Vesna na Zarechnoy Ulitse

Ssenariy muallifi — Feliks Mironer

Boş rejissyorlar — Feliks Mironer, Marlen Xutsiyev

Boş operatorlar — Pyotr Todorovskiy, Radomir Vasilevskiy

Bastakor — Boris Mokrousov

Qöşiqlar matni — Aleksey Fatyanov

Ikkinçi rejissyor — Konstantin Juk

Muharrir — Yevgeniya Rudix

Badiiy rassom — Vasiliy Zaçinyayev

Ovoz rejissyori — Vladimir Kurganskiy

Rejissyor yordamçilari — V. Şved, G. Strokan

Operator — G. Nikitin

Montaj böyiça yordamçi — Etna Mayskaya

Boş grim ustasi — Zoya Gubina

Film direktori — Daniil Nejinskiy

Filmning leytmotivi «Bahor kelganda, bilmayman» (sheʼrlari Aleksey Fatyanovniki, musiqasi Boris Mokrousovniki) qöşiğidir; uni Nikolay Ribnikov ijro etadi.

Qöşiq uçun musiqa dastlab Vaxtangov nomidagi teatrning «Makar Dubrava» spektaklida işlatilgan (Aleksandr Korneçukning konçilar haqidagi pyesasi). Spektakl repertuardan olib taşlangan va ajoyib kuy egasiz qolgan. Keyinroq u filmda işlatilgan, unda gitara solosini filmda operator bölib işlagan Pyotr Todorovskiy ijro etadi. Film çiqqandan söng qöşiq katta şuhrat qozondi va sovet kinofilmlaridagi eng keng tarqalgan qöşiqlardan biriga aylandi. Qöşiq uy davrasida va ziyofatlarda ijro etiladigan maşhur qöşiqqa aylandi; u kiçik vatan, öçoq va uy, öz ölkasi va öz kasbiga bölgan muhabbat ramzi hisoblanadi.

«Maktab valsi» qöşiğini (bastakor Isaak Dunayevskiy, söz muallifi Mixail Matusovskiy) Vladimir Bunçikov ijro etadi.

«Yuraning qöşiği» («Hayotimda hammasi silliq ketyapti», sheʼrlari Aleksey Fatyanovniki, musiqasi Boris Mokrousovniki) Vladimir Gulyaev tomonidan ijro etiladi.

Bundan taşqari, filmda Artur Polonskiyning «Gullayotgan may» fokstroti va Raxmaninovning 2-fortepiano kontserti yangraydi (uni boş qahramon radioda tinglaydi).

Sahnalardan birida fon musiqasi sifatida Edit Utyosovaning ijrosidagi «Biz ajraşdik» tangosi eşitiladi.

1952-yilda kinematografiya institutini tugatgaç, Marlen Xutsiyev Odessa kinostudiyasida rejissyor böladi. Turli kinoguruhlarda rejissyor yordamçisi bölib işlab, u birinçi yirik badiiy filmi uçun ssenariy yozadi. Dastlabki variant suratga olinişga qabul qilinmaydi va Xutsiyev uni diplom filmi hammuallifi Feliks Mironer bilan birga qayta işlaşga majbur böladi.

Uruşdan keyingi davrda Odessa kinostudiyasi köplab kinematografçilar film suratga oliş uçun keladigan bazaga aylanadi. Kinostudiya direktori Aleksandr Gorskiy Xutsiyev va Mironerni ham studiyaga taklif qiladi. Gorskiyning şartlaridan biri ikkalasining juft bölib işlaşi edi. Suratga oliş 1953-yilda boşlandi, filmning premyerasi esa 1956-yil 26-noyabrda bölib ötdi. Bu film bilan Xutsiyev va Mironer yangi avlod aktyorlariga yöl oçdilar: filmda VGIK bitiruvçilari Yuriy Belov, Nikolay Ribnikov va Gennadiy Yuxtin debyut qildilar. Öqituvçi Tatyana Sergeyevna rolini kasbiy bölmagan aktrisa Nina Ivanova ijro etdi.

Filmning katta qismi Zaporojyeda suratga olindi. Baʼzi sahnalar Odessada (masalan, «Ğalaba» boğida) olindi. Zaporojyeda suratga oliş «Zaporojstal» va «Dneprospetsstal» zavodlarida ötkazildi.

Zavod sahnalaridan taşqari, suratga oliş guruhi Pavlo-Kiçkasdagi 47-va 4-sonli keçki işçi-yoşlar örta maktablarida, «Dubovaya roşa» boğida, tuman harbiy komissariatida va alyuminiy kombinatining madaniyat saroyida (sovet davrida — S. M. Kirov nomidagi madaniyat saroyi) işladi.

Nikolay Ribnikovga obrazga kirişişda 23 yoşli metallurg-işçi Grigoriy Pometun yordam bergan; keyinçalik u Sotsialistik Mehnat Qahramoni va Ukrainaning xizmat körsatgan pölatçisi böldi.

Xutsiyev esladi:

«Feliks uşbu ğoya unga Vladimir Mayakovskiyning «Qiz va bezori» ssenariysi böyiça film ilhom bergani haqida yaşirmadi. Töğri, Kolya Ribnikovning boş rolga tasdiqlanişida muammolar bölgan, lekin biz uni himoya qila oldik. «Bahor…»ni men iliqlik bilan eslayman, bu mening ajoyib yoşligim. Kartinada operatorlar bizning institut döstlarimiz — Pyotr Todorovskiy va Radomir Vasilevskiy edi. Köplab aktyorlar ham VGIKdan edi. Birinçi körişdan keyingi hayratim esimda: rostdan ham bunga erişdikmi?..»

Tanqidçilar filmning yuqori rejissyorlik darajasini qayd etdilar. Operator Pyotr Todorovskiyning umumiy va yaqin planlarni mohirona almaştirgan suratga olişi ham eʼtiborni tortdi. Tomoşabinlar ayniqsa filmdagi qöşiqni («Bahor kelganda, bilmayman») alohida qayd etdilar.

Kinotanqidçi Lyudmila Pogojeva filmda «hayotiy kuzatişlar va juda şaxsiy lirik fikrlarning köpligini» payqadi. «Aynan kuzatişlar va fikrlar, — deb yozdi u, — filmning mazmunini uning oddiy syujetidan köra boyroq, murakkabroq va ahamiyatliroq qildi».

Taʼkidlanişiça, «ijodiy mehnat bu yerda soxta pafossiz, börttirilgan iboralarsiz kuylangan — gözalligi va qudratini ilk bor anglagan inson orqali». Şu bilan birga, «mualliflar oddiy narsada ğayrioddiylikni körsatadilar, hayotga yangi, ötkir, qiziqqan va xöjayinona nigoh bilan qarab, ştamplarni va tayyor yeçimlarni çetga suradilar». Sovet sanʼatşunosi Ivan Kornienko filmning ahamiyatini şunday baholadi: «Bu muhim, prinsipial oldinga qadam edi va tanqid darhol filmning yangiligini hamda zamonaviy mavzuni oçişdagi va kinosanʼatning rivojidagi ahamiyatini qayd etdi».

«Kino sanʼati» jurnalidagi tanqidçi Lyubov Gerasimova filmdagi gender masalalarini va qahramonlarning hissiy keçinmalarini tahlil qildi. Kinotanqidçi Sergey Kudryavtsev «Bahor Zareçnaya köçasida» filmi, eng avvalo, unda jonli inson borligi bilan qiziqarli, deb yozdi.

Sergey Kudryavtsev «„Zareçnaya köçasida bahor“ni ikki ish smenasi orasidagi hikoya sifatida köriş mumkin: qahramon maişiy hayotga, şaxsiy hayotga kirib boradi, u yerda u metalldek mustahkamlikka sinovdan ötadi», deb hisoblardi. U yozadi: «Tomoşabin Tanya Levçenko holatiga tuşadi: u uni ilğor pölatçi sifatida faqat eşitib biladi va uning xarakterida, göyo ikki ipostasga bölingandek, nimanidir körmay qolişi mumkin. Zavoddan çiqqan Savçenko — domna peçi yonida turgan öşa odam emas. Birinçisi — Sasha, özini qanday körsa, ikkinçisi — aslida kim bölsa, öşa. Faqat finalda u yaxlitlikka erişadi, göyo yuzidan niqobini nihoyat olib taşlagandek».

Kinotanqidçi Nonna Kapelgorodskaya yozgan: «„Zareçnaya köçasida bahor“ dunyoni körişning yangiligi, inson psixologiyasiga nozik yondaşuvi va uning nozikliklarini ekranga köçirişi, qahramonlar yaşaydigan, işlaydigan, öqiydigan va sevadigan muhitni ilk qaraşda realistik tarzda tasvirlaşi bilan hayratga soldi. Unda öşa davrdagi işçi mavzusidagi filmlarga xos bölgan, odamni zeriktirgan ştamplar oldinga çiqmadi».

Sanʼatşunos D. Yangblad taʼkidlaydi: «…bu film Rossiya televideniyesida tez-tez takrorlanadi va barça yoşdagi tomoşabinlar orasida maşhur. Hanuz bu toza havo nafasidek».

Aleksandr Şpagin fikriça, «Öqituvçi va oddiy işçining muhabbat hikoyasi köz öngimizda intelligentsiya va xalqning Stalindan keyingi davrda bir-biriga intiliş harakatiga aylanadi; bu jamiyatda sodir bölayotgan ijtimoiy jarayonlar mohiyatini anglaşga qaratilgan birinçi badiiy asardir».

Film sovet kinematografiyasining anʼanaviy işçi mavzusida boşqaça buriliş yasadi va «katta, hamma joyda kuzatiladigan va barqaror muvaffaqiyat»ga erişdi, sovet kinematografiyasida bosqiçli asarga aylandi. 1956-yil oxirida film prokatda yetakçi böldi va 30 milliondan ortiq tomoşabin yiğdi.

VI Butunjahon yoşlar va talabalar festivali doirasida 1957-yilda Moskvada ötkazilgan Xalqaro kinofestival medali.

Zaporojye va Odessada film çiqqandan söng «Zareçnaya» köçalari paydo böldi. Şuningdek, Zaporojyeda «Zareçnaya köçasi» gazetasi çiqadi, 2000-yillarda esa Şevçenko bulvarida şahar kengaşi qarşisiga filmdagi kuyni çalib turadigan şahar soatlari örnatildi.

2001-yilda Yuriy Sirman filmning yangi versiyasini (remeyk) — «Zareçnaya köçasida bahor — 2»ni suratga oldi.

2006-yilda filmning ekranga çiqqanidan 50 yil ötdi. Gazetalardan birida bu yubiley «jim, lekin köplab odamlar tomonidan payqalgan» deb baholandi, şuningdek, yubiley munosabati bilan telekanallar eski sovet tasmasini körsatganda, u tomoşabinlar uçun yangi blokbasterlardan muhimroq bölib çiqqani taʼkidlandi. Film XXVIII Moskva kinofestivalida «Ottepel davrining eng yaxşi sovet filmlari» retrospektiv körsatuvi doirasida namoyiş etildi. Filmning 50 yilligi munosabati bilan «TV-Markaz» telekanali «Zareçnaya köçasida bahor. Tugallanmagan hikoya» hujjatli filmini suratga oldi. 2006-yilda Zaporojye drama teatri «Zareçnaya köçasida muhabbat» mюzikllini sahnalaştirdi (inscenirovka muallifi va boş rejissyor — Vitaliy Denisenko). 2010-yilda spektakl Dneprodzerjinsk musiqali-drama teatri sahnasida qöyildi.

2010-yil 11-dekabrda «Krupniy plan» kompaniyasi Odessa kinostudiyasi kinozalida filmning Marlen Xutsiyev bevosita iştirokida amalga oşirilgan rangli versiyasini taqdim etdi. Rangli film 17-dekabrda Ukrainaning STB kanalida, 2011-yil 7-martda esa Rossiyaning Birinçi kanalida efirga çiqdi.

2013-yilda Zaporojyeda mehnat bayramiga bağişlangan «Zareçnaya köçasida bahor» gala-konserti bölib ötdi.

2013-yil 15-noyabrda Zaporojyedagi Metallurglar prospektida «Zaporojstal» kombinatining 80 yilligiga bağişlab filmning boş qahramoni Sasha Savçenko haykali örnatildi (skulptura-dekorativ kompozitsiya muallifi — rassom va restavrator Tigran Akobyan). 2014-yil 8-oktabr tunida yodgorlik oq marker bilan yozuvlar bilan bezatildi; şundan söng rossiya ommaviy axborot vositalari «ukrainalik millatçilar tomonidan yodgorlikni buziş» haqida soxta xabar tarqatdi.

2016-yilda Zaporojye-1 vokzalida flesh-mob bölib ötdi: Zaporojye musiqa bilim yurtining 83 nafar vokalçisi filmdagi qöşiqni a kappella ijro etdi. Bu vokal flesh-mob 2016-yilda özining 83 yilligini nişonlagan «Zaporojstal» kombinati uçun «TV-5» telekanalining ijodiy sovğasi böldi.

Suratga oliş davomida tanişgan aktrisa Nina Ivanova va operator Radomir Vasilevskiy film tugagaç turmuş qurdilar.

Filmda Yura (Vladimir Gulyaev) Alya (Rimma Şorohova) ismli qizga köz qöyadi, lekin natijasiz. Hayotda esa ular öşa paytda er-xotin edilar, lekin keyinçalik ularning nikohi buzildi.