Thunderstorm

XIX asrning birinçi yarmi. Volga böyidagi xayoliy şahar Kalinov. Volga qirğoğidagi baland joydagi jamoat boği. Mahalliy öz-özidan örgangan mexanik Kuligin yoş kişilar — boy savdogar Dikoyning sotuvçisi Kudryaş va meşçan Şapkin bilan Dikoyning qöpol xatti-harakatlari va zolimligi haqida suhbatlaşadi. Keyin Dikoyning jiyani Boris paydo böladi va Kuliginning savollariga javoban ota-onasi Moskvada yaşaganini, unga Tijorat akademiyasida taʼlim berganini hamda ikkalasi ham epidemiya paytida vafot etganini aytadi. U singlisini onasining qarindoşlari huzurida qoldirib, buvisining merosidan uluş oliş uçun Dikoynikiga kelgan. Bu meros vasiyatnomaga köra, Boris Dikoyga hurmat bilan munosabatda bölsa, Dikoy tomonidan berilişi kerak. Hamma unga aytadi: bunday şartlarda Dikoy unga heç qaçon pul bermaydi. Boris Kuliginga Dikoyning uyidagi hayotga heç örgana olmayotganini şikoyat qiladi, Kuligin esa unga Kalinov haqida gapirib beradi.

Sayohatçi ayol Fekluşa şaharni «bla-a-lepiye» deb maqtaydi, Kabanovlarning uyini esa sayohatçilarga alohida saxiyligi uçun uluğlaydi. Kuligin esa Kabanovaga: «Xonaqoh, sudar, gadoylarga sadaqa beradi, uy ahllarini esa butunlay ezib taşlaydi», deb taʼriflaydi. Varvara Tixonni onasidan yaşirinça, mehmonlarda içiş uçun qöyib yuboradi va Katerina bilan ikki kişi qolib, oilaviy munosabatlar, Tixon haqida suhbatlaşadi. Katerina ota uyidagi baxtli bolaligi haqida gapirib beradi, qanotlarini yoyib uçişni orzu qiladi va özida «nimadir noxuş» röy berayotganini tan oladi. Varvara Katerinaning kimnidir sevib qolganini taxmin qiladi va Tixon yölga çiqqaç, uçraşuv uyuştirişga vaʼda beradi. Sahnaga aqldan ozgan xonim kirib keladi, u «gözallik aynan girdobga olib boradi» deb ogohlantiradi va dözax azoblarini başorat qiladi.

Ikkinçi harakat Kabanovlarning uyida boşlanadi: Fekluşa xizmatkor Glaşa bilan suhbatlaşadi. Sayohatçi Kabanovlarning uy işlari haqida söraydi va uzoq mamlakatlar haqidagi ajoyib hikoyalarni aytib beradi. Tixonni yölga yiğayotgan Katerina va Varvara kirib keladilar va Katerinaning sevgisi haqida suhbatni davom ettiradilar. Varvara Borisning ismini aytadi, undan salom yetkazadi va Tixon ketgaç, Katerinani boğdagi kapaxonada u bilan birga uxlaşga köndiradi. Kabanixa Tixonga xotinini uning yöqligida qanday yaşaşi kerakligi haqida qattiq tayinlaşni buyuradi, bu rasmiyatçiliklar Katerinani xorlaydi. Erining yolğizligida u uni safarga olib ketişni iltimos qiladi. Rad javobini olgaç, unga sadoqat haqida dahşatli qasamlar içmoqçi böladi, ammo Tixon ularni tinglaşni xohlamaydi. Tixon jönab ketadi. Varvara sayrga çiqayotib, Katerinaga ular boğda tunab qolişlarini aytadi va unga darvoza kalitini beradi.

Keyingi sahna Kabanovlarning uyi darvozasi yonidagi skameykada böladi. Fekluşa va Kabanixa suhbatlaşadilar. Dikoy oilasidan şikoyat qilib paydo böladi, Kabanixa uni tartibsiz xatti-harakatlari uçun tanbeh beradi, Dikoy unga qöpollik qilmoqçi böladi, ammo Kabanixa buni töxtatadi va uni uyga olib kiradi. Dikoy mehmondorçilikda ovqatlanayotganda Boris oila boşliğini sörab keladi. Qaytib kelgan Varvara unga tunda Kabanovlarning boği orqasidagi jarlikdagi darvozaga kelişni buyuradi.

Ikkinçi sahnada yoşlarning tungi sayri tasvirlanadi, Kudryaşga uçraşuvga Varvara çiqadi va Borisga kutib turişni buyuradi. Katerina va Boris uçraşadi. Ikkilaniş va gunoh haqidagi öylardan söng Katerina uyğongan sevgiga qarşi tura olmaydi.

Törtinçi harakatning hammasi Kalinov köçalarida, yarim vayron bino galereyasida — u yerda dözaxni tasvirlovçi fresk qoldiqlari bor — va bulvarda bölib ötadi. Harakat töplanayotgan va nihoyat boşlangan momaqaldiroq fonida keçadi. Yomğir boşlanadi va galereyaga Dikoy va Kuligin kiradi; Kuligin bulvarda quyoş soati örnatiş uçun Dikoydan pul söraşni boşlaydi. Javoban Dikoy uni sökadi. Sökişlarga çidagan Kuligin çaqmoqqa qarşi himoya moslamasi uçun pul söraydi. Şunda Dikoy jazo sifatida yuborilgan böronga «xivçin-u nayzalar bilan, Xudo keçirsin, qarşilik körsatiş» gunoh ekanini aytadi. Sahna böşaydi, söngra galereyada Varvara va Boris uçraşadi. U Tixonning qaytib kelayotganini xabar qiladi. Katerina erига xiyonatini tan olmoqçi böladi. Boris undan yalinadi, uni bu tan olişdan qaytarişni söraydi va ğoyib böladi. Katerina dahşat içida kutadi: tavba qilmagan gunohi uçun uni çaqmoq urişini öylaydi. Şu payt dözax olovi bilan tahdid qilayotgan aqldan ozgan xonim paydo böladi. Katerina endi özini tuta olmaydi va erи hamda qaynonasи oldida Boris bilan «sayr qilganini» oşkora tan oladi. Kabanixa kinoya bilan eʼlon qiladi: «Nima, öğlim! Erkinlik qayoqqa olib boradi-ya; <…> Mana, kutganing!».

Sönggi harakat yana Volga qirğoğidagi baland joyda bölib ötadi. Tixon Kuliginga oilaviy baxtsizligidan şikoyat qiladi, onasining Katerina haqida aytganlaridan: «Uni tirik-tirik yerga kömiş kerak, azob çekib ölsin!». «Men esa uni sevaman, unga bir barmoq tegizişga ham ayanaman». Kuligin Katerinani keçirişni maslahat beradi, ammo Tixon Kabanixaning huzurida buning mumkin emasligini tuşuntiradi. U Borisni ham ayaganini yaşirmay gapiradi: uni amakisi Kyakhtaga jönatmoqda. Xizmatkor Glaşa kirib, Katerina ğoyib bölganini xabar qiladi. Tixon «u qayğudan öz joniga qasd qilib qöymasa edi!» deb qörqadi va Glaşa hamda Kuliginlar bilan birga xotinini izlaşga ketadi. Katerina paydo böladi, uyidagi oğir ahvoldan va Borisga soğinçdan şikoyat qiladi. Uning monologi ehtirosli iltijo bilan tugaydi: «Quvonçim! Hayotim, jonim, seni sevaman! Javob ber!». Boris kiradi. U uni özi bilan Sibirga olib ketişni söraydi, ammo Boris rad etişining sababi u bilan birga jönab keta olmasligida ekanini tuşunadi. U Borisni yölga kuzatadi, uyidagi bosimli hayotdan va erига nisbatan jirkanişdan şikoyat qiladi. Borisdan xayrlaşgaç, Katerina ölimni orzu qiladi. Jarlikka yaqinlaşib, jönab ketgan Boris bilan xayrlaşadi: «Döstim! Quvonçim! Xayr!» — va ketadi.

Sahna ortidan qiçqiriq eşitiladi: «Ayol suvga otildi!». Tixon unga tomon yugurmoqçi böladi, ammo onasi uni töxtatadi: «Agar borsang, laʼnatlayman!». Tixon tiz çökadi. Oz vaqt ötgaç, Kuligin Katerinaning jasadini olib kiradi. «Mana sizning Katerinangiz. Undan xohlaganingizni qiling! Uning tanasi mana, oling; lekin uning ruhi endi sizniki emas; u endi sizdan rahmdil bölgan hakam oldida turibdi!»

Katerinaga intilgan Tixon onasini ayblaydi: «Onajon, siz uni halok qildingiz!» va Kabanixaning qörqitişlariga eʼtibor bermay, xotinining jasadi ustiga yiqiladi. «Yaxşi böldi senga, Katya! Men esa nega dunyoda qolib, azob çekaman!» — bu sözlar bilan Tixonning pyesasi yakunlanadi.