«Служили два товарища» — 1968-yilda suratga olingan badiiy film. Rejissyor Yevgeniy Karelov, ssenariy mualliflari Yuliy Dunskiy va Valeriy Frid. Film Rossiyadagi fuqarolar uruşi voqealarini hikoya qiladi.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Oleg Yankovsky, Rolan Bykov, Anatoli Papanov
3Syujet
Filmda kesişadigan ikkita parallel syujet liniyasi bor. Birinçisi — ikki qizil armiyaçi döst haqida,…
Filmda kesişadigan ikkita parallel syujet liniyasi bor. Birinçisi — ikki qizil armiyaçi döst haqida, ikkinçisi — oq gvardiyaçi ofitserlar haqida.
1920-yil noyabrʼning birinçi kunlari. Fuqarolar uruşi davom etmoqda. Baron Vrangelning qöşinlari Qrimda blokada ostida. QKA sönggi hujumga tayyorlanmoqda.
Qizil armiya jangçisi Andrey Nekrasovga, sobiq fotografga, polk komandiri trofey kinokamera Debrie Parvo yordamida samolyotdan Perekop hududidagi duşman qöşinlari joylaşuvini suratga olişni topşiradi. Nekrasov kinotexnikani bilmasligini tuşuntirişga urinadi, lekin polk komandiri öz talabida turib oladi. Nekrasovga yordamga sobiq rota komandiri Ivan Karyakin beriladi, u harbiy mutaxassisni öz xohişi bilan otib taşlagani uçun oddiy askarlikka tuşirilgan. Karyakin nafaqat Nekrasovga yordam berişi, balki «begona unsur»ga köz-quloq bölişi kerak deb hisoblaydi. Özi haqida Nekrasov şunday deydi: «Men, qanday aytsam, ruhoniyning öğliman. Meni toğam — ruhoniy tarbiyalagan».
Suratga oliş vaqtida samolyot halokatga uçraydi, uçuvçi halok böladi, Nekrasov va Karyakin esa maxnovçilar asirligiga tuşib qolişadi. Öşa paytda Maxno bilan Qizil armiya ittifoqçi bölişiga qaramay, Nekrasov va Karyakinni otiş tahdidi ostida qolişadi. Nekrasov jasur qoçiş rejasini tuzadi va kinokameraни qaytarib olişga muvaffaq böladi.
Maxnovçilardan qutulgaç, döstlar qizil qöşinlar joylaşuviga yetib kelişadi. Biroq bu yerda ham ularni hibsga olişadi. Hujjatsiz ikki nomaʼlum odamga işonmagan ayol komissar, ustiga-ustak taçankada oq gvardiya formasi topilgani uçun, ularni otişni buyuradi. U Nekrasovni kontrrazvedkada uni qiynagan ofitser deb öylaydi. Biroq baxtli tasodif jangçilarni ölimdan qutqaradi: Nekrasov yonidan ötayotgan avtomobilda ştab boşliğini tanib qoladi va u otiş buyruğini bekor qiladi.
Polk qömondonligi razvedka kinosuratga oliş natijalarini körmoqçi böladi, ammo plyonka yaroqsiz bölib çiqadi. Karyakin şu zahoti Nekrasovni xiyonatda ayblaydi, lekin diviziya qömondonligi Nekrasovning muvaffaqiyatsizligida niyat yöqligiga işonç hosil qiladi. Fotografik xotiraga ega Nekrasov duşman mustahkamlanmalarining rejasini çizadi, uning çizmasidagi tafsilotlar qoçoqlardan olingan maʼlumotlar bilan aynan mos keladi. Komandirlardan biri Nekrasovni mauzer bilan mukofotlaydi, Karyakin esa hayron bölib, yana u bilan yaxşi munosabat örnatişga urinadi.
Sevastopolda mehmonxona xonasida leytenant Brusentsov tasodifan öz dösti, adyutant Sergey Lukaşeviçni öldirib qöyadi. Halok bölgan odamning oldiga rahmdil opa Sasha çaqiriladi. Uy qamoğida qoldirilgan Brusentsov u bilan tanişadi. Köp ötmay Brusentsovni Perekopni himoya qilişga jönatişadi.
Sivaş körfazini kesib ötgan Qizil armiya qöşinlari Perekopni hujum bilan egallaydi. Köpçilik kabi Brusentsov ham Sevastopolga qoçadi, u yerdan sönggi paroxodlar jönab ketadi. Yölda uni Karyakin körib qoladi va otmoqçi böladi. Nekrasov bunday qilmaslikni söraydi, şu orada Brusentsov va boşqa oq ofitser, baron Krauze yaşirinib qolişadi. Brusentsov hamrohining bahonalariga qaramay, uning miltiğidagi sönggi öqni işlatişga qaror qiladi. Uning qurboni Nekrasov böladi.
Sevastopol evakuatsiyasi paytida Brusentsov rahmdil opa Aleksandra bilan nikohdan ötadi. Sönggi daqiqada u yolğiz özi jönab ketayotgan paroxodga çiqib oladi. Uning sadoqatli oti Abrek esa xöjayini ketayotgan kemaning ortidan suvga sakraydi va çökib ketadi. Brusentsov buni kötara olmay öz joniga qasd qiladi.
Qrim bolşeviklar tomonidan zabt etilgandan söng, Karyakin diviziya ştabiga kelib, Nekrasovdan qolgan kinokamerani topşiradi. Film Nekrasov suratga olgan xronika kadrlari bilan yakunlanadi.
4Rollarda
Oleg Yankovskiy — Andrey Nekrasov, qizil armiyaçi,…

Oleg Yankovskiy — Andrey Nekrasov, qizil armiyaçi, kinooperator
Roland Bykov — Ivan Karyakin, qizil armiyaçi, kinooperator yordamçisi, sobiq rota komandiri, xiyonatkorni öz xohişi bilan otgani uçun oddiy askarlikka tuşirilgan
Vladimir Vysotskiy — Aleksandr Brusentsov, podşo armiyasi leytenanti
Iya Savvina — Sasha, rahmdil opa
Anatoliy Papanov — QKA polk komandiri
Nikolay Kryuçkov — QKA vzvod komandiri
Pyotr Krylov — QKA ştab boşliği
B. Silantyev — QKA brigada komandiri
Nikolay Burlyayev — Sergey Lukaşeviç, adyutant, podşo armiyasi praporşigi
Alla Demidova — QKA komissari
Rostislav Yankovskiy — Vasilçikov, podşo armiyasi polkovnigi
Roman Tkaçuk — oq gvardiyaçi ofitser
Boris Bataşev — oq gvardiyaçi ofitser
Nikolay Dupak — QKA armiya qömondoni
Apollon Yaçnitskiy — Saşaning kemadagi qöşnisi
Vasiliy Fuşiç — Savçuk, maxnovçi
Valeriy Frid — Semen Markoviç, harbiy vraç
Boris Molodan — Semen Panasyuk, posbon
Valentina Berezutskaya — çökib ketgan çelak egasi
Yuozas Budraytis — QKA ştab aʼzosi
Nikolay Parfyonov — oq ofitser
Veniamin Smexov — baron Krauze, oq ofitser
Kirill Zamoşkin — maxnovçilar sardori
Aleksandr Tolstix — maxnovçi
Vadim Şavrov — QKA uçuvçisi
Yuriy Kuzmenkov — ştab oldida ötirgan jangçi
Viktor Otisko — ştab oldida ötirgan jangçi
5Faktlar
Ssenariy mualliflari filmdan GULAG davridagi sobiq tanişlarini izlaş uçun…

Ssenariy mualliflari filmdan GULAG davridagi sobiq tanişlarini izlaş uçun foydalanişgan:
Xuddi şu usul bilan biz uning yana bir dösti Sasha Brusentsovni ham topişga urindik, qahramon yigit, sobiq leytenant. Uning ismi, otasining ismi, familiyasi va hatto harbiy unvonini biz «Servili ikki örtoq» filmi qahramonlaridan biri — poruçik Aleksandr Nikitiç Brusentsovga berdik.
Semen Markoviç obrazi — qizil armiyaçilarga sheʼrda maʼruza öqiydigan doktor — V. S. Fridning otasi S. M. Fridning hayotidagi haqiqiy epizodga asoslangan.
Vladimir Vysotskiy filmdan köngli qolgan edi, çunki uning qahramonining ekrandagi vaqti ança qisqartirildi — suratga olingan materialning katta qismi filmga kirmadi.
Yozuvçi Anatoliy Yakovleviç Kuçerovning 1954-yilda naşr etilgan va köp marta qayta çop etilgan «Servili ikki örtoq» qissasi bir xil nomli film bilan aloqasi yöq. Unda Uluğ Vatan uruşi yillarida Leningrad mudofaasidagi yoşlarning iştiroki haqida hikoya qilinadi.
«Lyube» guruhining «Batalon» albomiga «Servili ikki örtoq» qöşiğining remiksi kiritilgan.
6Kadrlar
4
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Служили два товарища» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.