«Dikiy Vostok» — postapokaliptik istern bölib, unda jangari elementlar bor. Rejissyor Raşid Nugmanov, film 1993-yilda suratga olingan.
1Rollarda
2Syujet
Çölda yaşovçi «Quyoş bolalari» deb nomlangan liliputlar sirk sulolasiga mahalliy mototsiklçilar tödasi doimiy…
Çölda yaşovçi «Quyoş bolalari» deb nomlangan liliputlar sirk sulolasiga mahalliy mototsiklçilar tödasi doimiy hujum qilib, ularni muntazam soliq yiğib turadi. Bir kuni liliputlarda tinç hayot uçun tölaş uçun pul qolmaydi, hammasi ekin uçun don sotib olişga ketgan böladi, uni esa ular berişni xohlamaydi, çunki aks holda hammasi oçlikdan öladi. Bandilar qisqa muddatda soliq talab qilişda qatʼiy turadi. Şundan söng eʼtiroz bildirmoqçi bölgan bir liliputni öldirişadi. «Quyoş bolalari» bu azoblarga çidaşdan çarçaydi va qolgan barça pulni yiğib, ularni himoya qila oladigan odamga tölaşga qaror qiladi. Liliputlardan ikkitasi şu odamni izlab çiqadi va Strannikni topadi. U köndirişlardan söng yordam berişga rozi böladi va juda ğayrioddiy jangçilar jamoasini töplaydi: fohişa uyining egasi, tadbirkor Krestnoy, doim mast Bitnik va eski ZiS Merilin avtomobili bilan yoş qiz. Yölda u yana tryuk körsatuvçi mototsiklçini va quşi bilan birga yuruvçi mongol sarsonni ham oladi. Ertasi kuni ertalab Strannik örmonda harbiy Ivan Taygani köradi, u esa darhol ğoyib böladi.
Yetib kelgaç, jamoa bu yerda biroz örnaşib olişga qaror qiladi. Bitnik hatto liliputlarga «quruq qonun» joriy qilib, hammasini klub oldida spirtli içimliklarni yiğişga buyuradi. Mototsiklçilar yana liliputlarga kelib, jangçilar bilan uçraşadi. Uçraşuvni Ivan Tayga buzadi: u mototsiklçilarga öq uzadi, natijada ikkitasi halok böladi, qolganlari çekinişga majbur böladi. Liliputlar Ivanni qoyadan tuşirib, boğlab, yertölaga joylaştiradi. Strannik mototsiklçilarning boşpana joyiga borişga qaror qiladi, u yerda bir muddatdan söng uni mototsiklçilar uşlab, boşliq Çerepga olib boradi. Çerep Strannikning yuziga qarab, undan xavf kelmasligini tuşunadi va uni mehmon sifatida qabul qilib, pivo bilan mehmon qiladi. Strannik Çerepga AKS74 avtomatini va GP-25 osti granatomyotini sovğa qiladi va undan Quyoş bolalariga tegmaslikni hamda ularga Yaguar tirnoği artefaktini qaytarişni söraydi. Halok bölganlar uçun esa «piçoqlar bilan jang» ötkazişni taklif qiladi, Çerep rozi böladi. Strannik liliputlarning qişloğiga qaytib keladi va tösatdan jahli çiqqan Ivanni tinçlantiradi.
Ertasi kuni Strannik va jamoa piçoqlar bilan jang bölişi kerak bölgan ölim vodiysiga yöl oladi. Köpçilik nima uçun kelganini tuşunmasa ham, ular bir neça soat kutadi. Iona aylanma yöl borligini aytadi va Strannik ularning aldanganini anglaydi. Qaytib kelganda, qişloq mototsiklçilar tomonidan bosib olinganini körişadi. Mototsiklçilar harbiy asir Ivan qoçganini bilib, ğazablanadi va jamoaga uzoqlaşib ketişni buyuradi, ularning qurollarini va ZiS Merilinni olib qöyadi. Jamoa böş yöldan ketayotganda, tösatdan mototsiklçi ularga yetib kelib, qurollari solingan xaltani beradi. Xaltada Yaguar tirnoği va yurak şaklidagi, öq bilan teşilgan rasm böladi. Strannik qaytişga qaror qiladi, u bilan birga Merilin ham keladi, çunki u öz limuzinini qaytarib olmoqçi. Biroz keyinroq Krestnoy bilan Bitnik ham qaytib keladi. Qişloqqa kelib, jamoa liliputlarga bu joydan ketiş buyurilganini, aks holda hammasi öldirilişini bilib oladi. Mongolning quşi bölaklarga bölinadi. Jamoa Ionaʼga Yaguar tirnoğini beradi va tepaga çiqib ketadi. Liliputlar boşqa joyda ham bandilar bölişini tuşunib, qolişga qaror qiladi.
Jamoa liliputlarni himoyalanişga örgata boşlaydi, çunki mototsiklçilar tez orada hujum qiladi. Strannik Ionaga Komandir taktikasini körsatadi: duşmanlar yaqinlaşganda komandirga hujum qiliş kerak. Liliputlarning jangovar tajribasi yöqligi uçun maşğulot sust ötsa ham, Strannik yaxşi tomonlarni öylaydi. Jamoa ikki mototsiklçi josusni payqaydi, ulardan birini boğlab klubga olib kelişadi. Strannik uning peşonasiga xuddi şu rasmni, yurak şaklidagi, öq bilan teşilgan rasmni çizadi va uni boğlangan holda bölsa ham qöyib yuboradi. Josusdan ular Çerep safarda ekanini bilib oladi. Boşqa jamoa aʼzolari qolib, mudofaani mustahkamlaşga qaror qilganda, Bitnik ularning oldiga bormoqçi böladi. Aynan şu paytda ular boşpanadan jönab ketadi. Bitnik boşpanani portlatişga muvaffaq böladi, lekin uni öldirişadi…
Ertasi kuni ertalab Çerep va Faşist odamlari liliputlar qişloğiga hujum qila boşlaydi. Dastlab mudofaa muvaffaqiyatli ötsa ham, Ivan paydo bölgaç liliputlar uylarga yaşirinadi. Mototsiklçilar va Faşist odamlari markazga bostirib kirişga muvaffaq böladi. Jang davomida Krestnoy, Merilin va Tryukaç halok böladi, Mongol esa bir neçta suyak sinişi bilan qutuladi. Ivan Tayga mototsiklçilar guruhini öziga çaqiradi, ular uni kaltaklay boşlaydi. U granatadan çekani suğurib olib, özini va bir guruh odamlarni portlatadi. Çerep va Faşist odamlari majburan çekinadi. Faşist ğazabga tölib, Çerepga hujumda liliputlar ağdarib taşlagan yuk maşinasi uçun qarz yuklaydi. Ölimdan oldin Merilin, agar limuzinni olişsa, uni sotib, pulga don va traktor sotib olişni söraydi. Krestnoy esa pistolet öqdonidan tutun çekişga ulguradi.
Strannik vayron bölgan boşpanaga keladi va tartibsizlik orasida Çerep odamlari tayyorlagan nişonlarni birin-ketin payqaydi. Ularga Strannik barça öqlarini sarflaydi. Çerep paydo bölib, Strannikning nişonga aniq urişini maqtaydi va öyin taklif qiladi: u Mauzerga bitta öq joylab, uni polga taşlaydi, ölim qiyofasiga, öroq bilan niqoblanib, xuddi şunday «ölim» manekenlari orasida turadi. Çerep aniq topişi uçun şovqin çiqaradi. Strannik bir vaqtning özida ikki sigaret çekib, pistoletni olib Çerep qayerdaligini topişga harakat qiladi. Tösatdan Iona paydo böladi va unga Komandir taktikasini eslatadi. Strannik pistoletni taşlab qoçadi, Çerep öroq bilan uning orqasidan yuguradi. Iona Stranikning qöliga Yaguar tirnoğini taşlaydi, Strannik esa uni Çerepga otadi va u böğziga tegadi. Çerep odamlari ölik Çerepni körib, Strannikka ZiS limuzinini qaytarişadi, evaziga esa Yaguar tirnoğini olib ketişadi.
Qiş keldi. Liliputlar Merilinning oxirgi vaʼdasini bajarib, don va traktor sotib olişdi. Strannik öz vazifasini bajarganini his qilib, ketişga qaror qiladi. Bir tomonga mongol ketadi, Iona esa öz qişloğiga qaytadi.
3Yaratilişi
Filmning ğoyasini Raşid Nugmanovga Viktor Tsoy taklif qilgan. Filmning dastlabki nomi «Quyoş bolalari»…
Filmning ğoyasini Raşid Nugmanovga Viktor Tsoy taklif qilgan. Filmning dastlabki nomi «Quyoş bolalari» bölgan. Bir oyda yozilgan ssenariy asosiga «Yetti samuray» va «Ajoyib yettilik» filmlari olingan. Boş rollarda Viktor Tsoy va «Kino» guruhining boşqa musiqaçilari ijro etişi kerak edi.
1990-yil 21-avgustda Viktor Tsoy bilan Raşid Nugmanov Mosfilmda Sergey Solovyovning «Krug» studiyasida uçraşişi kerak edi, uçraşuvda bölajak suratga oliş tafsilotlarini muhokama qiliş rejalaştirilgan edi. Ammo 15-avgustda Viktor Tsoy avtohalokatda halok bölgani uçun film ustidagi ish töxtatildi.
1991-yil yozida Raşid Nugmanovning ukasi, operator va prodyuser Murat Nugmanov investorlar bilan birgalikda uni filmni davom ettirişga köndirdi. 1991-yil 1-sentabrda suratga oliş boşlandi. Filmning nomi «Quyoş bolalari»dan «Dikiy Vostok»ga özgartirildi. Filmning uslubi ironik trillerdan kulgili vesternga özgartirildi, voqealar joyi esa Leningrad köçalari va çekka hududlaridan Issiqkölning janubiy sohiliga köçirildi. Rollarga Peterburg guruhi «Obyekt nasmeşek» aʼzolari va liliputlar truppasi jalb qilindi.
Suratga oliş kuz va qişda Qirğizistonʼda, bahorda esa Olma-Otada ötdi. 1992-yil dekabrda filmni işlab çiqariş yakunlandi, biroq u töliq tugallanmadi. Premyera 1993-yil 6-martda bölib ötdi. Film qoralama montaj va monofonik qayta yozuvda mavjud — festivallarda ham aynan şu holatda namoyiş etilgan. Rossiya prokatida film çiqmagan.
Film rasmiy ravişda «VHS» va «DVD»da çiqarilmagan. 90-yillarda u televideniyada bir neça marta translyatsiya qilingan (jumladan, NTV va Beşinçi kanal telekanallarida). Internetda filmning uçta ommaviy nusxasi mavjud, ammo ularning barçasi tugallanmagan. Ulardan biri filmning Yaponiyadagi yapon festivalida iştirok etganidan keyin çiqarilgan pirat «VHS» kassetasidan olingan. Nusxaning sifati ança past, unga yapon subtitrlari örnatilgan va bir neça epizod yetişmaydi. Ikkinçi nusxa töliqroq va sifati yuqori, unga ingliz subtitrlari örnatilgan (subtitles: Eleonora Berezovsky, Mary Anne Slaviç. SBS Australia 1996). Uçinçi nusxada örnatilgan subtitrlar yöq, lekin sifati pastroq.
2010-yilda Raşid Nugmanov filmni tugatib, «DVD»da çiqariş niyatini eʼlon qildi. 2022-yil holatiga köra film rasmiy ravişda çiqarilmagan.
4Saundtrek
Filmning dastlabki ssenariysiga «Kino» guruhining «Qayğusiz qöşiq» asari kiritilgan edi, lekin bu faqat…
Filmning dastlabki ssenariysiga «Kino» guruhining «Qayğusiz qöşiq» asari kiritilgan edi, lekin bu faqat öquvçilar uçun qilingan. Viktor Tsoy filmga maxsus yangi qöşiqlar yozmoqçi edi, lekin ulgurmadi. Raşid Nugmanovning sözlariga köra, filmga «Kukuşka» va «Zvezda» qöşiqlari kirişi mumkin edi.
Filmning musiqasini «Çetyre vetra» guruhi yozgan (ular «Obyekt nasmeşek» guruhining ham aʼzolari edi: Yevgeniy Fyodorov, Konstantin Fyodorov, Aleksandr Aksyonov). Keyinçalik jamoa aʼzolari «Tequilajazzz» guruhini tuzdi. Filmga maxsus «Hammangiz uxlanglar!» qöşiği yozilgan. Saundtrekni yaratişda «Pupsy» guruhining musiqaçilari ham iştirok etgan.
Musiqaning hammasi bizniki emas, bir qismi «Rikoşet» guruhiniki. U yerda qöşiqli variant köproq. Biz filmga maxsus qöşiq yozdik. Bir epizod bor, unda voqea «Mad Max» filmi uslubidagi bandi uyida böladi — uzoq kelajak, postindustrial manzara. Öşa paytda Kostya va Duser bilan qayta uçraşdik, ular «Obyekt»ning sönggi tarkibida «Pupsy» bilan parallel öynaşgan va oxir-oqibat «Tequilajazzz» guruhini tuzişgan. Men u yerda suratga tuşganman: uzun oq soçlarim bilan «Bauhaus» uslubida, «Oçlik» filmidagidek sahnada sakrayman. Qöşiq juda «Nirvana»ga öxşaş edi, guruhning nomi esa taxminan yarim yildan keyin paydo böldi. Titrlarda ham yozilgan: «Fyodorov qöşiqlari». Filmda yana bir yarim yil oldin Fransiyada mening franko-rus loyiham bilan yozgan musiqa ham eşitiladi, öşa loyiha öşa paytga kelib allaqaçon tugagan edi.
5Faktlar
Viktor Tsoy rolini Boris Grebenşikovga taklif qilişgan, lekin u uzoq öylab, rad…
Viktor Tsoy rolini Boris Grebenşikovga taklif qilişgan, lekin u uzoq öylab, rad etgan.
Ivan Tayga «Quyoş bolalari»ga boşqa ssenariydan kelgan. Ideal holda uni Dolph Lundgren ijro etişi kerak edi.
Filmning dastlabki ssenariy variantida Merilinning qiyofasi prototipi Merilin Monro bölgan.
Filmda «Mad Max» bilan öxşaşlik seziladi va «Çapayev» filmiga işora bor.
Pistolet öqdonidan gaşiş çekiş sahnasini Raşid Nugmanov suratga oliş vaqtida öylab topgan.
Raşid Nugmanov Krestnoy rolida niqobda barda oldida Strannik bilan gaplaşuvçi qilib suratga tuşgan. U Konstantin Şamşurin örnini bosişi kerak edi, çunki u suratga olişda qatnaşa olmagan.
Ölim niqobidagi, mototsikl bilan maşina ustidan uçadigan tryukaçini professional dublyor ijro etgan.
Filmning boşlanğiç titrlarini Raşid Nugmanov yaratgan.
Filmda Çerepni öynagan musiqaçi Yaroslav Knizel rolini oxirigaça öynab bölmadi. Issiqköldagi suratdan keyin u Peterburgga ketdi, Olma-Otadagi paviljonda uning rolini professional teatr aktyori Vyaçeslav Çernix yakunladi. Suratdan bir neça oy ötib Knizel uyida öz joniga qasd qildi.
Ssenariyning dastlabki variantida bir neça multfilm qistirmalari tasvirlangan. Masalan, Viktor Tsoyning kesimdagi tasviri, uning çekkan sigaret tutuni öpkasidan ötib, burni orqali çiqadi.
Ustoz roli — jangovar sanʼat ustasi, yiğma obraz edi, uning ijroçisini tayyorgarlik davrida topiş rejalaştirilgan edi. Biroq oxir-oqibat u yangi ssenariydan olib taşlandi.
Asosiy qahramonlar ZIS-kabriolet avtomobilida yurişadi.
6Festivallar va mukofotlar
1993…
1993
29-may — «Kinotavr» festivalida iştirok. Soçidagi Qişki teatr, 20:30.
30-may — «Kinotavr» festivalida iştirok. Soçidagi Qişki teatr, 16:00.
25-avgust — Edinburgdagi XKFʼda filmning premyerasi. Festival homiysi Şon Konneri.
4-sentabr — 50-Venetsiya kinofestivalida filmning premyerasi.
4-oktabr — Vankuverdagi XKFʼda iştirok.
7-oktabr — Vankuverdagi XKFʼda iştirok.
14-oktabr — Çikagodagi XKFʼda iştirok.
20-oktabr — AQŞdagi (Denver) 16-XKFʼda iştirok.
1994
Aprel — Gonkongdagi 18-XKFʼda iştirok.
7-aprel — Valansyendagi (Fransiya) 5-sarguzaşt filmlari XKFʼda iştirok.
9-aprel — Zelbedagi (Germaniya) 17-XKFʼda iştirok. Şanba, «Kino» zali, 18:45
10-aprel — Valansyendagi (Fransiya) 5-sarguzaşt filmlari XKFʼda filmga hakamlar hayʼatining maxsus mukofoti. Hayʼat raisi Richard Lester, aktyorlar Manuel Blan, Paskal Gregori, Miriam Russel va boşqalar.
10-aprel — Zelbedagi (Germaniya) 17-XKFʼda iştirok. Yakşanba, «Kino» zali, 20:45
13-aprel — Klivlenddagi 18-XKFʼda iştirok.
30-aprel — Minneapolisdagi (AQŞ) XKFʼda iştirok.
8-iyun — Sietldagi (AQŞ) 20-XKFʼda iştirok.
2-iyul — Los-Anjelesdagi AFI festivalida iştirok. AFI — American Film Institute. Şanba, «Laemmleʼs Monica Cinemas» zali, 13:40 va 19:00.
26-sentabr — Kiotodagi (Yaponiya) Tokio XKFʼda iştirok. «Kyoto Roxy» zali, 19:30. Namoyişdan keyin Nugmanov tomoşabinlarning savollariga javob beradi. Anʼanaviy Tokio kinofestivali bu yil qadimiy Yaponiya poytaxtining 1200 yilligi munosabati bilan Kiotoda ötkazildi. «Dikiy Vostok» kinoteatrlarda prokat uçun sotib olingan.
27-sentabr — Kiotodagi (Yaponiya) Tokio XKFʼda iştirok. «Kyoto Roxy» zali, 10:40.
14-oktabr — Gentdagi (Belgiya) 21-XKFʼda iştirok. Juma, «Studio Skoop 2» zali, 15:00.
15-oktabr — Gentdagi (Belgiya) 21-XKFʼda iştirok. Şanba, «Studio Skoop 2» zali, 15:00.
27-oktabr — Tokiodagi Markaziy Osiyo filmlari festivalida iştirok.
Noyabr — Gavayi orollaridagi 14-XKFʼda iştirok.
1999
2-iyul — Karlovy Varydagi 34-XKFʼda iştirok.
5-iyul — Karlovy Varydagi 34-XKFʼda iştirok.
2000
25-oktabr — Oklaxoma universitetida (AQŞ) namoyiş.
2013
4-oktabr — Pusandagi (Koreya) 18-XKFʼda iştirok. 19:00, CGV Centum City 3.
6-oktabr — Pusandagi (Koreya) 18-XKFʼda iştirok. 16:00, Lotte Cinema Centum City 2.
Matn: maqola tarjimasi «Дикий Восток» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.