«Bitva za naşu Sovetskuyu Ukrainu» — 1943-yil kuzida Uluğ Vatan uruşining janubiy frontlaridagi voqealar haqida suratga olingan sovet töliqmetrajli hujjatli filmi. Sovet operatorlarining suratlaridan taşqari, lentaga nemis xronikasi kadrlari ham kiritilgan. Filmda jangçilarning «jonli ovozlari» eşitiladi, şuningdek, muallif — Aleksandr Dovjenkoning köplab lirik mulohazalari berilgan.
1Rollarda
Oleksandr DovzhenkorejissyorYSYuliya SolntsevarejissyorOleksandr Dovzhenkossenariy muallifiDKDmytro Klebanovkompozitor2Syujet
Faşist qöşinlari Yevropaning bir şahri köçasida yurib ketmoqda. Nemis samolyotlari tinç şaharlarga bomba…
Faşist qöşinlari Yevropaning bir şahri köçasida yurib ketmoqda. Nemis samolyotlari tinç şaharlarga bomba taşlamoqda. Ukraina ayollari öldirilgan yaqinlari jasadi ustida yiğlamoqda. Ukraina yonğin olovida. Kiyevning manzaralari, şaharning tarixiy yodgorliklari. Qişloq manzaralari. Uruşdan oldingi kolxozda ötloq örimi, buğdoy hosilini yiğiş. Dneproges töğoni. Donbass konlarida kömir qazib oliş. Ukrainaning metallurgiya zavodlarida çöyan va pölat eritiş. Paxta plantatsiyalarida paxta teriş. Akademik T. Lisenko paxtani közdan keçirmoqda. Qand lavlagi, meva va uzum hosilini yiğiştiriş.
Lvov şahri manzaralari. Kiyevda bayram namoyişi, tribunada N. S. Xruşçyov. Kiyev, şaharning tarixiy yodgorliklari manzaralari. Faşist samolyotlari Ukraina şaharlari va qişloqlarini bombardimon qilmoqda. Aholi şarqqa qoçmoqda. Kiyev, Xarkov, Odessa köçalarida barrikadalar qurilmoqda. Muhosara qilingan Odessadan aholini evakuatsiya qiliş. Sovet qöşinlarining Odessadan çekinişi.
Moskvaning Qizil maydonida qöşinlar paradi. I. V. Stalin Mavzoley tribunasida. Ural zavodlarida qurol-yaroğ va snaryadlar işlab çiqariş. Sovet qöşinlari duşmanga hujum qilmoqda. Faşistlar bosqinçilaridan ozod qilingan qişloqlardan birining kolxozçilari bahorgi ekinni ekmoqda. 1943-yilda Ukrainadagi sovet qöşinlarining yozgi hujumi. Ozod qilingan Ukraina şaharlari va qişloqlari aholisi öz ozodlarini kutib olmoqda, vayron bölgan uylarini tiklamoqda.
Volin aholisi uylarining kuydirilgan xarobalari orasida. Ayollar dalani haydamoqda, saqlanib qolgan peçda non yopmoqda. S. A. Kovpak partizan birlaşmasi jangçilari örmonda, öz qömondoni atrofida gulxan yonida. Birlaşma qömondonlari jangovar harakatlar rejasini muhokama qilmoqda. Partizanlar daryodan ötmoqda, asirlikdagi sovet partizan jangçilarini ozod qilmoqda. Çexoslovak askarlarining partizanlar tomoniga ötişi. Partizanlar duşman eşelonlarini portlatmoqda.
Xarkov hududida Daşt frontining Voronej fronti yordami bilan olib borgan hujumi. Sanitarlar yaradorlarni boğlamoqda. «Katyuşa» reaktiv örnatmalarining duşman pozitsiyalariga öqqa tutişi.
Xarkov manzaralari. Vayron bölgan turar-joy va maʼmuriy binolar. Şahar aholisi sovet qöşinlarini kutib olmoqda. Professor Nikolayevning tibbiyot instituti xarobalari oldidagi nutqi (sinxron). Faşistlar tomonidan qiynalib öldirilgan Xarkov aholisining jasadlari. Butun şahar mitingi. N. S. Xruşçyovning nutqi. Xarkov ozod qilinişi şarafiga Moskvada salyut.
Ukraina xalqining öğlonlari — Sovet Ittifoqi Qahramonlarining portretlari. Sovet qöşinlari tomonidan ozod qilingan Glux şahri manzaralari. Vayron bölgan Konotop şahri, Artyomovsk şahri xarobalari. Sovet qöşinlari qismlarining ozod qilingan şaharlar — Stalino, Barvenkovo, Poltava böylab yurişi. Vayron bölgan Ukraina qişloqlari.
3Suratga oluvçilar guruhi
Ssenariy rejasi: Yuliya…
Ssenariy rejasi: Yuliya Solntseva
Badiiy rahbar va matn muallifi: Aleksandr Dovjenko
Rejissyorlar:
Yuliya Solntseva
Yakov Avdeenko
Operatorlar:
Rassom: Izrail Nijnik
Kompozitorlar:
Dmitriy Klebanov
Andrey Ştogarenko (titrda — Ya. Ştogarenko)
Ovoz operatorlari:
Viktor Kotov
Yevgeniy Kaşkeviç
Diktor: Leonid Xmara
Rejissyor yordamçilari:
Dirijyor: David Blok
4Matbuotdagi şarhlar
Yaqin kunlarda ekranlarga kuçli taassurot qoldiradigan film çiqmoqda — «Bitva za naşu Sovetskuyu Ukrainu».…
Yaqin kunlarda ekranlarga kuçli taassurot qoldiradigan film çiqmoqda — «Bitva za naşu Sovetskuyu Ukrainu». Butun film birinçi kadridan oxirgisigaça gitlerçi Germaniyani şafqatsizlarça foş etuvçi hujjatdir. Bu — ukraina xalqining nemis asoratidagi benihoya azoblari, uning ozodlik uçun qahramonona kuraşi, buyuk qurbonlari va ğalabalari haqida epik doston. Bu — Vatan uruşining fojiali voqealarini plyonkaga muhlis vatanparvarlar va kino sanʼatini nozik his etuvçi, uni mahorat bilan egallagan kişilar tomonidan yozib olingan olovli salnoma. Bu film qalbning tubigaça taʼsir qiladi, uning qattiqqöl jasoratidagi gözal qöşiq — xalqning oğriği va ğazabi haqidagi qöşiqdir. Stalin mukofoti laureati A. Dovjenko, rejissyorlar Yu. Solntseva va Ya. Avdeenko bizning mafkuraviy qurolimiz arsenaliga munosib kiradigan asar yaratdilar.
5Prokat
Turli mamlakatlarda premyera…
Turli mamlakatlarda premyera namoyişi:
SSSR — 1943-yil oktyabr oxiri
AQŞ — 1944-yil 2-aprel (film «Ukraina olovda» / Ukraine in Flames nomi bilan namoyiş etilgan)
Şvetsiya — 1944-yil 3-iyul
Fransiya — 1945-yil 14-mart
Finlyandiya — 1945-yil 8-iyul
Italiya — 1946-yil yanvar
Matn: maqola tarjimasi «Битва за нашу Советскую Украину» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.