The Zone of Interest

Badiiy asos sifatida ssenariy ingliz yozuvçisi Martin Amisning şu nomdagi romanidan olingan.

Voqea Ikkinçi jahon uruşi paytida Polşadagi Osvensim konslagerining hududida röy beradi. Komendant Rudolf Höss va uning xotini Hedwig beşta farzandi bilan konslager devori bilan ajratilgan hovlida ideal hayot qurişga intiladi. Rudolf bolalarini çömişga va baliq ovlaşga olib boradi, Hedwig esa boğni parvariş qiladi. Hössning qizlaridan biri uyqusida yuradi, ota uni mehr bilan yotqizib qöyadi. Devor ortidan otişma ovozlari, qiçqiriqlar, poyezdlar va peçlarning şovqini eşitiladi.

Höss yangi krematoriya loyihasini maʼqullaydi. Bir kuni u daryoda inson qoldiqlarini körib qoladi, bolalarini suvdan çiqarib, quyi xodimlariga şifrlangan xat yuboradi va ularni eʼtiborsizligi uçun tanbeh beradi. Keçqurun Höss qizlariga nemis ertagi «Hänsel und Gretel»ni öqib berayotganda, bir polşalik qiz yaşirinça uyidan çiqib, mahbuslar işlaydigan joylarga ovqat yaşirib qöyadi. Hedwigning onasi mehmonga keladi. Hössni konslagerlar inspektorining örinbosari etib tayinlaşadi va u Berlin yaqinidagi Oranienburgga köçib ketadi, lekin oilasi hovlida qolişga ruxsat oladi. Eri ketganidan xafa bölgan Hedwig xizmatkor polşalik ayolni beparvoligi uçun sökadi va uni Osvensim peçiga taşlab yuboriş bilan tahdid qiladi. Hedwigning onasi keçasi krematoriyadagi olovni körib, heç kimga aytmasdan ketib qoladi. Hedwig xayrlaşuv xatini topadi va onasini bezovta qilayotgan narsani öylaşni istamay, uni tezda yoqib yuboradi.

Berlinda Hössga 700 ming vengriyalik yahudiyni konslagerlarga jönatiş operatsiyasini boşqariş topşiriladi. Bu ish unga oilasi yoniga Osvensimga qaytiş imkonini beradi. Höss Asosiy maʼmuriy-xöjalik boşqarmasi taşkil etgan ziyofatda qatnaşadi, söngra xotiniga telefon qilib, butun vaqt davomida zalda turganlarni qanday qilib eng samarali gaz bilan zaharlaş mumkinligi haqida öylaganini aytadi, zalning şiftlari baland ekanini hisobga olgan holda. Höss Berlin idorasidan çiqib zinadan tuşayotganda töxtaydi va bir neça marta qusadi. U qoronği yölaklarga tikilib qaraydi.

Voqea qisqa vaqtga XXI asrga ötadi. Xodimlar Osvensim-Birkenau muzeyida tozalik işlarini olib boradi. Kamera ikki tomonida şişa devorlari bölgan uzun yölakni körsatadi. Şişa ortida mahbuslarning minglab juft poyabzallari: erkaklar, ayollar va bolalar oyoq kiyimlari joylaşgan. Devorlarda yölakli kiyimdagi mahbuslarning suratlari osilgan.

Yakuniy sahnada Höss zinadan tuşişda davom etadi, uning qiyofasi qoronğilikka singib ketadi.

Christian Friedel — Rudolf Höss

Sandra Huller — Hedwig Höss

Johann Karthaus — Klaus Höss

Luis Noah Witte — Hans Höss

Nele Ahrensmeier — Inges-Brigitte Höss

Lilli Falk — Heidetraut Höss

Anastasia Drobniak, Cecylia Pękala va Kalman Wilson — Annegret Höss

Medusa Knopf — Elfrida

Maximilian Beck — Sçwarzer

Andrei Isaev — Bronek

Stefanie Petrowitz — Sophie Stippel

Martina Poznanski — Marta

Zuzanna Kobyla — Aniela

Marie Rose Titjen — Hedwigning dösti

Imogen Kogge — Hedwigning onasi

Ralph Herforth — Oswald Pohl

Daniel Holzberg — Gerhard Maurer

Freya Kreutzkam — Eleonore Pohl

Rainer Hausthein — Richard Glucks

Sasça Maatz — Arthur Liebehensçel

Julia Polaczek — Aleksandra Bystroń-Kolodziejczyk

Wolfgang Lampl — Hans Burger

Jonathan Glazer filmni 2014-yilda Martin Amisning «The Zone of Interest» romanini öqigandan söng ğoyasini ilgari surdi. Filmning boş qahramonlari sifatida romandagi Paul va Hannah Doll emas, balki ularning prototiplari — Osvensim konslagerining haqiqiy komendanti Rudolf Höss va uning xotini Hedwig tanlandi. Rejissyor Höss oilasining tarixini ikki yil örgandi, Osvensimga bir neça marta taşrif buyurdi va komendantning hovlisi konslager bilan faqat boğ devori bilan ajratilgani uni hayratga soldi. Arxivlarda Glazer omon qolgan Osvensim mahbuslari va Höss uyida xizmat qilgan xodimlarning guvohliklarini topdi. Muhim manba tarixçi Timothy Snyderning «Bloodlands: Europe Between Hitler and Stalin»... yoki «Black Earth: The Holocaust as History and Warning» kitobi böldi. Glazerning maqsadi Holokost taşkilotçilari haqidagi afsonalarni yöq qiliş edi; uning sözlariga köra, ularni köpinça «deyarli afsonaviy yovuzlik» sifatida tasvirlaşadi. U «ötmişda xavfsiz qolib ketgan narsa» emas, balki «haqiqat haqida» film yaratmoqçi edi.

Filmda ish rasmiy ravişda 2019-yil oktabr oyida boşlandi. Boş rollarni Christian Friedel va Sandra Huller oldi, garçi ular avvaliga nemis faşistlarini öynaşni qatʼiyan istamagan edi. Işlab çiqarişni A24 kompaniyasi amalga oşirdi. Asosiy suratga oliş 2021-yil yozida Osvensim atrofida ötkazildi, qöşimça suratga oliş esa 2022-yil yanvarida Eleniya Gura şahrida bölib ötdi. Höss oilasi rezidensiyasi rolini yaqin atrofdagi taşlab ketilgan uy öynadi (asl rezidensiya juda eskirgan edi). Glazer Osvensimni estetiklaştirişni istamadi, şuning uçun asosan tabiiy yoruğlik işlatildi.

Işning muhim qismi tovuş bilan boğliq böldi. Glazer natsistlarning zöravonliklari faqat eşitilib turişini xohladi; u bu tovuşlarni «boşqa film» va «ehtimol, aynan öşa film» deb atadi. Tovuş muhandisi Johnnie Burn konslagerning katta xaritasini tuzdi, şunda masofani, turli tovuşlarning baland-pastligini va aks-sado xususiyatlarini aniq aniqlaş mumkin böldi. Suratga olişdan oldin bir yil davomida u işlab çiqariş maşinalari va krematoriyalar şovqini, qadam va otişma tovuşlari, oğriq qiçqiriqlari kiritilgan tovuş kutubxonasini tuzdi. Osvensim mahbuslari orasida köp fransuzlar bölganligi sababli, Burn Parijdagi tartibsizliklar şovqinini yozib oldi. Mast qöriqçilarning qiçqiriqlari esa Hamburgda yozib olindi.

«The Zone of Interest» Kann kinofestivalining asosiy tanlovida iştirok etiş uçun tanlandi. Premyera 2023-yil 19-mayda bölib ötdi, film olti daqiqa davomida olqişlar bilan kutib olindi. Keyin u Telluride va Toronto kinofestivallarida namoyiş etildi. 2023-yil 15-dekabrda film AQŞda çeklangan teatr prokatiga çiqdi, 2024-yil 2-fevralda Britaniya prokatiga, 9-fevralda esa Polşada prokatga çiqdi. 20-fevraldan raqamli reliz boşlandi.

Kannda film festivalning Grand-pri va FIPRESCI mukofotini oldi. Tanqidçilar unga bir ovozdan yuqori baho berişdi. Rotten Tomatoes şarhlar agregatorida film 93 % reytingga ega böldi, örtaça baho esa 10 balldan 9 ball böldi; ijobiy şarhlarni The Times, The Hollywood Reporter, Financial Times va boşqa naşrlar eʼlon qildi. Nemis tanqidçilari «The Zone of Interest»ni ingliz tilidagi tanqidçilarga qaraganda kamroq xayrixohlik bilan qabul qilişdi.

«The Zone of Interest» «Oskar» mukofotiga eng yaxşi xorijiy tildagi film nominatsiyasida körsatilgan uçinçi britaniyalik film böldi. Bu mukofot tarixida bir vaqtning özida ham şu nominatsiyada, ham yilning eng yaxşi filmi nominatsiyasida körsatilgan töqqizinçi film. Jami «Oskar»ga beşta nominatsiya bölgan.