Tomorrow Was the War

1940-yil. Syujetning markazida Iskra Polyakova — 9 «B» sinfi sardori. U onasi bilan ikkovlon yaşaydi. Onasi prinsipial partiya xodimi bölib, partiyaga fanatik sadoqat bilan xizmat qiladi. Iskra — eʼtiqodli komsomolka, uning ideallari mustahkam, ğoyalari esa unga şaffof va töğri tuyuladi. Sinfdoşlardan birining tuğilgan kunida yiğilişganda, Iskra örtoqlari Vikaning Yesenin sheʼrlarini öqişini eşitadi. Vika şaharda tanilgan odam, aviazavod direktori Leonid Lyuberetskiyning qizi. Iskraga Yesenin sheʼriyati yoqadi, lekin u şoirni sovet madaniyatiga yot «kabak qöşiğçisi» deb hisoblaydi. Vika sinfdoşiga kitob beradi va Yeseninni «tuşkunlik» şoiri emas, balki his-tuyğular hayotning ajralmas qismi ekanligini tuşuntiradi. Bir neça kun ötadi. Iskra Vikaning otasi bilan tanişadi, baʼzi narsalarni çuqurroq tuşuna boşlaydi, onasiga va öziga savollar beradi, adolat, burç va baxt tuşunçalarini anglaşga harakat qiladi.

Ira bir vaqtlar sinfdoş bölgan Saşka Stamesqinning köz-quloqligini qabul qiladi. Lyuberetskiy uni öz zavodiga işga joylaştirgan.

Tösatdan hamma narsa özgaradi: bir keçada bolalar zavod direktori Lyuberetskiyning SSSRga qarşi zararkunandalik harakatlari şubhasi bilan hibsga olinganini bilib qoladi.

Iskra döstini qöllab-quvvatlaşga qaror qiladi, garçi onasi mumkin bölgan repressiyalar haqida ogohlantirgan bölsa ham. Maktab öquv işlari böyiça mudiri Valentina Androvna Lyuberetskayani kabinetiga çaqirib, ertasi kuni maktab linyeykasida u otasidan — xalq duşmanidan ommaviy ravişda voz keçişi kerakligini aytadi. Ammo Vika buni rad etadi. Şundan söng mudir Polyakovani kabinetga çaqirib, yiğiliş ötkazişni va Lyuberetskayani şarmandalik bilan komsomoldan çiqarişni söraydi. Iskra mudirga bunday qilmasligini aytadi va hayajondan huşidan ketadi. Maktab direktori qizni tibbiyot xonasiga olib boradi va insoniylik körsatgani uçun uni maqtaydi.

Döstining çidamliligi va maktab örtoqlarining sadoqatini bilgan Vika bolalarni piknikka taklif qiladi. Şahar taşqarisida u sinfdoşi Jora Landisga muhabbatini tan oladi va ular birinçi marta öpişadi. Ertalab Vika eʼlon qilingan komsomol yiğilişiga kelmaydi. Mudir uni çaqiriş uçun sinfdoşi Zinani yuborganda, Zina yarim huşsiz holda qaytib, sinfga «Vika morgda», deb xabar beradi. Iskrani tergovçiga çaqirişadi va Lyuberetskaya özini öldirgani, ikkita ölim oldi xatini qoldirgani, ulardan biri aynan Polyakovaga yozilganini aytişadi. Vikaning sinfdoşlari qizni dafn qiladigan heç kim yöqligini bilib, dafn işlarini özlari uddalaşga qaror qilişadi.

Iskraning onasi qizidan nutq sözlamaslik va motam marosimi ötkazmaslikni söraydi, öz joniga qasd qilişni Lyuberetskayaning «ojizlik» qilmişi deb ataydi. Biroq qiz onasining irodasiga qarşi çiqadi. Maktab direktorining qabristondagi nutqidan taʼsirlanib, u qabr ustida döstining ölim oldi xatini va Yesenin sheʼrlarini öqiydi. Lyuberetskayaning dafnini Saşka Stamesqin uzoqdan kuzatib turadi. U kelajakdagi karyerasidan xavotirda bölib, xalq duşmani qizining dafniga oçiq borişga jurʼat etolmaydi. Iskraning öqigan sheʼrlarini bilgan onasi janjal kötaradi va kuç işlatmoqçi böladi. Ammo Iskra, agar u yana bir marta unga qöl kötarsa, butunlay ketib qolişini, onasini qançalik sevsa ham, şunday qilişini aytadi. Vikaning dafni maktab direktori uçun ham izsiz ötmaydi — uni işdan böşatişadi.

Yana bir oy ötadi. Viki Lyuberetskayaning ölimidan bölgan şok asta-sekin bosiladi. 7-noyabr bayramidagi namoyişdan söng 9 «B» sinfi sobiq direktorni ziyorat qiladi. Uning uyida bolalar uning — Fuqarolar uruşi qahramonining partiyadan çiqarilayotganini bilib olişadi.

Maktab öquvçilari inşo yozayotganda, Leonid Lyuberetskiyning oqlanganini va uyiga qaytganini eşitişadi. Sinf joyidan turib, uning uyiga şoşiladi. Bolalar Lyuberetskiyni hali ham XIKV tintuvini eslatib turgan xonadonda topişadi. «Qanday oğir yil», — deydi Vikaning otasi. Hissiyotga berilib, Iskraning sinfdoşi Zina unga böyniga osilib, yil oğir, çunki u kabisa yili va keyingi, 1941-yil juda baxtli böladi, deydi.

Keyingi kadrda köçalarda yurayotgan Qizil Armiya askarlari paydo böladi, fonda «Muqaddas uruş» qöşiği yangraydi. Eplogda 9-«B» sinfi öquvçilarining taqdiri oçiladi: Sovet Ittifoqi Qahramoni, uçuvçi Jora Landis, Artyom Şeffer va Paşa Ostapçuk uruş paytida halok bölişadi. Okkupatsiya davrida sobiq maktab direktori boşçiligidagi faşistlarga qarşi yer osti guruhining aloqaçisi bölgan Iskra Polyakova esa nemislar tomonidan qölga olinib, onasi bilan birga osib öldiriladi.