The Way Back

Polşa armiyasining asir tuşgan zobiti Yanuş Veşçek NKVD tomonidan SSSRga qarşi josuslik va diversiya qilişda ayblanadi. Yanuş aybini inkor etadi va bayonnomani imzolaşdan boş tortadi. Şunda tergovçi Yanuşning xotinini yuzma-yuz suhbatga çaqiradi, xotin esa azob-uqubat ostida unga qarşi soxta ayblovlarni tasdiqlaydi. Yanuşni GULAG lagerlarida 20 yillik ozodlikdan mahrum qiliş jazosiga hukm qilişadi.

1940-yil. Sibirda Yanuş inson çidamaydigan saqlaş şaroitidan asabiy buzilişga uçraydi va qoçişga qaror qiladi. Mahbuslardan biri, rus aktyori Xabarov, Baykal kölini muz ustidan kesib ötib, janubdagi Mongoliyaga qoçişni rejalaştirayotganini unga aytib qöyadi. Boşqa mahbus, amerikalik muhandis mister Smit esa Yanuşga Xabarov şunçaki xayol surayotganini, şu tariqa özini maʼnan qöllab-quvvatlaşga urinayotganini aytadi. Biroq Yanuş qoçişga jazm qiladi. Unga mister Smit, keyin rus jinoyatçisi Valka, polşalik rassom Tomaş, kör kasali bilan oğrigan boşqa polşalik, 17 yoşli Kazik, latviyalik ruhoniy Voss va yugoslaviyalik buxgalter Zoran qöşiladi.

Ular kuçli qor va böron yordamida lagerdan muvaffaqiyatli qoçişadi, ammo ikkinçi kuniyoq Kazik taygada adaşib, qotib öladi. Qolgan oltita mahbus Sibirning çeksiz kengliklari böylab davom etadi, aholi punktlari va odamlarni çetlab ötib, Baykal tomon yöl oladi. Oylab davom etgan toliqtiruvçi sarguzaştlardan söng ular nihoyat Baykalga yetib kelişadi. U yerda qoçoqlar polşalik qiz Irena Zelinskaya bilan uçraşadi. U kolxozdan qoçganini, ota-onasini esa sovet kommunistlari öldirganini aytadi. Qoçoqlar uni özlari bilan olib ketişga qaror qilişadi, garçi mister Smit uning yolğon gapirayotganini tuşunsa-da: Polşa hozir nemis-faşist bosqinçilari hukmronligi ostida edi. Keyinçalik Irena ota-onasi kommunist bölganini tan oladi, lekin bu «ularni qutqarmadi», deydi.

SSSR va Mongoliya çegarasining nazorat qilinmaydigan qismiga yetganda, qoçoqlar kutilmaganda Valkadan ajralib qoladi. U hali ham Sovet Ittifoqini öz vatani deb biladi va Stalinni qahramon deb hisoblaydi. Çegarani muvaffaqiyatli kesib ötgaç, qoçoqlar Mongoliyaning aslida kommunistlar hukmronligi ostida ekanini tuşunişadi va janubga — Gobi çölи va Tibet orqali Hindistonga (u paytda Britaniya mustamlakasi edi) davom etişga qaror qilişadi. Gobi çölini kesib ötgan uzoq va çarçatuvçi yölda (ovqatsiz va suvsiz) Irena va Tomaş halok böladi. Çölni engib ötgan qoçoqlar Himolayga yetib borişadi, u yerda ularni tibetlik rohiblar mehr bilan kutib oladi. U yerda ulardan mister Smit ajraladi: u Xassada amerika bazasini izlab Xitoyga ketadi. Uçovlon qolgan Yanuş, Voss va Zoran yölda davom etib, Hindistonga yetib borişadi. U yerda Voss va Zoran qoladi, Yanuş esa dunyo böylab sayohatini davom ettiradi. Film Ittifoqçilarning nemis natsistlari ustidan ğalabasi va 1989-yilda Şarqiy Yevropadagi kommunistik hukumatlarning qulaşi haqidagi hujjatli xronikadan parçalar bilan yakunlanadi. Sönggi sahnada, ellik yillik ayriliqdan söng, Yanuş xotini bilan uçraşadi.