Triangle of Sadness

«Triangle of Sadness» (ingl. *Triangle of Sadness*) — 2022-yilda suratga olingan satirik qora komediya. Uni rejissyor Ruben Östlund özining şaxsiy ssenariysi asosida suratga olgan. Bu Östlundning ingliz tilidagi birinçi filmi. Filmda Harris Dickinson, Çarlbi Dean, Dolly de Leon, Zlatko Burić, Henrik Dorsin, Vicki Berlin va Woody Harrelson rol öynagan. Bu Çarlbi Dean 2022-yil avgust oyida vafot etişidan oldin suratga tuşgan sönggi film.

Filmni suratga oliş 2020-yilda COVID-19 pandemiyasi tufayli ikki marta töxtatilgan. Jahon premyerasi 2022-yil 21-mayda Kann kinofestivalida bölib ötdi. U yerda filmga sakkiz daqiqa davomida standing ovation berildi va u «Oltin palma şoxçasi» mukofotiga sazovor böldi. Filmning Rossiyadagi prokatçisi — «A-One» kompaniyasi.

Karl va uning qizi dösti Yaya model bölib işlaydi. Yaya Karldan köproq pul topsa ham, undan anʼanaviy gender rollariga mos xatti-harakat kutadi: restoranda keçki ovqat uçun tölaş, taksi haqini tölaş va şunga öxşaş narsalar. Bu Karlning norozilik bildirişiga va janjallarga sabab böladi. Influenser sifatida Yaya haşamatli yaxtadagi sayohatga taklif oladi va ikkalasi birga öşa yerga yöl oladi.

Boy mehmonlar orasida rus oliqarxi Dmitriy va uning xotini Vera, pulini qurol işlab çiqariş orqali topgan keksa juft Klementina va Uinston, insultdan keyin faqat bitta nemisça gapni ayta oladigan Tereza hamda yolğiz texnologiya sohasi millionери Yarmo bor. Mehmonlar yaxtada haşamat içida dam olişadi, jamoa esa ularning har qanday ehtiyoj va injiqliklarini qondiriş ustida işlaydi. Jamoa boşliği Paula xodimlarni ruhlantirib, nima uçun şu işni qilayotganlarini — pul uçun ekanini eslatib turadi.

Köp şampan içib olgan Verага xizmat körsatayotgan ofitsiantka ham zavq olişi va basseynda suzişi kerak, degan fikr keladi. Heç kim buni istamasligini va bu noqulay ekanini öylamay, u butun jamoadan — tozalovçilar va oşxona xodimlaridan tortib hammadan — işlarini taşlab suzişni talab qiladi. «Tasavvur qiling, bu hayotingizning sönggi kuni, uni qanday ötkazgan bölardingiz?» Köpçilik uçun bu haqiqatan ham hayotining sönggi kuni bölib çiqadi, ammo ular buni zavq oliş örniga, bu telba millionerning injiqligini bajarib ötkazadi, Vera öylagandek emas.

Şu orada yaxtaning kapitani Tomas Smit öz kabinasida mast holda vaqt ötkazadi. Keçqurun kapitan bilan keçki ovqat bölişi kerak, şu sababli u mehmonlar oldiga çiqişga majbur böladi.

Keçki ovqat vaqtida yaxta böron içiga tuşib qoladi. Baʼzi mehmonlarda kuçli dengiz kasalligi va vahima boşlanadi. Mast holdagi Tomas va Dmitriy karnay orqali sotsializm va kapitalizm haqida bahslaşadi. Böron kemani silkitadi, mehmonlarning yarmi qusadi, qolgan yarmi esa qutqaruv jiletlarida ötirib, halokatni kutadi. Ertalab kemaga qaroqçilar hujum qiladi. Taqdir kulgisi bilan Klementina va Uinston özlari işlab çiqargan granatadan portlaşdan halok bölişadi. Yaxta çökadi.

Karl, Yaya, Dmitriy, Tereza, Paula, Yarmo, kema mexanigi Nelson va tozalovçi Abigeyl kabi omon qolgan kiçik guruh orolga qutulib çiqadi. Yaşaş könikmalariga ega yagona odam bölgan Abigeyl kema xodimi sifatidagi past mavqeidan tez qutulib, rahbarlikni öz qöliga oladi. Omon qolganlar yangi holatga könikayotgan paytda Abigeyl tobora köproq hokimiyat oladi: u qutqaruv qayiğidagi yotoqni egallaydi va Karlni imtiyoz hamda ovqat evaziga jinsiy munosabatga majbur qiladi. Yaya raşk qilib janjal çiqaradi, ammo Karl Abigeyl bilan ötkazgan tunlari uçun mukofot sifatida olayotgan şör somonli çipsdan voz keça olmaydi.

Yaya toğlar orqali orolning narigi tomoniga yuriş qilişga qaror qiladi. Karlning xavotiriga qaramay, Abigeyl ham u bilan birga boradi. Ular yotoqlari bor plyajni va liftni topib, orolda haşamatli mehmonxona yoniga kelib qolganini tuşunadi. Şu payt lagerda Tereza plyajda sumka va zargarlik buyumlari sotuvçisi bilan uçraşadi, ammo özining oğir ahvoli haqida gapira olmaydi.

Yaya mehmonxonani topganidan va hammasi tugaganidan xursand böladi, ammo Abigeyl liftga kirişga jurʼat etmaydi va Yayadan kutib turişni, lahzadan zavq olişni söraydi. Hokimiyatini yöqotayotganini tuşungan Abigeyl toş bilan Yayani öldirişga tayyorlanadi. Ammo Yaya unga orqasi bilan ötirgan holda, heç narsadan şubhalanmay, Abigeylga yordam va özining reklama menejeri sifatida ish taklif qiladi.

Film oçiq yakun bilan tugaydi: qahramonlarning keyingi taqdiri haqida har bir tomoşabin özi qaror qiladi.

«Triangle of Sadness» filmi rejissyor Ruben Östlund tomonidan 2017-yil iyun oyida eʼlon qilingan. Bu uning «The Square» filmi ötgan oyda 70-Kann kinofestivalida «Oltin palma şoxçasi» olganidan keyin bölgan. U filmning nomi «Triangle of Sadness» bölişini, bu moda olami va öta boylar dunyosiga qaratilgan «yovvoyi» satira ekanini aytgan. Film asosida «taşqi köriniş — kapital» va «gözallik — valyuta» mavzulari yotadi. Nom plastik jarrohlar işlatadigan atamaga işora qiladi: bu ikki qoş orasida paydo böladigan xavotirli ajin bölib, uni botoks yordamida 15 daqiqada yöqotiş mumkin.

Rejissyorning sözlariga köra, filmni yaratişga uni Karl Marks nazariyasi ilhomlantirgan.

Suratga oliş Gretsiya va Şvetsiyada ötkazilgan va jami 73 kun davom etgan. Birinçi bosqiç 4-fevralda Şvetsiyaning Trollhättan şahrida boşlanib, Yevropa böylab karantin eʼlon qilinişi bilan 25 kundan keyin tugagan. Amerikalik aktyor Woody Harrelson Şvetsiyaga faqat iyun oyida suratga tuşiş uçun kela olgan. Sentyabr oxirida esa film ustida ish Gretsiyada davom ettirilgan. Suratga oliş Aristotel Onassis va Jeki Kennedi bir paytlar egalik qilgan «Çristina O» yaxtasida ötkazilgan.

Rotten Tomatoes şarhlar agregatorida 228 ta tanqidçi şarhining 71 foizi ijobiy bölib, örtaça baho 10 ballik şkalada 7,2 ga teng. Saytning yagona fikriga köra, «„Triangle of Sadness“ Östlundning oldingi asarlaridagi ötkirlikka ega emas, ammo bu boylar ustidan qilingan qora-hazil hujum öziga xos afzalliklarga ega». Metacritic örtaça tortilgan baho asosida 47 tanqidçi maʼlumotlariga tayanib, filmga 100 balldan 63 ball qöygan, bu «umuman olganda qulay şarhlar» degani.

Richard Brody The New Yorker uçun yozgan şarhida «Triangle of Sadness»ni «maqsadli demagogiya filmi» deb atagan: «U özining yengil-yelpi siyosiy qaraşlarini art-xaus auditoriyasining oldindan tayyor fikrlariga moslaştiradi. U bu ğoyalarni çuqurlaştirmaydi va bu tasavvurlarga qarşi çiqmaydi, aksinça öz tarafdorlarini xuşomad qiladi, şu bilan birga rejissyorning erkin fikrlaş va buzğunçi jasorati haqida daʼvo qiladi». Şu bilan birga u Östlundning ssenariysi va rejissyorligini, şuningdek aktyorlar öyinini, ayniqsa Çarlbi Dean öyinini yuqori baholagan. U Dean haqida şunday yozgan: «Yaya filmning dramatik dvigatelidir, Dinning beqaror, sovuqqon-impulsiv öyinisiz film deyarli harakatsiz bölardi. Eng kamida Östlund unga abadiy şuhrat bağişlagan; aktrisaning ölimi qança qahramon va filmni kurtakligiça öldirganini aytiş mumkin emas».

Ermond White National Review uçun yozgan şarhida «Triangle of Sadness»dagi tuşunçalar almaşinuvi haqida gapiradi: «Ammo Kann hakamlar hayʼati Östlundning evro-marksizmni uçinçi dunyo mamlakatlaridagi ekspluatatsiya haqidagi ikkinçi darajali allegoriyaga aylantirgani haqiqatini eʼtiborsiz qoldirgani uçun heç qanday oqlov yöq: haqoratomuz syujet kemadagi lotin amerikalik tozalovçi (Dolly De Leon) boy, ojiz oq tanlilar bilan örin almaşişini va ularning tanazzulini takrorlaşini körsatadi (filmning ikkinçi yarmi «Parazitlar»ni eslatadi). Östlund Luis Buñuelning «Farişta-qotil», Antonioniyning «Sarguzaşt» va Godardning «Dam oliş kuni» kabi tartibsizlik haqidagi klassik asarlarining siyosiy, maʼnaviy va axloqiy saboqlarini buzadi». Ermond White maqolasini şunday sözlar bilan yakunlaydi: «Östlund <…> şunçaki odamlardan nafratlanuvçi va firibgar».

«Literaturnaya gazeta» filmning postmodern xarakterini qayd etgan: «Östlund hamma narsaga kuladi: patriarxatga, feministlarga, moda olamiga, kapitalizmga va kommunizmga. [Film] ortidan böşatuvçi noaniqlik hissini qoldiradi».