True Grit

Ôn beş yoşli Mattie Ross (Hailee Steinfeld) otasi Tom Çeyni (Josh Brolin) tomonidan Arkanzas ştatidagi Fort-Smitda ot sotib oliş uçun ketgan safari vaqtida öldirilgan. Otasining jasadini olib ketayotgan Mattie mahalliy şerifdan Çeynini izlaş haqida söraydi. U Çeynining, ehtimol, Ned «Omadli» Pepper (Barry Pepper) va uning tödasi bilan hind hududiga qoçganini aytadi, u yerda şerifning vakolati yöq. Şu sababli Mattie AQŞ marşali yordamçisini yollaş haqida söraydi. Şerif uçta tavsiya beradi va Mattie «Jangari» Kogbernni (Jeff Bridges) tanlaydi. Dastlab Kogbern uning taklifini rad etadi, na uning qatʼiyatiga, na tölov qobiliyatiga işonmaydi, lekin Mattie pul topadi va polkovnik Stonehill bilan otlar savdosida mohirlik bilan kelişadi.

Mehmonxonada Mattie Texas reynjeri LaBeuf (Matt Damon) bilan uçraşadi. U Çeynini Texas senatorini öldirgani uçun taʼqib qilmoqda. LaBeuf Kogbernga qöşilişni taklif qiladi, lekin Mattie bu taklifni rad etadi. U Çeynini otasini öldirgani uçun Arkanzasda osilişini istaydi, senatorni öldirgani uçun Texasda emas. Mattie Çeynini Kogbern bilan birga taʼqib qilişni talab qiladi, lekin Kogbern uni qoldirib LaBeuf bilan jönab ketadi.

Kogbern va LaBeuf kesib ötgan daryo paromidan foydalanişdan mahrum qilingan Mattie otda suzib ötadi. LaBeuf uning qatʼiyatidan norozi bölib, uni tayoq bilan urmoqçi böladi. Kogbern unga töxtaşni buyuradi va oxir-oqibat Mattiening ular bilan birga borişiga ruxsat beradi. Fuqarolar uruşi haqidagi bahsdan söng Kogbern va LaBeuf kelişuvni bekor qiladi, Mattie esa Kogbern bilan qoladi. Yölda ular bir şifokorga duç keladi, u ularni, ehtimol, böş bölgan boşpanaga yönaltiradi. Boşpanada ular Quincy va Moon (Domhnall Gleeson) ismli ikki jinoyatçini topadi, ular ehtimol Ned Pepperning tödasidan boşqalarini kutişmoqda. Ikkalasini «tutun bilan çiqarib», Kogbern va Mattie ularni qölga olib söroq qiladi. Quincy ularda Pepper tödasi haqida heç qanday maʼlumot yöqligini taʼkidlaydi. Oxir-oqibat yaralangan Moon Pepperning joylaşuvini oşkor qilmoqçi böladi, lekin Quincy uning kökragiga zarba beradi, Kogbern esa Quincyni otadi. Ölişdan oldin Moon uning jasadini akasiga topşirişni söraydi va Pepper hamda uning tödasi şu keçasi yangi otlar uçun qaytib kelişini aytadi. Kogbern tepalikka çiqib, miltiq bilan Ned Pepper va uning tödasi kelişini kutadi. Biroq avval LaBeuf keladi va uni darhol Pepper tödasi örab oladi. Kogbern ikki jinoyatçini öldiradi, lekin tasodifan LaBeufni yaralaydi, Pepper esa qoçib ketadi. Otdan yiqilgan LaBeufning yelkasi jarohatlanadi va tili deyarli tişlab olinadi.

Kogbern yaşirilgan viskini musodara qiladi va qattiq içişni boşlaydi. Bir neça kunlik içkilikbozlikdan söng Kogbern işdan çiqadi va LaBeuf hamda Mattiega uni kutmasdan davom etişni aytadi. Mattie LaBeufga uni notöğri baholaganini va notöğri qonunçini tanlaganini aytadi. LaBeuf esa özi ham uni notöğri baholaganini javob beradi, lekin Pepperni taʼqib qilişni davom ettirişning maʼnosi yöqligini, çunki «uning izi sovigan» deydi.

Mattie ariqdan suv olayotganda Çeynini köradi. U birinçi öqi bilan Çeynini yaralaydi, lekin ikkinçi marta otmoqçi bölganida uning höl quroli işlamay qoladi. Çeyni uni Pepperga qaytarib olib boradi, Pepper esa Kogbernni ketişga majbur qiladi va Mattieni öldiriş bilan tahdid qiladi. Pepper Mattieni Çeyni bilan yolğiz qoldiradi va unga zarar yetkazmaslikni buyuradi, aks holda u öz uluşini olmaydi.

Çeyni Mattieni piçoqlamoqçi böladi, lekin LaBeuf paydo bölib, Çeynini huşidan ketkazadi. Ular uzoqdan Kogbernning Pepper tödasi aʼzolari bilan jang qilişini kuzatadi: u ikkitasini öldiradi va Nedni yaralaydi, lekin oxirida öldirilgan oti uni bosib qöyadi. LaBeuf Pepperni miltiqdan öldiradi. Çeyni huşiga keladi va LaBeufni huşidan ketkazadi, lekin Mattie miltiqni ilib oladi va Çeynining kökragiga öq uzib, uni öldiradi. Qaytiş zarbasidan u ğorga yiqiladi, u yerda uni şaqildoq ilon çaqadi. Bir munça vaqt ötgaç Kogbern ğorga tuşadi, ilonni öldiradi va Mattiening qölini kesib, zaharning imkon qadar köpini sörib oladi. Keyin Kogbern LaBeufga yordam yuborişni vaʼda qiladi va şifokorga yetib oliş uçun keça-kunduz otda ketadi. Mattieda gallyutsinatsiyalar boşlanadi: u ularning oldida ketayotgan Çeynini köradi. Mattiening oti çarçaşdan yiqilgaç, Kogbern uni öldiradi va Mattieni qölida kötarib oladi. Ular ilgari taşrif buyurgan hind dökoniga yetib kelganida, Kogbern egasining eʼtiborini tortiş uçun havoga öq uzadi va huşidan ketadi.

Yigirma beş yil ötadi. Ilon çaqqanidan keyin gangrena tufayli Mattiening çap qöli amputatsiya qilingan. U Kogbern iştirok etayotgan harakatlanuvçi Yovvoyi Ğarb şousiga taklif oladi. Kogbern u yaxşilangunça yonida bölgan, lekin u huşiga kelişidan oldin ketib qolgan. Öşandan beri Mattie na uni, na LaBeufni körmagan, garçi Kogbernga öziga tegişli pulni olib ketişi uçun yozgan bölsa ham. Şouga kelgaç, u Kogbernning uç kun oldin vafot etganini bilib oladi. Mattie uning jasadini oilaviy qabristoniga olib boradi va qabr oldida turib, vaqtning ötkinçiligi haqida öylaydi.

Jeff Bridges — Rubin «Jangari» Kogbern

Hailee Steinfeld — Mattie Ross

Matt Damon — LaBeuf

Josh Brolin — Tom Çeyni

Barry Pepper — Ned «Omadli» Pepper

Domhnall Gleeson — Moon «Bola»

Elizabeth Marvel — kattalaşgan Mattie Ross

Jonathan Jossa — mahkum hind

«Temir irada» vesternining remeyki haqidagi miş-mişlar 2008-yil fevralidayoq yurgan, lekin ular 2009-yil martigaça tasdiqlanmagan. Aktyorlarni tanlaş bosqiçi noyabr oyida Texasda 14 yoşli Mattie Ross roli uçun ayollarni qidirişdan boşlangan. Keyingi oyda sinovlarda iştirok etişni xohlovçilarning video yozuvlari qabul qilinadigan veb-sayt yaratilgan. Saytda 12–17 yoşli qiz kerakligi, uning qahramoni «oddiy, qattiqqöl» ekani va «uning ğayrioddiy pölatdek asablari hamda töğriligi köpinça hayratga soladi» deb yozilgan.

Koenlarning tanlovi otasidan öq otişni örgangan Hailee Steinfeldga tuşdi. 2010-yil mart va aprel oylarida film Santa-Fe (Nyu-Meksiko) hududida suratga olingan. Bundan taşqari, suratga oliş Grenjer (Texas)da ham ötkazilgan. Koen akalar atmosferani yaratiş uçun suratga olişga kovboy şlyapalarida kelişgan. Matt Damon qahramonining nutq nuqsonini takrorlaş uçun tilini maxsus tarzda burişi va uni rezinka bilan mahkamlaşi kerak bölgan.

Michael Bean Ned Pepper roli uçun sinovdan ötgan. Jeff Bridges va Josh Brolin mos ravişda «Yovvoyi Bill» (1995) va «Yoş otliqlar» (1989) filmlarida Yovvoyi Bill Hickokni ijro etişgan.

Film Koenlar uçun kutilmagan darajada yumşoq prokat reytingini olgan, şu sababli ularning boşqa filmlaridan köproq pul yiğган.

Steven Spielberg tomonidan prodyuserlik qilingan kam filmlardan biri, boşida «Amblin Entertainment» yoki «DreamWorks Pictures» kompaniyasining zastavkasi çiqmaydi.

«Haqiqiy jasorat» (1969) filmida Rooster Kogbern çap közida tösiq taqib yuradi. Remeykda tösiq öng közda. Romandagi Rooster Kogbernga taxminan 40 yoş, lekin asosiy rolni ijro etgan ham John Wayne, ham Jeff Bridges oltmişdan oşgan edi.

Film kino tanqidçilaridan asosan ijobiy şarhlar oldi. Rotten Tomatoes saytida filmga 274 ta şarhdan 95 % ijobiy baho berilgan. Metacriticda 41 ta şarh asosida 100 balldan 80 ball olgan. Roger Ebert filmni 4 yulduzdan 3,5 yulduz bilan baholagan.

2011 — «Oskar» mukofotiga 10 ta nominatsiya: eng yaxşi film (Scott Rudin, Joel va Ethan Coen), eng yaxşi rejissyor (Joel va Ethan Coen), eng yaxşi erkak roli (Jeff Bridges), eng yaxşi ikkinçi reja ayol roli (Hailee Steinfeld), eng yaxşi moslaştirilgan ssenariy (Joel va Ethan Coen), eng yaxşi operatorlik ishi (Roger Deakins), eng yaxşi rassom-dekoratorlik ishi (Jess Gonchor, Nancy Haigh), eng yaxşi kostyumlar dizayni (Mary Zophres), eng yaxşi ovoz (Skip Lievsay, Craig Berkey, Greg Orloff, Peter F. Kurland), eng yaxşi ovoz montaji (Skip Lievsay, Craig Berkey)

2011 — eng yaxşi operatorlik ishi uçun BAFTA mukofoti (Roger Deakins), şuningdek 7 ta nominatsiya: eng yaxşi film (Scott Rudin, Joel va Ethan Coen), eng yaxşi erkak roli (Jeff Bridges), eng yaxşi ayol roli (Hailee Steinfeld), eng yaxşi moslaştirilgan ssenariy (Joel va Ethan Coen), eng yaxşi kostyumlar dizayni (Mary Zophres), eng yaxşi rassom-dekoratorlik ishi (Jess Gonchor, Nancy Haigh), eng yaxşi ovoz (Skip Lievsay, Craig Berkey, Greg Orloff, Peter F. Kurland, Douglas Axtell)

2011 — «Tanqidçilar tanlovi» mukofoti eng yaxşi yoş aktyor yoki aktrisaga (Hailee Steinfeld), şuningdek 10 ta nominatsiya: eng yaxşi film, eng yaxşi rejissyor (Joel va Ethan Coen), eng yaxşi erkak roli (Jeff Bridges), eng yaxşi ikkinçi reja ayol roli (Hailee Steinfeld), eng yaxşi moslaştirilgan ssenariy (Joel va Ethan Coen), eng yaxşi film musiqasi (Carter Burwell), eng yaxşi operatorlik ishi (Roger Deakins), eng yaxşi kostyumlar dizayni (Mary Zophres), eng yaxşi rassom-dekoratorlik ishi (Jess Gonchor, Nancy Haigh), eng yaxşi grim (Betty Eisele, Kay Georgiou, Thomas Nellen, Jordi Şeffer)

2011 — AQŞ Aktyorlar gildiyasi mukofotiga 2 ta nominatsiya: eng yaxşi erkak roli (Jeff Bridges), eng yaxşi ikkinçi reja ayol roli (Hailee Steinfeld)

2011 — AQŞ Ssenariyçilar gildiyasi mukofotiga eng yaxşi moslaştirilgan ssenariy uçun nominatsiya (Joel va Ethan Coen)

2011 — «Saturn» mukofotiga 2 ta nominatsiya: eng yaxşi sarguzaşt, jangari yoki triller filmi, eng yaxşi yoş aktyor yoki aktrisa (Hailee Steinfeld)

2011 — London kino tanqidçilari tögaragi mukofotiga 4 ta nominatsiya: eng yaxşi rejissyor (Joel va Ethan Coen), eng yaxşi erkak roli (Jeff Bridges), eng yaxşi ayol roli (Hailee Steinfeld), eng yaxşi ssenariy (Joel va Ethan Coen)

2010 — AQŞ Milliy kino tanqidçilari kengaşi böyiça yil eng yaxşi filmlari önligiga kirgan