«Yovvoyi oqquşlar» — 1962-yilda sovet tomonidan işlangan, Hans Kristian Andersenning şu nomli ertagi asosidagi töliq metrajli çizma multfilm. Multfilm kinoteatrlarda namoyiş etilgan.
1Rollarda
2Syujet
Bir mamlakatda bir vaqtlar beva qolgan qirol yaşardi. Uning ön bir öğli bor edi — Xristian, Klaus, Xans,…
Bir mamlakatda bir vaqtlar beva qolgan qirol yaşardi. Uning ön bir öğli bor edi — Xristian, Klaus, Xans, Knut, German, Otto, Ferdinand, Yustin, Iohann, Avgust va Peter — hamda yagona qizi, Eliza. Qirol ikkinçi marta uylanadi. Eliza yangi malika qirolning bolalarini sevib qolişiga umid qiladi. Biroq yoş malika yovuz jodugar bölib çiqadi va qirolning bolalarini yoqtirmaydi. Tunda, ular uxlab yotganda, u dori yordamida Elizaning soçlari va yuzini xiralaştirib qöyadi, toki otasi uni tanimasin, ön bir şahzodani esa oqquşlarga aylantirib, qasrdan haydab yuboradi.
Ertasi kuni qirol Elizani öz qizi deb tanimaydi va uni haydab yuborişni buyuradi. Şundan buyon u dunyo böylab sarson-sargardon yurişga majbur böladi. Bir kuni esa Eliza mehribon bir çolning uyida boşpana topadi, öşa kampir unga ön bir oqquş haqida gapirib beradi.
Yillar ötdi. Eliza voyaga yetdi. Şu butun vaqt davomida u akalarini topiş umidini yöqotmadi. Şu orada voyaga yetgan akalari ham öz navbatida opalarini izlaşga urindi. Eng kiçigi yerda uxlab yotgan Elizani kördi, lekin uning yuzi malika tomonidan xiralaştirilgani sababli, uni tanimadi. Eliza akalari bilan uçraşganda, ular uni yana tanimadi va opalari undan köra gözalroq bölgan, deb daʼvo qilişdi. Şunda Eliza sehrli kölga qulaş uçun qoyadan otişga qaror qildi. Lekin u halok bölmadi, aksinça, suvdan avvalgidek gözal bölib çiqdi. Akalari nihoyat uni tan oldilar.
Şahzodalar opalariga öz hayotlari haqida gapirib berişdi. Tong otişi bilan ular dunyo böylab sayohat qilişni boşlaydilar, kun botganda esa odamlarga aylanadilar. Eliza akalaridan özi yaşaydigan mamlakatga olib ketişlarini söraydi. Akalari unga qamişdan tör töqib berişadi.
Sayohatlarning birida töda momaqaldiroqqa duç keladi va kiçkina orolda tunaş uçun töxtaydi. U yerda Eliza donişmand qarğani uçratadi, qarğa esa akalaridan laʼnatni qanday olib taşlaş mumkinligini aytib beradi: mamlakatga yetib borgaç, Eliza yalang qöllari bilan qiçitqi öt yulib, uning tolalaridan zirh töqişi kerak. Bu zirhlarning oqquşlarning patlariga tegişi bilan ularning laʼnati yeçiladi. Lekin jarayonda u bajarişi kerak bölgan asosiy şart — mutlaq sukut saqlaşdir, çunki undan çiqqan birinçi söz akalarini öldiradi.
Aka-opa mamlakatlariga yetib kelişadi. Eliza qiçitqi öt topadi va akalari uçun zirh töqişni boşlaydi, bu vaqtda bir oğiz söz ham aytmaydi. Bir kuni ov paytida Elizani akalari yaşaydigan mamlakatning yoş qiroli uçratib qoladi. U Elizaga oşiq bölib, uni öz qasrida yaşaşga taklif qiladi. Eliza rozi böladi. Bu qaror episkopning noroziligiga sabab böladi, çunki uning jiyani Marta qirolga turmuşga çiqişi kerak edi. Episkop notaniş mehmonni dunyodan ketkazişga qaror qiladi. Avvaliga u qirolni ritsarlar turnirida Elizaning qöli va yuragi uçun yutqazişga majbur qilişga harakat qiladi. Lekin qirol ğalaba qozonadi va Eliza uning fiancéeʼsiga aylanadi. Şunda episkop qirolning kelajakdagi kelinini jodugar ekanligini isbotlaşga urinadi.
Şu orada Elizaning oxirgi zirh uçun qiçitqi öti tugab qoladi va u uni oliş uçun mahalliy qabristonga boradi. Buni fursat deb bilgan episkop rohib bilan birga qirolni öşa yerga olib keladi va uni Elizaning jodugar kabi harakat qilayotganiga işontirmoqçi böladi. Qirol bunga işonmaydi va kelinidan özining aybsizligini tan olişni söraydi. Lekin Eliza yana sukut saqlaydi. Qirol qasrda bölmagan vaqtda episkop qirollik farmonini soxtalaştiradi: jodugar kelinni zindonga taşlab, ertasi kuni olovda yoqiş kerak.
Akalar yana yöqolgan opalarini izlaşadi. Ularning eng kiçigi, Peter, uni topib, qayerda ekanligini boşqalarga xabar beradi. Tunda akalar qasrga bostirib kirib, qirolni talab qilişadi. Ular qöriqçilar bilan jang qilişadi, lekin tong otganda oqquşlarga aylanib qolişadi. Oxirgi zirhni tugatişga ulgurgan Elizani esa olov yoqiladigan joyga olib ketişadi. Bu haqda qirolga donişmand qarğa xabar beradi va u uni qutqariş uçun şoşiladi. Elizaga akalari ham yordamga yetib kelişadi. Opa ularga zirhlarni kiydiradi va ular abadiy odamlarga aylanadi. Qirol ham yetib keladi. Eliza nihoyat unga akalarini qutqariş uçun sukut saqlaşga majbur bölganini aytib beradi. Endi, maşaqqatlar ortda qolgaç, ular birga uzoq va baxtli yaşaydilar.
3Badiiy xususiyatlar
Sanʼatşunos Pyotr Bagrov sovet «andersença» filmografiyasini tahlil qilar ekan, «Yovvoyi oqquşlar»…

Sanʼatşunos Pyotr Bagrov sovet «andersença» filmografiyasini tahlil qilar ekan, «Yovvoyi oqquşlar» multfilmini alohida öringa qöyadi va uning adabiy asosini Andersenning boşqa ertaklaridan ajratadi: «Bu, aslida, ertak ham emas. Bu — qadimiy daniyalik afsona». Şunga muvofiq, bu lentada yaratilgan tasviriy uslub ham boşqa multiplikatsion ekranlaştirişlardan farq qildi: «Çözilgan, „gotik“ odamlar va qoyalar — şu bilan birga tekis, örta asrlarça-primitivistik tasvir». Bagrov, şuningdek, öyin kinosi uçun xos, ammo sovet multiplikatsiyasida kam uçraydigan parallel montajni ham qayd etadi.
Çizma tasvirning namoyişkor şartliligi, gotika sanʼatini eslatuvçi holat, Mixail Tsexanovskiy ijodini örganuvçi boşqa tadqiqotçilar tomonidan ham qayd etilgan.
4Syomka guruhi
Ssenariy mualliflari — Yevgeniy Riss, Leonid…

Ssenariy mualliflari — Yevgeniy Riss, Leonid Traubberg
Qöşiq matnlari — Mixail Volpin
Boş rejissyorlar — Mixail va Vera Tsexanovskiylar
Boş rassomlar — Natan Lerner, Maks Jerebçevskiy
Rassomlar — Boris Korneyev, Dmitriy Anpilov
Bastakor — Aleksandr Varlamov
Operator — Yelena Petrova
Operator yordamçisi — Svetlana Koşeyeva
Tovuş operatori — Boris Filçikov
Multiplikator rassomlar:
Yelena Xludova
Viktor Şevkov
Valentin Kuşnerev
Renata Mirenkova
Lidiya Rezsova
Nina Çernova
Faina Yepifanova
Konstantin Çikin
Tatyana Taranoviç
Vladimir Zarubin
Boris Butakov
Ivan Davydov
Vyaçeslav Kotyonoçkin
Tatyana Pomerantseva
O. Sysoyeva
L. Ribçevskaya
N. Avstriyskaya
Yelena Verşinina
Konstantin Malişev
V. Maksimoviç
Vladimir Rogov
Erast Meladze
Rejissyor yordamçilari — Lidiya Nikitina, Yelena Turanova
Montaj yordamçisi — Valentina Turubiner
Muharrir — Zinaida Pavlova
Rollarni ovoz berganlar:
Valentina Tumanova
Yelena Ponsova
Viktor Sergaçyov
Erast Garin
Sergey Martinson
Anatoliy Şukin
Robert Çumak
Konstantin Ustyugov
Askold Besedin
Kartina direktori — Grigoriy Kruglikov
5Kadrlar
2
1 · TMDB
2 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Дикие лебеди (мультфильм)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.