«Tintin va Akulalar köli» (fr. Tintin et le lac aux requins) — 1972-yilda suratga olingan fransuz-belgiya animatsion sarguzaşt filmi. U Raymond Leblan rahbarligida «Tintinning sarguzaştlari» seriyasi asosida yaratilgan. Film ssenariysini Hergé emas (u faqat loyihani kuzatib borgan), balki uning dösti, belgiyalik komiks muallifi Greg (Mişel Renye) yozgan. Keyinçalik film asosida komiks çiqarildi, unda illyustratsiya sifatida filmdan kadrlar işlatilgan.
1Rollarda
2Syujet
Bir keça Bryusselda ikki jinoyatçi akvariumga sezdirmay kirib, ulkan, bebaho marvaridni öğirlaydi. Navbatçi…
Bir keça Bryusselda ikki jinoyatçi akvariumga sezdirmay kirib, ulkan, bebaho marvaridni öğirlaydi. Navbatçi qorovullar böş sadafni körişi bilanoq, darhol signal berişga şoşiladi. Jinoyatçilar qorovullar yöqligidan foydalanib, sadafga haqiqiyiga ölçami jihatidan teng bölgan soxta marvaridni sezdirmay joylaştiradi. Qorovullar direktor bilan qaytib kelganda va u soxta marvaridni körganda, avvaliga qorovullar hammasini öylab topgan, deb öylaydi, lekin keyin şubhalana boşlaydi, çunki ikki hafta oldin boşqa muzeyda ham şunga öxşaş voqea yuz bergan edi.
Şu orada Tintin, Milu va kapitan Xeddok Balkan yarim orolidagi Sildaviya mamlakatiga yetib keladi. Ular özlarining dösti professor Turnesolga qöşiliş uçun kelgan, professor esa eng sönggi ixtirosini quriş maqsadida köl böyida villa ijaraga olgan edi. Aeroportda ular Dyupon ikkovi bilan uçraşadi, ular ham maxsus topşiriq bilan Turnesolga borayotgan edi.
Tört kişi va it ijaraga olingan samolyotda professor uyiga uçadi, lekin parvoz vaqtida dvigatelda muammo çiqadi va uçuvçi yagona paraşyut yordamida samolyotdan sakrab çiqadi. Tintin samolyotni qönişga harakat qiladi, lekin u jarlik çekkasiga qönib, yonib ketadi. Ularni mahalliy ikki bola — Niko va uning opasi Nuşka hamda ularning iti Gustav qutqaradi. Biroq maʼlum bölişiça, halokat ataylab uyuştirilgan edi: uçuvçi öz boşliği «Mister Big» (u «Akula Qiroli») bilan binoklidagi radio orqali boğlanib, reja muvaffaqiyatsiz tugagani haqida xabar beradi.
Bolalar yangi döstlarini öz aravaçasida olib ketadi, lekin ularning qayerga borayotganini bilgaç, ogohlantiradi: köl ustida laʼnat bor, uning tubida esa qadimiy suv bosgan şahar yotibdi. Nihoyat, kompaniya Turnesolning villasiga yetib keladi. Professor özining ixtirosini namoyiş etadi: u golografik tasvirlarni proeksiya qila oladigan kamera. Uning oxirgi maqsadi jismoniy buyumlarning aniq nusxalarini işlab çiqaruvçi maşina yaratişdir. Keçki ovqat vaqtida Dyupon ikkovi tuşuntiradi: ular Turnesolni himoya qiliş uçun kelgan, çunki sanʼat asarlarini soxtalaştiriş bilan şuğullanuvçi jinoiy taşkilot uning maşinasini öğirlamoqçi, deb gumon qilinmoqda. Tunda Milu Tintinni taşqaridagi ğiçirlaşdan uyğotadi, lekin Tintin bunga eʼtibor bermaydi va bu quşlarning qiçqiriği deb öylaydi. Aslida şovqinni Turnesolning ekonomkasi, madam Flik çiqarayotgan edi, u «Mister Big» bilan til biriktirgan edi.
Ertasi kuni ertalab Tintin Niko va Nuşka bilan atrofni örganayotganda (har bir qadamini kameralar kuzatib turganini bilmay), kapitan va detektivlar esa gольф öynayotganda, Milu madam Fliktan Turnesol laboratoriyasidan öğirlangan çizmalarni olgan akvalangçi bilan töqnaşadi. Akvalangçi qoçib ketadi, lekin Milu uning oyoq kiyimidagi bir qismini tişlab uzib oladi. Tintin itlarga uzilgan oyoq kiyimni hidlatadi. Gustav Xeddokni eski şinalar uyumi tomon boşlab borayotganda, Tintin Milu ortidan yaşirin ğorga kiruvçi yölakka boradi, u yerda jinoyatçilar öğirlangan sanʼat asarlarini yaşirgan edi. Ğorda qamalib qolgan yoş reporter suv ostidagi tunnelni topib, kölga olib boradigan bu yöl orqali villaga qaytadi.
Uyga qaytgaç, Turnesol bolalarga yangi ixtirosini körsatadi — maxsus sovun bölagi yordamida istalgan buyumni nusxalay oladigan maşinani. Afsuski, samara qisqa muddatli böladi: nusxalangan buyumlar tez orada dastlabki moddaga qaytadi. Jinoyatçilar Turnesolga va detektivlarga azot oksidi bilan hujum qilib, bolalarni olib ketadi. Tintin va Xeddok ularni quvib yetişadi, lekin Niko va Nuşkani qutqarib bölmaydi. Jinoyatçilar magnitofon lentasiga öz boşliği «Akula Qiroli»ning yozuvini qoldiradi. U (Tintinga taniş tuyuladigan ovozda) bolalarni Turnesol ixtirosi evaziga qaytarişini aytadi. Tintin özi almaşuvni amalga oşirişi va politsiyaga qönğiroq qilmasligi kerak.
Qahramonlar uydan quloq soliş qurilmalarini qidiradi, Tintin esa böş quduqda yaşirilgan madam Fliktning radiosiga olib boruvçi maxfiy yölakni topadi va şu bilan birga madam Fliktni jinoyat ustida uşlaydi. Tintin va Milu qöşni şaharçaga boradi, u yerda tasodifan eski tanişlari, opera qöşiqçisi Bianka Kastafioreni uçratadi. U ularga politsiyaga yetib olişga yordam beradi. Politsiya boşliği yoş reporterning hikoyasini tinglaydi, lekin uning imkoniyatlari çeklangan, çunki kölning yarmi raqib mamlakat Bordoriya yurisdiksiyasida joylaşgan va şu sababli diplomatik nizo xavfi bor.
Ikki kun ötgaç, nihoyat Tintin professor uyiga akulaga öxşaş suv osti qayiği bilan qaytadi. Professor uni «Qizil Raxam xazinalari» qidiruvi davomida qurgan edi. Reja şunday: Tintin jinoyatçilar bilan plyajda uçraşadi, Xeddok esa qayiqda unga ergaşadi. Uçraşuv joyida jinoyatçilar Tintinni öz suv osti qayiğiga olib, suv bosgan şahar tomon şönğiydi, u yerda ularning bazasi joylaşgan edi. Maʼlum böladiki, bu operatsiyaning ilhomlantiruvçisi ayni Rastapopulos bölib, u endi özini «Akula Qiroli» («Mister Big») deb ataydi. Yovuz odam bolalarni ixtiro evaziga ozod qilişga vaʼda beradi, lekin Tintin kelganidan bexabar bolalar qamoqxonadan qoçib, suv osti tankini egallaydi.
Rastapopulos kompyuter yordamida tankni öz nazoratiga oladi, lekin şu paytda monitorda kapitan Xeddokning suv osti qayiğini köradi va tankdan kapitanga qarşi torpedalar uziş uçun foydalanadi. Xeddokning mini-qayiği zarba oladi, natijada uning harakatlantiruvçi tizimi işdan çiqadi, tank esa masofadan boşqariş orqali bazaga qaytadi. Rastapopulos Tintinga özining sanʼat asarlari töplamini körsatadi va Turnesol maşinasi yordamida öğirlangan durdonalarning köplab nusxalarini işlab, ularni katta pulga sotişlari mumkinligidan battar maqtanadi.
Rastapopulos Turnesol maşinasini sinab köradi va sigara qutisining nusxasini yaratadi, lekin soxta buyum juda barqaror emas ekan, u dahşatli ölçamgaça kattalaşib, yovuz odam va uning yordamçisini deyarli ezib yuboradi. Ğazabga minib, Rastapopulos Tintin va bolalarni kameraga qamaydi, lekin keyin köl ustida politsiya kateroslari patrul qilayotganini bilib qoladi. Şu sababli u bazani evakuatsiya qilişga qaror qiladi va odamlariga suv osti şahridagi barça sanʼat asarlarini ğorga köçirişni buyuradi. Söng Tintin va bolalar turgan kamerani suv bilan töldiradi. Suv devorga yuqoriroq örnatilgan datçikka yetganda, baza öz-özini portlatadi.
Xeddok şikastlangan suv osti qayiğini boşqarişni tiklab, suv yuzasiga çiqişga muvaffaq böladi va u yerda Dyupon ikkovi hamda sildaviya politsiyasi boşliği bilan patrul katerida uçraşadi. Pastda, barça odamlari bazadan evakuatsiya qilingaç, Rastapopulos va uning yordamçisi suv osti qayiğida bazani tark etadi. Tintin va bolalar ozod bölib, portlaşdan bir lahza oldin qutqaruv jiletlarida şlyuz orqali qoçişga ulguradi. Politsiya Rastapopulosning barça odamlarini qölga oladi, lekin taşkilotçining özi qayiğida çegarani kesib ötib ulgurgan edi. Ular Sildaviya mansabdor şaxslari bölmaganligi sababli xalqaro konventsiyalar böyiça majburiyatlarga boğliq emas, şuning uçun Tintin va Xeddok motorli qayiqda Rastapopulosni quvişni talab qiladi.
Qoçoqlarning suv osti qayiği halokatga uçrab, suvga töladi. Yovuzlar suv yuzasiga intiladi, lekin Tintin va Xeddok ularni qölga olib, Sildaviya politsiyasi xodimlariga topşiradi. Tintin, Milu va Xeddok Turnesol villasiga qaytadi, u yerda ularni terror tugaganini nişonlaşni istagan qişloq aholisining katta olomoni kutib oladi, şuningdek Bianka Kastafiore ham bor edi, u tufayli Xeddok ziyofatdan çiqib ketişga majbur böladi. Xeddok viski içiş uçun yolğiz qolişga harakat qiladi, lekin uning şişasini Dyupon ikkovi sindirib qöyadi. Avvaliga kapitan jahli çiqadi, lekin keyin hammasi bilan birga kulib yuboradi.
3Işlab çiqariş
Ssenariy muallifi Greg bölgan, u oldingi ekranlaştiriş «Tintin va Quyoş ibodatxonasi» uçun ham ssenariy…

Ssenariy muallifi Greg bölgan, u oldingi ekranlaştiriş «Tintin va Quyoş ibodatxonasi» uçun ham ssenariy yozgan edi. U filmga şunday baho beradi:
«Bu film uçun boşlanğiç nuqta haqiqat edi: öşa paytda töğonlar quriş uçun butun qişloqlar vayron qilinmasdan suv bosilgan edi. Bu suv bosgan qişloqlarda hamma narsa avvalgidek qolgan edi, jumladan yöl belgilari ham, va bu yerda nimadir arvohona bor edi… Hamma buni oddiy deb bilardi, lekin meni bu hayratga solardi.»
Biror aniq albomga asoslanmagan bölsa-da, ssenariy Hergé seriyasining bir qator elementlaridan foydalanadi: «Singan quloq» (muzeydan marvaridning öğirlanişi va nusxa bilan almaştirilişi, xuddi arumbay fetişi kabi), «Ottokar qirollik hassasi» (Tintinning Sildaviya yölida Bianka Kastafiore bilan uçraşuvi), «Qizil Raxam xazinalari» (Xeddok professor Turnesol ixtiro qilgan akula şaklidagi suv osti qayiğidan foydalanadi). Greg şuningdek ssenariy köp jihatdan «Jo, Zetta va Joko sarguzaştlari» (Hergé yaratgan yana bir komikslar seriyasi) seriyasidagi albomlardan birini qayta işlaş ekanini aytadi — «Manitoba javob bermaydi», unda qahramonlar suv osti şahrida jinni olim asirligiga tuşib qoladi.
Animatsiya sifati öşa davr uçun juda yuqori bölsa-da, Hergé bu borada baʼzi afsuslarini bildirgan. Xususan, u şaxsiy kotibi Alen Baranga samolyotning jarlikka qulaş sahnasini Stiven Spilberg filmi «Duel» finalidagi yuk maşinasining qulaş sahnasi namunasida öylab topganini aytgan.
4Film haqida
«Tintin va Akulalar köli» — «Tintinning sarguzaştlari» asosida suratga olingan uçinçi töliq metrajli…

«Tintin va Akulalar köli» — «Tintinning sarguzaştlari» asosida suratga olingan uçinçi töliq metrajli animatsion film; birinçisi «Oltin qisqiçli qisqiçbaqa» (1947), ikkinçisi «Tintin va Quyoş ibodatxonasi» (1969) edi.
Muammolardan qoçiş uçun, Hergé komiksini ekranlaştiriş örniga, film Gregning asl ssenariysiga asoslangan. Voqealar deyarli butunlay uydirma balkan mamlakati Sildaviyada röy beradi.
Milliarder Laslo Karreydas, «714-reys Sidneyga» komiksi qahramoni (u beş yil oldin çiqqan edi), film boşida aeroportda paydo böladi.
Voqealar ehtimol «714-reys Sidneyga» va «Tintin va Pikarolar» orasida röy bergan, çunki Tintin jinsi şim kiygan, Xeddok esa hali içkilikbozlikni taşlamagan. Boşqa tomondan, Roberto Rastapopulosning paydo bölişi filmdagi voqealarni «714-reys Sidneyga»dan oldinroq sanalaşga imkon beradi, çunki öşa albomning oxirida u uçuvçi likopça içida ğoyib böladi.
1973-yilda film asosida, Casterman naşriyoti tomonidan «Tintinning sarguzaştlari» seriyasidan taşqari çop etilgan komiks naşr etildi, unda multfilmdan olingan kadrlar işlatilgan. Şunday qilib, unda fotosuratlar va rasmlar uyğunlaşgan.
5Kadrlar
4
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDB6Franşiza tartibida
3 film
7Öxşaş filmlar
Matn: maqola tarjimasi «Тинтин и озеро акул» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.
