnik Paşutin işni yopiş maqsadida Katyaga pul solingan konvert olib keladi, ammo qaytib kelgan Afonin ğazablanib, konvertni polkovnikning yuziga otib yuboradi.
Afoninlarning qöşnisi Marya Gavrilovna Artyomova uç haftaga qişloqqa ketadi va Katyaga kvartirasiga qarab turiş uçun kalit qoldiradi. Afonin Artyomova kvartirasining derazalari Borisning kvartirasi derazalari röparasida joylaşganini payqaydi. Ertasi kuni u Moskvaga jönab, Dragunov snayper miltiğini gluşitel bilan noqonuniy sotib oladi. Sinov otişida u şunday ajoyib nişonga oliş qobiliyatini namoyon etadiki, sotuvçilar uni «Voroşilovskiy strelok» deb ataşadi.
Uyda Ivan Afonin mehmonga kelgan Katyaning onasi, qizi Olga Ivanovna Afoninani kutib oladi. Ammo tez orada uçraşuvdan kelgan quvonç aççiq hafsalasizlikka aylanadi. Olga faqat otasidan uy sotilgandan olingan pulni öz ehtiyojlari uçun söraş maqsadida kelgan ekan, qizining dardi unga umuman befarq. Ivan rad etadi va Olga pulni polkovnik Paşutindan olişga tayyor ekanini aytgaç, uni navbatdagi eri bilan birga haydab yuboradi. Şu keçasi çol sotib olgan miltiğini yaşirinça qöşni ayolning kvartirasiga olib ötadi.
28-iyul, çorşanba kuni uçala yigit yana Borisning kvartirasida töplanadi. Afonin Artyomova kvartirasida joylaşib, birinçi nişon sifatida Zvoriginni tanlaydi va u şampan şişasini oçayotgan paytda uning qovuğiga öq uzadi. Yetib kelgan polkovnik Paşutin Zvoriginning tez yordam kelganiga va şifokorlarning saʼy-harakatlariga qaramay kastrat bölib qolganini aytadi va öğli hamda Çuxanovdan söroq qila boşlaydi, ammo ular heç narsa tuşuntira olmaydi. Keyinroq Paşutin-katta öğliga ekspertiza Igor yarasida öq parçalarini topganini aytadi. U yana öğlidan söroq olişga urinadi, öğli esa qöpollik bilan javob beradi va şunda polkovnik stoldagi papkani olib, Vadimga otadi.
Navbatdagi çorşanba keladi. Afonin Boris Çuxanovni yangi «BMW E34» avtomobilida köradi. U yana Artyomova kvartirasiga kirib, Çuxanov maşinada ötirgan paytda benzin bakiga yonuvçi öq uzadi. Portlaş Çuxanovni yonayotgan holda maşinadan otib yuboradi. U oğir kuyişlar oladi, eng köp kuyişlar orqa qismi va çov sohasida böladi va çidab bölmas oğriqdan baqiradi. Şu kuni keçqurun polkovnik Paşutin yonib ketgan Boris maşinasini közdan keçirib, benzin bakida öq teşigini topadi va öğlining ikki dösti nomaʼlum otuvçining qurboni bölganini anglaydi. Qasos oluvçining niyatini taxmin qilgan polkovnik öğliga keyingi navbat uniki ekanini aytadi. Vadim Katyani zörlaganiga qasos vaqti kelganini tuşunadi va qörquvdan uning ongida asta-sekin paranoya rivojlanadi.
Tergovni olib borar ekan, polkovnik Ivan Afoninning yaqinda uyini 5000 dollarga sotganini aniqlaydi va öşa otuvçi aynan şu odam ekanini tuşunadi. Afoninning kvartirasida tintuv ötkazişga qaror qilgan Paşutin supurgi çelagida kalendar varağini topadi, unda Boris Çuxanov maşinasi portlagan kun belgilangan edi. Şu orada Artyomova kvartira kalitlarini oliş uçun keladi. Uning kvartirasi ham tintuv qilinadi, ammo miltiq topilmaydi, bu esa Ivan Afoninning öziga ham ajablanarli tuyuladi. Paşutin Afoninni öğliga biror narsa bölsa, jazolaş bilan tahdid qila boşlaydi. Javoban Ivan aytadi: «Keç esladingiz. Allaqaçon sodir böldi». Afonin Vadimning zörlovçiga aylangani haqida, yaʼni maʼnaviy tubanlaşuvi haqida gapiradi, ammo polkovnik gapni sözma-söz tuşunadi va bu öğli uçun bevosita xavf deb biladi. Paşutin-katta uyiga şoşiladi va qulflangan eşikni taqillatadi. Javob bölmagaç, polkovnik eşik qulfini otiş uçun pistoletdan öq uzadi. Şu zahoti eşik ortidan qörquvdan aqldan ozgan Vadim ovçi miltiğidan javob öqini uzadi. Oğir yaralangan polkovnikni tez yordam olib ketadi, aqldan adaşgan Vadimni esa ruhiy kasalliklar klinikasiga jönatişadi.
Keçqurun uyga qaytayotgan Ivan Afonin bilib oladiki, tintuvdan oldin uçastka vakili Aleksey Podberezkin miltiqni Artyomova kvartirasidan olib, öz hovlisidagi omborga yaşirgan ekan. (Ilgari Aleksey Afoninlarnikiga kirganda, uyda faqat Katya bölgan va Artyomova kvartira kalitlarini qoldirganini bilib, kalitlarni yaşirinça olgan, Artyomova kvartirasiga kirib, söngra kalitlarni yana yaşirinça qaytargan edi.) Militsioner miltiqni rasmiy ravişda musodara qilmay, Afoninni qöyib yuboradi. Afonin uçastka vakiliga minnatdorçilik bildirib, uyiga ketadi. Qöşni xonada Katya hujumdan keyin birinçi marta gitara olib, «Yolğiz garmon» qöşiğini kuylaydi. Ivan Afonin uylariga yana garmon ohangi va farovonlik qaytgani uçun quvonçdan jim yiğlaydi.
3Suratga oluvçilar guruhi
Ssenariy muallifi: Stanislav Govoruxin, Aleksandr Borodyanskiy, Yuriy…
Ssenariy muallifi: Stanislav Govoruxin, Aleksandr Borodyanskiy, Yuriy Polyakov
Rejissyor: Stanislav Govoruxin
Operator: Gennadiy Engstrem
Kompozitor: Vladimir Daşkeviç
4Suratga oliş
Filmdagi hovli va kvartiralar Kaluga şahrida, Okruzhnaya köçasi, 4-uyda suratga olingan. Moskvadagi bir neça…

Filmdagi hovli va kvartiralar Kaluga şahrida, Okruzhnaya köçasi, 4-uyda suratga olingan. Moskvadagi bir neça sahna (Afoninning qurol oliş uçun kelişi) ham şu yerda olingan. Köpçilik filmlardan farqli ölaroq, «Voroşilovskiy strelok» uçun maxsus dekoratsiyalar yasalmagan, suratga oliş harakat sodir böladigan öşa hovlining haqiqiy kvartiralari va podyezdlarida bölib ötgan.
Ikki nomzod orasidan (ikkinçisi Yuliya Naçalova edi) Anna Sinyakinani rolga Mixail Ulyanov tanlagan. Anna eslaşiça, zörlaş sahnasini suratga oliş paytida Ilya Drevnov, Aleksey Makarov va Marat Başarov — zörlovçi rollarini ijro etgan aktyorlar uni özidan köra köproq noqulay his qilişgan. Govoruxin çetga çiqqan zahoti uçalasi böşaşib, rollaridan çiqib, replikalarini unutib qöyişgan. Aktrisa suratga oliş paytida voyaga yetmagan bölgani uçun oçiq sahnalarda katta yoşli dublyorka işlagan. Bu sahna suratga olinadigan birinçi sahna bölgan, ammo xronologik tartibda olinmagan: avval Başarov bilan kadrlar, söngra Makarov bilan olingan. Drevnov özini sozlay olmagan va hatto suratga olişdan voz keçay deb qolgan. Natijada, Vadimning Katyani zörlaş sahnasida u qimirlamay yotgan, ikki assistent esa uning oyoqlaridan tortgan.
Mixail Ulyanov, Sergey Garmaş va Georgiy Martirosyan şu paytning özida «D. D. D. Detektiv Dubrovskiy dosyesi» teleserialida suratga olinayotgan edi. Bu serialda Ulyanov filmning boş qahramoni, mehribon va sokin pensioner rolidan farqli ölaroq, asosiy yovuz odam va kulrang kardinal rolini öynagan.
5Baholar va fikrlar
Maşhurligiga qaramay, film qasos va özboşimçalikni romantizatsiya qilgani uçun qattiq tanqidga uçragan.…

Maşhurligiga qaramay, film qasos va özboşimçalikni romantizatsiya qilgani uçun qattiq tanqidga uçragan. «Voroşilovskiy strelok» laqabi özboşimçalik bilan jazo bergan odamlarga nisbatan tez-tez işlatila boşlagan (ayniqsa Aleksandr Taran ishi katta rezonans uyğotgan). 2007-yilda Bryansk şahrida özini urgan ikki kişini otib öldirgan pensioner sudlangan. U öz eʼtirofiga köra, qotillikka «Voroşilovskiy strelok» filmi ilhom bergan.
«Rossiyskaya gazeta»:
Kartina «Afişa» jurnalining «1992—2013-yillardagi 100 ta eng muhim rus filmi» röyxatiga kiritilgan.
Anton Krilov 2018-yilda yozgan: «Bu 90-yillarga qöyilgan taşxis va aslida, davlat maşinasining jinoyat oldida ojizligi va taslim bölişi fonida özboşimçalikni oqlaşdir. Mohiyatan bu «Tak jit nelzya» filmining badiiy körinişdagi qayta işlanişi edi, hujjatli emas».
Filmning salbiy qahramonlaridan biri, talaba Igor Zvoriginning mutaxassisligi — strukturaviy lingvistika alohida eʼtiborni tortgan. Bu haqda universitetda strukturaviy lingvistikani örganişning asosçilaridan biri Vladimir Uspenskiy eʼtibor qaratib, filmdagi bu eslatmani begona odamlarning bu fanning maʼnosi va vazifasini umuman tuşunmasligining namoyoni deb baholagan. Biroq filolog Boris Orexov fikriça, Stanislav Govoruxin qahramoniga bu mutaxassislikni rejissyor Pavel Lungin ga qarşi şaxsiy hujum sifatida bergan. Lungin MDU ning aynan strukturaviy va amaliy lingvistika bölimini tamomlagan.
6Festivallar va mukofotlar
1999 — «Şarq—Ğarb» XKF, Boku — «Eng jasur obraz» mukofoti (Mixail…

1999 — «Şarq—Ğarb» XKF, Boku — «Eng jasur obraz» mukofoti (Mixail Ulyanov).
1999 — «Listopad» XKF, Minsk — Grand-pri «Listopad oltini» (Stanislav Govoruxin).
1999 — «Kinotavr» OR XKF, Soçi — Aktyorlik ishi uçun hakamlar hayʼatining maxsus eʼtirofi (Sergey Garmaş).
1999 — «Kinotavr» OR XKF, Soçi — Festival Prezidentlik kengaşi mukofoti (Stanislav Govoruxin).
1999 — «Kinotavr» OR XKF, Soçi — Eng yaxşi erkak rol uçun mukofot (Mixail Ulyanov).
1999 — «Oltin Ovan» mukofoti — Eng yaxşi erkak rol uçun (Mixail Ulyanov).
2000 — «Nika» mukofoti — Eng yaxşi erkak rol uçun mukofot (Mixail Ulyanov).
2000 — «Nika» mukofoti — eng yaxşi badiiy film nominatsiyasi.
2000 — «Nika» mukofoti — eng yaxşi ikkinçi reja roli nominatsiyasi (Sergey Garmaş).
2000 — «Nika» mukofoti — filmga eng yaxşi musiqa nominatsiyasi (Vladimir Daşkeviç).
2000 — Berlin XKF — «Panorama» dasturida iştirok (Stanislav Govoruxin).
2000 — «Adabiyot va kino» RXKF, Gatçina — Aktyorlik ishi uçun mukofot (Sergey Garmaş).
2000 — «Adabiyot va kino» RXKF, Gatçina — Hakamlar hayʼatining maxsus mukofoti (Stanislav Govoruxin).
2000 — «Adabiyot va kino» RXKF, Gatçina — Eng yaxşi ayollar debyuti uçun mukofot (Anna Sinyakina).
Matn: maqola tarjimasi «Ворошиловский стрелок (фильм)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.