«Tron» filmida Kevin Flinn ismli taniqli video öyin işlab çiquvçisi haqida hikoya qilinadi. U ilgari ENCOM korporatsiyasida işlagan. Flinn sobiq ish beruvçisining mainfreym tizimini buzişga qaror qiladi. Şu uriniş paytida u ajoyib raqamli olamga tuşib qoladi va özi yaratayotgan öyinning bir qismiga aylanadi. Bu yerda u Master Control Program (MCP) dasturi bilan töqnaşadi va tizim muvozanatini saqlaş uçun yaratilgan xavfsizlik dasturi Tron bilan birlaşadi.
Filmni rejissyor va ssenariy muallifi Steven Lisberger suratga olgan. Boş rollarda Jeff Bridges, David Warner, Bruce Boxleitner va Cindy Morgan ijro etgan, musiqasini Wendy Carlos yozgan. Film Walt Disney studiyasi tomonidan çiqarilgan fantastik boyevik-sarguzaşt bölib, AQŞda 1982-yil 9-iyulda prokatga çiqqan. U keng qöllanilgan kompyuter grafikasiga ega birinçi töliq metrajli film sifatida tarixga kirgan.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Jeff Bridges, Bruce Boxleitner, David Warner
·Ensiklopediyadan
«Tron» (ingl. Tron) — 1982-yilda Walt Disney studiyasida rejissyor Steven Lisberger suratga olgan amerikaça fantastik film. Boş rollarni Jeff Bridges, David Warner, Bruce Boxleitner va Cindy Morgan ijro etgan. Film dasturçi haqida hikoya qiladi, u aqlli dasturlar yaşaydigan virtual olamga tuşib qoladi. Bu kompyuter grafikasi keng qöllanilgan birinçi töliq metrajli film.
Film prokatda muvaffaqiyatli bölib, tanqidçilardan umuman ijobiy şarhlar oldi (asosan syujet uçun emas, balki maxsus effektlari uçun), ammo 1982-yilning boşqa, şovqinliroq fantastik filmlari («Musofir», «Blade Runner») soyasida qoldi. Akademiya uni eng yaxşi maxsus effektlar uçun «Oskar»ga nomzod qilib körsatişdan boş tortdi va kompyuter grafikasini «aldov» deb eʼlon qildi. Şunga qaramay, «Tron» kino sanoatining rivojiga, fantastika janriga (ayniqsa kiberpank janriga) va video öyinlarga katta taʼsir körsatdi: inqilobiy kompyuter effektlari, «neon» estetikasi va virtual haqiqatdagi video öyinlarning batafsil tasviri bunga misol böldi. 2010-yilda filmning davomi «Tron: Legacy» çiqdi, 2025-yilda esa seriyaning uçinçi filmi — «Tron: Ares» tomoşa qilişga qöyildi.
3Syujet
Kevin Flinn — yetakçi dasturçi muhandis bölib, ilgari ENCOM kompyuter korporatsiyasida işlagan, hozir esa…
Kevin Flinn — yetakçi dasturçi muhandis bölib, ilgari ENCOM kompyuter korporatsiyasida işlagan, hozir esa video öyinlar arkadasini boşqaradi. U ENCOM mainfreym tizimini buzişga harakat qiladi. Biroq ENCOM kompaniyasining Master Control Program (MCP) dasturi uni töxtatadi. ENCOM dasturçisi Alan Bradley va uning dösti, muhandis Lora Baines MCP ularni loyihalarga kirişdan mahrum qilganini aniqlaydi. Alan kompaniyaning katta ijroiya vitse-prezidenti Ed Dillinger bilan töqnaşganda, Dillinger xavfsizlik çoralari taşqaridan kelgan buziş urinişlarini töxtatiş uçun ekanini daʼvo qiladi. Biroq Dillinger kompyuter stolidagi terminal orqali MCP ga şaxsan savollar berganida, MCP kuçli virtual intellektga aylanib ketganini va hokimiyatga intilayotganini, öz imkoniyatlarini oşiriş uçun şaxsiy, biznes va hukumat dasturlarini noqonuniy egallayotganini tuşunadi. Dillinger ENCOM tepasiga Flinn yaratgan video öyinlarni öğirlab, ularni özining işlanmalari sifatida taqdim etiş orqali çiqqan. MCP Dillingerni, agar uning körsatmalariga böysunmasa, Flinn öyinlarini öğirlaganini foş qiliş bilan şantaj qiladi.
Lora xakerning Flinn ekanini xulosa qiladi va u bilan Alan uni ogohlantiriş uçun uning arkadasiga boradi. Flinn Dillingerning kompaniyada kötarilişiga sabab bölgan öğirlik dalillarini topmoqçi bölganini aytadi. Uçovlari birgalikda ENCOM ga kirib, tizimni buziş va Alanning dasturi «Tron»ni işga tuşiriş rejasini tuzadilar. «Tron» — tizimni himoya qiliş va MCP funksiyalariga qarşi turiş uçun möljallangan, öz-özini boşqaradigan xavfsizlik çoralari. ENCOM içiga kirgaç, uçovlari ajralib ketadi, Flinn esa terminali orqali MCP bilan töğridan-töğri töqnaşadi. Flinn Dillingerning harakatlarini foş qiliş uçun zarur maʼlumotni olişdan oldin, MCP tajribaviy lazerdan foydalanib, Flinnni raqamlaştiradi va ENCOM mainfreymining kiberfazosiga yuklaydi. Bu yerda dasturlar özlarini yaratgan inson «Foydalanuvçi»lari (dasturçilar) qiyofasida paydo böladigan tirik mavjudotlardir.
Flinn MCP va uning örinbosari Sark dasturlarni boşqarayotganini va ularni Foydalanuvçilarga bölgan işonçidan voz keçişga majbur qilayotganini biladi. MCP qarşilik körsatayotgan dasturlarni ölim öyinlariga majburlaydi va Flinnni duellarga tortişni boşlaydi. Uçraşuvlar orasidagi tanaffuslarda Flinn boşqa asirga olingan dasturlar — Ram (Ram) va Tron (Tron) bilan tanişadi. Uçovlari mainfreymga, Flinn dastur yozgan va unda usta bölgan yoruğlik mototsikllari öyini (arkada öyini) paytida qoçib ketadi, ammo MCP ning taʼqib guruhi Flinn va Ramni Tronadan ajratib qöyadi. Taʼqib paytida yaralangan Ramga yordam berişga urinayotganda, Flinn özining dasturlaş bilimlari yordamida mainfreymning qismlarini boşqariş qobiliyatiga ega ekanini bilib oladi. Ram Flinnni Foydalanuvçi sifatida tanib oladi va «öçişdan» («derezzing») oldin uni Tronni topib, tizimni ozod qilişga çaqiradi. Yangi qobiliyatidan foydalanib, Flinn Tanib oluvçi maşinani (Flinnning boşqa öyinidan olingan konstruksiya) qisman tiklaydi va keyinçalik Sarkning askarlaridan biri qiyofasiga kiradi.
Tron hamdard dastur Yori yordamiga murojaat qiladi va kiriş-çiqiş minorasida Alandan MCP ni yöq qiliş uçun zarur maʼlumotni oladi. Flinn ularga qöşiladi va uçovlari öğirlangan quyoş yelkanli kemasiga ötirib, MCP yadrosiga yetib borişadi. Biroq Sarkning qömondonlik kemasi yelkanli kemani yöq qiladi, Flinn va Yorini asirga oladi va Tronni öldirgan deb taxmin qilinadi. Sark qömondonlik kemasini tark etib, uning işini töxtatişni buyuradi, ammo Flinn mainfreymni yana boşqarib, kemani butunlay saqlab qoladi, Sark esa asirga olingan dasturlarni taşuvçi şattlda MCP yadrosiga yetib boradi. MCP asirga olingan dasturlarni öziga singdirişga urinayotganda, omon qolgan Tron Sark bilan töqnaşadi va uni oğir yaradar qiladi, bu esa MCP ni öz funksiyalarini unga topşirişga majbur qiladi. Flinn özining mainfreymni boşqariş qobiliyati Tronga ustunlik berişini tuşunib, MCP nurining içiga sakraydi va uning eʼtiborini çalğitadi. MCP qalqonidagi yoriqni körgan Tron yoriq orqali hujum qiladi va MCP hamda Sarkni yöq qiladi. Şu bilan MCP ning mainfreym ustidan nazorati tugaydi va asirga olingan dasturlar yana foydalanuvçilar bilan aloqa qiliş imkoniyatiga ega böladi.
Flinn haqiqiy dunyoda yana paydo böladi va öz terminali ustida moddiylaşadi. Tronning mainfreymdagi ğalabasi kompyuterlarga kirişdagi barça bloklarni olib taşlaydi va yaqin atrofdagi printer Dillingerning Flinn işlanmalarini öğirlaganini tasdiqlovçi dalillarni çop etadi. Ertasi kuni ertalab Dillinger ofisiga kirib, MCP ning öçirilganini va uning öğirlik dalillari oşkor etilganini köradi, ammo şunga qaramay MCP yöq qilingani uçun xursand böladi. Dillinger işdan böşatiladi, Flinn ENCOM boş direktori etib tayinlanadi, Alan va Lora esa uni yangi boşliqlari sifatida quvonç bilan kutib olişadi.
4Rollarda
Jeff Bridges — Kevin Flinn / Clu (ingl. Codified Likeness…
Jeff Bridges — Kevin Flinn / Clu (ingl. Codified Likeness Utility)
Bruce Boxleitner — Alan Bradley / Tron
David Warner — Edward Dillinger / Sark / MCP (ovozi)
Cindy Morgan — Lora / Yori
Barnard Hughes — doktor Walter Gibbs / Dumont
Dan Şor — Ram
Peter Jurasik — Krom
5Maxsus effektlar
«Tron» kompyuter grafikasi keng qöllanilgan birinçi filmlardan biridir. Kompyuter fon elementlari,…

«Tron» kompyuter grafikasi keng qöllanilgan birinçi filmlardan biridir. Kompyuter fon elementlari, mototsikllar va boşqa köplab maxsus effektlarni yaratiş uçun işlatilgan. Filmda taxminan yigirma daqiqa kompyuter grafikasi bor, bunda tirik aktyorlar çizilgan tasvirlar bilan birlaştirilgan. Biroq baʼzi maxsus effektlar eski usulda yaratilgan — rotoskoplaş va har bir kadrni qölda böyaş usullari bilan («kompyuter içida» böladigan harakatlar oq-qora plyonkaga olingan). Bundan taşqari, badiiy filmda birinçi marta yuz kompyuter animatsiyasi namoyiş etilgan, garçi u katta darajada soddalaştirilgan bölsa-da.
6Taʼsiri
Film CGI ning kinematografiyada rivojlanişida muhim bosqiç böldi va töliq kompyuterda modellaştirilgan…
Film CGI ning kinematografiyada rivojlanişida muhim bosqiç böldi va töliq kompyuterda modellaştirilgan filmlar yaratilişiga yöl oçdi. Birinçi şunday film «Toy Story» yaratuvçisi John Lasseterning sözlariga köra, «“Tron”siz “Toy Story” bölmas edi».
Şuningdek, film Daft Punk guruhining musiqiy uslubiga taʼsir körsatdi, guruh esa öz navbatida 2010-yilda ekranga çiqqan filmning ikkinçi qismi — «Tron: Legacy» uçun saundtrek yozdi (rejissyor Joseph Kosinski).
7Öyinlar
1985-yilda Firebird Software kompaniyasida işlagan Mike Follin boşçiligidagi britaniyalik dasturçilar filmdan…

1985-yilda Firebird Software kompaniyasida işlagan Mike Follin boşçiligidagi britaniyalik dasturçilar filmdan taassurot olib, ZX Spectrum kompyuteri uçun Vectron öyinini çiqardilar. Bu öyin filmdan taniş obʼektlar bilan töldirilgan uç ölçamli labirintda uçiş va otişma edi. Öyin maşhur Crash jurnalidan yuqori baholar oldi.
2001-yilda muxlislar guruhi tomonidan köp platformali Armagetron Advanced öyini çiqarildi.
2003-yil 25-avgustda Tron 2.0 öyini — birinçi şaxs shooterʼi çiqdi.
«Tron: Legacy» davomi çiqqandan söng, Disney Interactive Studios kompaniyasi yangi öyin — Tron: Evolution ni taqdim etdi, uning voqealari davomidan oldin bölib ötadi.
8Kadrlar
4
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDB9Franşiza tartibida
3 film
Matn: maqola tarjimasi «Трон (фильм)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.