Bunday yigit yaşaydi» — sovet badiiy filmi, 1964-yilda Vasiliy Şukşin tomonidan suratga olingan va uning töliq metrajli rejissyorlik debyuti hisoblanadi. (Bundan oldin u VGIK‘da öqib yurganda faqat qisqa metrajli «Из Лебяжьего сообщают» filmini suratga olgan.) Asosida Şukşinning hikoyalari yotadi: «Коленчатые валы» (1961), «Гринька Малюгин» (1962), «Классный водитель» (1962), «Внутреннее содержание» (1966-yilda tugallangan).
1Treylerlar
▶2Rollarda
Leonid Kuravlyov, Bella Akhmadulina, Anastasia Zuyeva
3Syujet
Filmning boş qahramoni — yoş yigit Paşka Kolokolnikov, laqabi «Piramidon». U şofyor bölib işlaydi va Çuya…
Filmning boş qahramoni — yoş yigit Paşka Kolokolnikov, laqabi «Piramidon». U şofyor bölib işlaydi va Çuya traktida yuk maşinasini haydaydi. Uning yölida turli odamlar uçraydi. Orzuçan, hayotsevar, biroz sodda bu yigit dunyoga oçiq qalb bilan yaşaydi va hammaga maslahat beradi.
Bir kuni yöldoşi, kolxoz raisi bölib çiqqan odam uni öziga çaqiradi: şoşilinç ravişda ötin taşiş kerak. Paşka kolxozga xizmat safariga boradi va keçqurun raqsda kutubxonaçi Nastya bilan tanişadi hamda uning ortidan faol yurişni boşlaydi. Kunduzi Paşka kutubxonaga kirib, Marksning «Kapital» kitobini öqişga berişni söraydi va Nastyaning yigiti Gena bilan şaşka öynaydi. Keçqurun ular klubga boradi, u yerga modalar uyi moda namoyişi uçun keladi. Biroq Nastya Paşkaning barça urinişlarini rad etadi. Tunda Nastyaning xonasiga bostirib kirgan Paşka uning Genaga oşiq ekanini butunlay anglaydi. U ichi açişganidan uyqusi kelmayotgan Genaning oldiga borib, Nastyaning uni kutayotganini aytadi, özi esa sevgida omadi kelmayotganidan şikoyat qiladi, lekin nima uçun odamlar undan uzoqlaşayotganini öylab körmaydi.
Boşqa safar Paşka şahardan bir yölovçi ayolni olib ketadi va u bilan turmuş madaniyati haqida suhbatlaşadi. Dastlab u yöl haqi uçun pul olişdan boş tortadi, ammo ayolning eri yukni maşinadan tuşirişga yordamlaşayotib, uning haqida yomon gapirganini eşitgaç, Paşka ğazablanib, undan kötarilgan tarifda haq olişni talab qiladi.
Zerikkanidan Paşka uzoq yillik dösti, ajraşgan Katya Lizunovani yöqlaydi va uni uçraşuvga çaqirmoqçi böladi, biroq Katya jiddiy bölmagan munosabatlarga vaqt sarflaşni istamaydi. Paşka xafa bölib, uni madaniyatsizlikda ayblay boşlaydi, özining fikriça, zamonaviy ayol qanday bölişi kerakligi haqida nasihat öqiydi. Lekin Katya uni haydab yuboradi va Paşkaning öz hayotini tartibga sololmasligiga işora qiladi. Tunda Paşka hamkasbi bilan töxtagan buvi Marfa unga uruş arafasida bir şofyor yalanğoç qizni uçratgani, qiz undan öziga köylak uçun oq mato sotib olişni söraganini hikoya qiladi. Marfaning sözlariga köra, bu Ō‘lim bölgan. Paşka tuşida oq libosdagi qiz obrazida Nastyani köradi.
Navbatdagi reys paytida hamkasbi Kondrat Stepanoviçga Paşka uni xola Anisya bilan taniştirişni taklif qiladi. Anisya beva bölib, uning aytişiça, u allaqaçon Paşkadan öziga kuyov topişni söragan. Ular Anisyanikiga kelişadi, u stol tuzaydi. Uyalganidan Kondrat bir oğiz söz ayta olmaydi, lekin Paşka uni Anisya bilan qoldirib, ular hammasini özlari kelişib olişlari uçun ketadi.
Safardan qaytgaç, Paşkani yoqilği olib keliş uçun yuborişadi. U neft bazasiga öşa payt yetib boradi, bazada favqulodda vaziyat yuz beradi: yuk maşinalaridan birining baklari yonib ketgan, ular istalgan paytda portlaşi mumkin. Hamma xavfdan iloji boriça uzoqroqda bölişga intilib, qoçadi. Ammo Paşka yonayotgan yuk maşinasining rulida ötirib, uni bazadan taşqariga çiqaradi va jarlikka yönaltiradi. Kolokolnikov yaralanadi, lekin qahramon sifatida şuhrat qozonadi, çunki u birinçi marta töğri harakat qiladi: maslahatsiz, nasihatsiz va odamlarning qalbiga aralaşmasdan.
Kasalxonaga Paşkaning oldiga Leningraddan kelgan yoş jurnalist keladi va u bilan intervyu oladi. Paşka unga qiziqiş bilan qaraydi va ertaga kelişini söraydi. Keyin u palatadagi qöşnisi, keksa öqituvçi bilan suhbatlaşadi. Öqituvçi Pavelga baxt oddiy narsalarda ekanini aytadi va uni köproq öqişga hamda dunyoqaraşini kengaytirişga undaydi. Paşka özining maslahat berişga moyilligidagi böşliqni anglaydi va özini tajribasiz, hayotni endigina boşlayotgan odam sifatida tuşunadi. Film şu bilan yakunlanadi: Paşkaga yana tuşida oq libosdagi Nastya körinadi, lekin endi u özining Ō‘lim emas, balki Muhabbat ekanini aytadi va Paşkaga taslim bölmaslikni hamda uni izlaşni buyuradi.
4Syomka guruhi
Rejissyor-postanovçi — Vasiliy…
Rejissyor-postanovçi — Vasiliy Şukşin
Ssenariy muallifi — Vasiliy Şukşin
Operator-postanovçi — Valeriy Ginzburg
Operator — Vitaliy Şolin
Kompozitor — Pavel Çekalov
Rassom-postanovçi — Aleksandr Vagiçev
Kostyumlar rassomi — Nora Muller
Tovuş operatori — Valentin Xlobininn
Montaj — Lidiya Juçkova
Muharrir — Valeriya Pogojeva
Kartina direktori — Boris Kraковskiy
5Tanqid
Taniqli sovet kinematograf arbobi Mark Donskoy V. Şukşinning rejissyorlik debyutini yuqori baholadi va öz…

Taniqli sovet kinematograf arbobi Mark Donskoy V. Şukşinning rejissyorlik debyutini yuqori baholadi va öz şarhini taʼsirçan qilib nomladi: «Bunday rejissyor bor!». U yozadi, filmda juda milliy, juda «taniş» xarakter yaratilgan. Kartinaning asosiy fazilatlaridan birini u «sadafdagidek jilolanişda — kulgidan qayğuga va yana kulgiga ötişda» köradi. «Şu bilan birga, — davom etadi M. Donskoy, — inson haqida, inson hayoti mazmuni haqida jiddiy mulohaza bor». Ssenariy muallifi va rejissyorning özi filmni komediya sifatida qabul qilişganidan butunlay hayron bölgan.
Kinotanqidçi Mixail Kuznetsov filmda «hamma narsa beğubor emas» deb yozgan. Tanqidçining fikriça, rejissyor «Paşkaning tuşlarini tasvirlaşda muvaffaqiyatsizlikka uçragan, ayol rollarini notöğri tanlagan (faqat xola Anisya bundan mustasno)». Şu bilan birga u «qahramonning obrazi talqinining ajoyib yaxlitligini va unga bölgan çuqur muallif qiziqişini» qayd etgan. M. Kuznetsov xulosa qilib yozadi: «…Vasiliy Şukşin rejissyor sifatida postanovka qilgan epizodlarning köpçiligi öta işonçlilik, tabiiylik va sotib olib bölmaydigan haqiqatgोyilik bilan nafas oladi, bu esa kam yutuq emas… Şuning uçun yoş yozuvçi, aktyor va postanovçining debyuti nafaqat özi uçun muvaffaqiyatli, balki kelajakda yanada köproq narsani va‘da qiladi».
Tanqidçi Larisa Kryaçko kartina «V. Şukşin filmi kino ustalari tomonidan yuqori baholangan» deb taʼkidlasa-da, Şukşinning axloqiy pozitsiyalarini tanqid qilgan. Uning fikriça, «hamma öqiyotgan davrda» qahramonning savodsizligini uluğlaş, «buyuk ijtimoiy inqilоblar davrida» «qöpol» haqiqatni tarğib qiliş, hayot mazmunini eng oddiy ösimlik quvonçlaridan izlaş yöl qöyib bölmaydigan narsa…
Kinotanqidçi Lev Anninskiy filmni komediya sifatida qabul qilganliklarini va şu sababli «komediya muvaffaqiyati Şukşinni rejissyorlik faoliyatining boşida ayblovlardan qutqargan» deb yozgan; kam uçraydigan va işonçsiz eʼtirozlar kulgi dengizida ğarq bölib ketgan. Şunga qaramay, tez orada «kasbiy tanqidçilar allaqaçon xavotirga tuşdilar: maqoladan maqolaga ehtiyotkor işoralar keldi — göyo V. Şukşin öz qahramonlarining „soddaligi“ni haddan taşqari taʼkidlayotgandek; şunday bölişi mumkinki, ziyolilikning ham öziga xos gunohga öxşab qolişi mumkin».
Kinotanqidçi Rostislav Yurenev, Paşka Kolokolnikovning hayotga jiddiy munosabatiga qaramay, filmga «haqiqiy komik nomuvofiqliklar» singdirilganini qayd etgan. Ular «oçiq va majburiy körsatilmagan, balki maişiy tafsilotlar bilan ehtiyotkorlik bilan jihozlangan, psixologik jihatdan asoslangan va şu sababli yaşirin, sirli taʼsir körsatgan».
Tanqidçi Inna Levşina Paşa Kolokolnikovni rus xarakterining tipi deb atagan va uni şunday tasvirlagan: «Yorqin, yengil, bolaga öxşaş, taʼsirli va kulgili — oddiy Şukşin-Kuravlyov yigiti». Inna Levşina yozadi: «Aniq topilgan Kuravlyov, yumşoq, asta-sekin tomoşabinni öziga tortadigan aktyor, va „yöl“ böyiça oddiy syujetning dramaturgiyasi, uning vazifasi faqat „yöl böyidagi“ barça holatlarning boğlanişida, muallif pozitsiyasining özi, bilinmas hujumkor va ijtimoiy-axloqiy mezonlarda aniq bölişi — mana şu … „Bunday yigit yaşaydi“ filmiga hikoyaning yaxlitligini va rejissyorlik jamlanganligini bergan».
Kinotanqidçi Konstantin Rudnitskiy filmni tanqidçilar «xayrixohlik bilan, lekin sovuqqonlik bilan» qabul qilganini qayd etgan. Uning bahosiga köra, bu «juda yaxşi, erkin öynalgan, hayotga töla va şukşinça ayyor hazil bilan töla film».
Kinoşunos Yuriy Tyurin filmni batafsil tahlil qilib, u «kinematografik hayotdagi voqea böldi» va uni tomoşabinlar hamda tanqidçilar payqaşgan, deb taʼkidlagan. Şuningdek, u «Şukşin özining markaziy mavzusi va obrazlar tizimi bilan katta kinoga kirib keldi» deb yozgan.
Boşqa taniqli kinoşunos Georgiy Kapralov, «Şukşin odatdagi sxemalarni sindirişni, agar kino haqida gapiradigan bölsak, özining birinçi mustaqil rejissyorlik işidanoq boşlagan…» deb hisoblagan. U şuningdek, «Bunday yigit yaşaydi» filmi «bir maʼnoli yeçimlar bermasligi, balki hayotning murakkabligi, yaxşilik, axloq, haqiqiy va soxta gözallik haqida öylaşga majbur qilişi» bilan jalb etişini yozgan.
Kinoşunos Neya Zorkaya filmni şunday baholagan: «… debyutant rejissyorning „Bunday yigit yaşaydi“ kartinasi xuddi ertalabki şudring kabi yumor bilan porladi, bexavotir bilim va qarindoşlik muhabbati bilan yozilgan jozibali portretlar qatorini oçdi. Ularning barçasini göyo öziga uzoq yölida çuya şofyori Paşka Kolokolnikov tortardi. Leonid Kuravlyov ijrosida ekranda haqiqatan rus xalq qahramoni, zamonaviy Ivanuşka, sodda va ayyor, xayolparast va sadoqatli döst namoyon böldi. Ajoyib kinematografist tuğildi!».
Şukşin ijodini tadqiq etuvçi Irina Şestakova yozadi: «„Bunday yigit yaşaydi“ filmi yangi, öziga xos asar böldi, unda V. Şukşin adabiyot va kinematografiya — ikki sanʼat turining sintez usullarini egallaganini namoyiş etdi». Madaniyatşunos Natalya Kirillova ham şunga öxşaş baho bergan: «Prokatda 27 mln tomoşabin töplagan „Bunday yigit yaşaydi“ filmi V. M. Şukşinning taqdirida buriliş nuqtasi böldi va uning adabiy hamda kinematografik ijodini yagona butunlikka boğladi».
6Mukofotlar
1964-yilgi Venetsiya kinofestivalining bolalar uçun eng yaxşi film nominatsiyasidagi «Avliyo Mark şeri»…
1964-yilgi Venetsiya kinofestivalining bolalar uçun eng yaxşi film nominatsiyasidagi «Avliyo Mark şeri» mukofoti;
Leningradda ötkazilgan I Butunittifoq kinofestivali (Leningrad, 1964) mukofoti — eng yaxşi komediya film uçun («Hayotsevarlik, liriklik va original yeçim uçun»).
7Xotira
Film birinçi marta tomoşabinlarga 1964-yil may oyida rejissyor Vasiliy Şukşin tomonidan Voronejdagi S. M.…
Film birinçi marta tomoşabinlarga 1964-yil may oyida rejissyor Vasiliy Şukşin tomonidan Voronejdagi S. M. Kirov nomidagi Madaniyat saroyida taqdim etilgan (Moskvada lenta mafkuraviy sabablarga köra taqiqlangan). Bu voqea munosabati bilan saroy binosiga 2004-yilda yodgorlik lavha örnatilgan, binoga tutaş hududda esa 2020-yilda rejissyor nomidagi skver oçilgan va haykal örnatilgan.
8«Omad tila, Paşka»
1995-yilda Leonid Kuravlyov ijtimoiy reklama roliki «Omad tila, Paşka» uçun Paşka Kolokolnikov rolini yana…
1995-yilda Leonid Kuravlyov ijtimoiy reklama roliki «Omad tila, Paşka» uçun Paşka Kolokolnikov rolini yana ijro etgan.
9Kadrlar
3
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Живёт такой парень» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.