Up in the Air

AQŞ da iqtisodiy inqiroz avj olgan. Korporatsiyalarda ommaviy işdan böşatişlar boşlangan. Köplab firma rahbarlari önlab xodimlariga yaqinlaşib kelayotgan işdan böşatiş haqida xabar beriş kabi katta, oğir va yoqimsiz vazifani uddalay olmaydi. Şunda sahnaga Ryan Bingham (George Clooney) çiqadi: uning işlaydigan firmasi, noaniq nomga ega — «Career Transition Counseling» (CTC) — kadrlarni terminatsiya qiliş bilan şuğullanadi, yaʼni turli kompaniyalar xodimlari bilan suhbatlaşib, ularning lavozimlari qisqartirilgani haqida xabar beradi. Albatta, bu har doim noroziliklar böroni, köz yoşlar, baʼzan esa tajovuz bilan keçadi. Köpçilik uçun ish hayotning mazmuni va yagona daromad manbai hisoblanadi, ammo CTC xodimining vazifasi — birinçi, eng kuçli zarbani öz zimmasiga oliş va uni yumşatiş, sinik-riyokor, lekin taşqi jihatdan juda işonarli hamdardlik bildirib, ish yöqotiş bilan hayot tugamasligi haqida çiroyli gapiriş va şu yöl bilan kelajakdagi sud jarayonlari ehtimolini kamaytiriş. U salbiy his-tuyğular uçun çaqmoqqaytargiç vazifasini bajaradi va buning uçun unga yaxşi tölanadi.

Bingham öz işini aʼlo darajada bajaradi. Katta tajriba, psixolog isteʼdodi va notiqlik mahorati unga bu borada yordam beradi.

Uyda Ryan yilning 40–45 kunini ötkazadi. U doimo parvozda. Bugun Los-Anjelesda, ertaga Dallasda, indinga Mayamida. Amerikadagi aeroportlarni va ulardagi xulq algoritmini heç kim undan yaxşi bilmaydi; Ryan uçişdan oldingi tekşiruvdan hammadan tez ötadi. U aviakompaniyalar, mehmonxonalar, restoranlar va avtomobil ijarasining köplab doimiy mijoz kartalarini mahorat bilan boşqaradi; yöldagi har bir puxta hisoblangan harakati unga yangi imtiyozlar, ballar, millar va çegirma foizlari keltiradi. Heç kim samolyotda undan yaxşi uxlamaydi. U sözning töliq maʼnosida osmonda yaşaydi.

Ravşanki, Ryan Binghamning turmuş tarzi oila va bolalar, uy öçoği ğoyasi bilan mos kelmaydi. Ulardan heç biri uning hozirgi hayotida ham, kelajak rejalarida ham yöq. Qahramon allaqaçon yoshi ötgan bölsa-da, safarlardagi tasodifiy va qisqa muddatli sevgi munosabatlari unga yetarli.

Bir kuni Ryan gözal va qiziqarli ayol Alex (Vera Farmiga) bilan tanişadi; u ham xuddi uning kabi doimo safarda yuradi. Ular jadvallarini soliştirişni, telefonda gaplaşişni va mamlakatning turli şaharlarida vaqti-vaqti bilan uçraşişni boşlaydi. Ikkalasi ham mustaqil, öz-özidan yetarli odamlar, bir-biridan seks va bir neça soat birga ötkazişdan boşqa heç narsa kutmaydi. Ammo asta-sekin Ryan Alexga nisbatan, hayotida birinçi marta, alohida mehr qöyadi. Ryanning singlisinikiga birga töyga boriş ularni yanada yaqinlaştiradi.

Şu orada CTC kompaniyasida özgarişlar yuzaga kela boşlaydi. Kollejni bitirgan, yoş va ğayratli Natalie (Anna Kendrick) safarlardan asta-sekin voz keçib, işdan böşatiladigan xodimlar bilan internet orqali masofaviy işlaşga ötiş maqsadga muvofiqligini işonarli tarzda asoslaydi. Bu firmaning, avvalo, xizmat safari xarajatlarini sezilarli darajada kamaytirişi kerak. Rahbariyat bu ğoyani qöllab-quvvatlaydi va asta-sekin kompaniyaning özida ham qisqartirişlarni boşlaydi. Boss (Jason Bateman) Binghamga xabar beradi: u Natalie bilan sönggi safarlar qatorini ötkazişi, uni işdan böşatiladiganlar bilan muloqot qiliş amaliyotiga örgatişi kerak. Şundan söng u Omahadagi firma ofisiga uzoq vaqtga ötirişi lozim böladi. Dahşatga tuşgan Ryanning köz öngida uning odatiy hayot tarzi, dunyosi qulab tuşadi.

Bu safarda Natalie özi heç narsada aybdor bölmagan, firmaning eng keksa xodimlarini işdan böşatiş qanday ekanini his qilişi kerak… Şu bilan birga, uni sevgilisi taşlab ketadi, buni ham «masofadan turib» — SMS xabar yuboriş orqali qiladi. Natalie öz ğoyasining qalbsiz sunʼiyligi haqida öylay boşlaydi — yuzlab mil narida veb-kamera oldida ötirib odamlarni işdan böşatiş…

Safardan vatanga qaytgaç, Alex bilan birga Ryan asta-sekin hayotda uning ishi va doimiy parvozlaridan köra köproq narsa borligini his qila boşlaydi. Bu haqda u birinçi marta singlisining töyida, öz işonçsiz kuyovi bilan suhbatlaşganda, töy kunining özida fikridan qaytay deb turgan payt öylab qoladi.

Bundan taşqari, Bingham talabga ega, maşhur va yaxşi maoş oladigan biznes-trener; öz maʼruzalarida u hayotga yengil munosabat, uning qiyinçiliklari va har bir inson asta-sekin töplaydigan yuk — töğri va köçma maʼnoda — haqida gapiradi. Ammo bir kuni navbatdagi «Ryukzakingizda nima bor?» mavzusidagi maʼruza paytida Ryan tösatdan jim bölib qoladi. U boşqalarni öqitişga haqqi yöqligini, özini tuşunmagunça bunga haqli emasligini anglaydi. Qahramon hammasini taşlab Alexning oldiga uçadi va umrida birinçi marta birovni öz hayotiga kiritişdan qörqmaydi. Ammo eşikni qönğiroq qilib, u Alexning yolğiz emasligini köradi. Uning eri va bolalari bor, ularni u qadrlaydi va taşlab ketişni niyat qilmaydi. Alex uçun Ryan faqat «nafas oladigan joy» edi, uning kundalik hayotining tölaqonli qismi emas, balki vaqti-vaqti bilan undan çalğiş usuli edi.

Butunlay böm-böş bölib qolgan Bingham samolyotga ötiradi va tösatdan salon orqali eʼlonni eşitadi: aynan bugun u uzoq kutilgan maqsadiga erişgan — aviakompaniya tarixida 10 million milni uçgan yettinçi odam bölgan. Unga juda orzu qilingan kartani topşirişadi; bu kartaning egasi köpinça eng noyob VIP mijozlarga umrbod misli körilmagan imtiyozlar beradi. Masalan, köplab bepul parvozlar huquqi. Ammo özgargan Ryan uçun bu endi unçalik qiziqarli emas; u mukofot millarini singlisi bilan bölişişga, yangi turmuş qurganlarga ularning sayohat qilişni orzu qilgan vaqtlari uçun töy sovğasini berişga qaror qiladi.

Ryanni işdan böşatilgan xodimlar bilan suhbatlar xotiralari taʼqib qiladi. Ularning hammasi bir xil gapni takrorlagani: «Döstlarsiz, oilasiz men buni uddalay olmagan bölardim», «Yolğiz bölganimda bu ança qiyin bölardi», «Ertalab uyğonib, yonimda xotinimni körganimda, hayotimda maqsad borligini bilaman», «Gap pulda emas, u bilan issiq böladi, hisob-kitob tölaş, adyol sotib oliş mumkin, lekin ular meni erim kabi heç qaçon isita olmaydi», «Turişim, çiqişim, nimadir topişim kerak. Men bolalarim uçun, oilam uçun yaşayman». Şunçaki, ilgari u buni eşitmagan, tuşunmagan edi. Hozir ham uni hali unçalik tuşunmaydi, ammo har kimning yaşaş uçun öz sabablari borligini köradi. Va har kim hayotni turliça, öz yöli bilan yaşaydi. Ryanning ham öz yöli bor — «ortiqça yuksiz, yengil yuradigan, abadiy harakatdagi odam» yöli.

Uzoq ikkilanişlardan söng firma rahbariyati Ryanning dalillariga quloq soladi va Natalie Kinnerning ğoyalarini joriy etişni keyinga qoldirişga qaror qiladi. Bundan taşqari, Natalie tajribali murabbiy bilan safaridan keyin öz haqligini avvalgidek qatʼiy va murosasiz himoya qilmaydi. Şunday qilib, Bingham özini haqiqatan baxtli his qiladigan joyga — osmonga qaytişi mumkin. U qaytadi va hayotidagi eng muhim va qiziqarli narsa hali oldinda deb umid qiladi. Ayniqsa, u endi avvalgi odam emas.

Kasbining haqiqiy tomoni bilan yuzma-yuz kelgan Natalie (u qattiq haqoratlab işdan böşatgan ayol öz joniga qasd qilgan) CTC dan ketadi va Omahadan jönab ketadi. U Kaliforniyaga borişni va bir vaqtlar rad etgan öşa işga kirişga harakat qilmoqçi, bu bilan sobiq sevgilisi yonida bölişni umid qiladi. Natalie Ryan öz psixolog mahorati va işontiriş isteʼdodini xatga sarflab, uning potentsial ish beruvçisiga yozganini bilmaydi: «Biz taniş emasmiz, ammo Natalie Kinnerni olsangiz, katta omad kulib boqqan bölişini işonçim komil. Maslahatim? Uni oling va heç narsani öylamang. Bundan yaxşiroq qaror siz uzoq vaqtdan beri qabul qilmagansiz»…