«Vivat, gardemariny!» (Виват, гардемарины!) — Svetlana Druzhininaning rus gardemarinlari haqidagi XVIII asr filmlari seriyasining ikkinçi filmi, «Gardemariny, vperyod!» (Гардемарины, вперёд!) mini-serialining davomi.
Suratga oliş 1989—1990 yillarning qişida bölib ötgan. Filmning premyerasi 1991-yil 31-avgustda Markaziy kinouyda bölib ötdi. Dastlab premyera 19-avgustga belgilangan edi, lekin Avgust töntarişi munosabati bilan u köçirildi. 1991-yil 6-dekabrdan boşlab ikkinçi gardemarinlar haqidagi film Rossiya kinoteatrlarida namoyiş etila boşlandi. Filmning ikki qismli telekörsatuvdagi premyerasi 1994-yil 3-yanvarda «Ostankino 1-kanali»da bölib ötdi.
Dmitriy Xaratyan «Sovetskiy ekran» jurnali sörovi natijalariga köra, 1991-yilning eng yaxşi aktyori deb topildi.
1Rollarda
Sergey Zhigunov, Dmitry Kharatyan, Kristina Orbakaitė
Lyudmila Gurchenkoaktyor
Mikhail BoyarskyaktyorNGNatalya GundarevaaktyorSNSergei NikonenkoaktyorMYMikhail YefremovaktyorVLViktor Lebedevkompozitor2Syujet
1744-yil. Rossiya imperiyasi. Farzandsiz bölsa-da, Romanovlar sulolasining öz — «petrovça» — çiziğini Rossiya…
1744-yil. Rossiya imperiyasi. Farzandsiz bölsa-da, Romanovlar sulolasining öz — «petrovça» — çiziğini Rossiya taxtida mustahkam örnatiş niyatida bölgan imperatritsa Yelizaveta Petrovna Prussiyadan olib kelingan jiyani Karl Peter Ulrixni, Rossiyada «Pyotr Fyodoroviç» nomi bilan atalgan, biror nufuzli, lekin boy bölmagan va özboşimça bölmagan Yevropa «malika»siga uylantirişga qaror qiladi.
Şu bilan birga, Pyotr Fyodoroviç özi Rossiya saroyining çiroyli qizi Anastasiya Yaguljinskayaga befarq emas, lekin qiz Aleksandr Belovga oşiq bölib, u imperatritsaning leyb-gvardiyasida xizmat qiladi. Imperatritsa esa Anastasiyaning onasi — Anna Bestujevaning ötgan yili «oçilgan saroy fitnasi»dagi iştirokini eslaydi va şu sababli qizni unçalik yoqtirmaydi. U Anastasiyani tezroq uzoq Tobolsk gubernatoriga turmuşga berişni xohlaydi.
Ovçi uyida Belov bilan yolğiz qolgan Anastasiya unga hamma narsani aytib beradi, Belov esa sevgilisini heç kimga bermasligiga qasamyod qiladi. Şu paytda uyga mast valiahd Pyotr Fyodoroviç boşçiligidagi bezori kompaniya kelib qoladi. Belov yuzini römolça bilan yopib, valiahdga qattiq qarşilik körsatadi, uning hamrohlari bilan jang qilib ğalaba qozonadi. Ular Anastasiya bilan yaşirinib qoladi. Keyinçalik Pyotr Belovni tetiginaning gvardiyaçilari orasidan tanimoqçi böladi. Yelizavetani jasur yigit-gvardiyaçi va uning Yaguljinskayaga körsatgan himoyasi qiziqtiradi va u Belovga «davlat ahamiyatiga ega maxfiy topşiriq» — Prussiyadan yana bir muhim mehmonlarini Rossiyaga yaşirinça olib kelişni topşiradi.
Bu haqda hamma joyda bölib yuradigan vitsekansler Bestujev xabar topadi. U Belovning dösti Aleksey Korsakni çaqirtiradi, u Aleksandr bilan Prussiyaga safarda hamroh böladi, va unga Belovni kuzatuvçi bölişni buyuradi. Rad etsa, Korsakni «galeralarga surgun» qiliş va xotini hamda kiçik öğli uçun «Sibir» bilan qörqitadi, çunki gardemarin Aleksey Korsak flot ustavi ruxsat berganidan oldinroq uylangan edi.
Belov va Korsak yölga çiqadi. Belov yöq paytda majburiy turmuşdan qoçiş uçun Anastasiya ham ular bilan jönaydi. Uçovlari Berlinga yetib boradi va u yerda Rossiyaning Prussiyadagi elçisi graf Çernişyovning uyida töxtaşadi. Anastasiyani şu yerda qoldirib, Aleksandr va Aleksey mehmonlar ortidan kiçik Sirbst şahriga jönaşadi.
Şu payt Nikita Olenev kamerdiner Gavrila hamrohligida Gyottingen universitetidan qişki tatilga Rossiyaga qaytmoqda. Uning yöli ham Sirbst orqali ötadi. Sirbstga yaqinlaşganda u yoş prussiyalik otliq ayol bilan ikki hamrohini uçratadi va birinçi körişdayoq bu «valkiriya»ga oşiq bölib qoladi. «Valkiriya» — nemis malikasi Sofiya-Avgusta-Fredrika bölib, uyidagilar uni oddiygina Fike deb çaqiradi. Uyga qaytgan Fike ikki kişi Rossiyadan kelib, şu şimoliy imperiyaga şoşilinç taklifnoma olib kelganini bilib oladi. Qiz dalekaroq qarindoşi — Rossiya imperatritsasi Yelizaveta çaqirgani uçun Peterburgga borişi kerak. Yelizaveta esa Prussiyadan çaqirilgan jiyani, kelajakdagi Rossiya taxti vorisi Pyotr uçun kelin izlamoqda.
Öşa keçqurun Berlinda Fransiya elçixonasida ikki eski döst uçraşadi: Fransiyaning Rossiyadagi sobiq elçisi, hozir esa Prussiyadagi elçisi — markiz Şetardi va diplomat — şevalye de Brilyi. Şetardi de Brilyiga xabar beradiki, kelajak Rossiya imperatorining qöliga daʼvogar bölgan nemis malikasi Sofiya-Avgusta-Fredrika onasi Iogannа bilan birga Peterburgga kunlar içida jönaydi. De Brilyiga topşiriq beriladi: ularni öziga oşiq qiliş va Fike hamda Iogannaga qarşi biror kompromat topiş, şunda Fransiya kelajak rus valiahd xotinining irodasini boşqariş imkoniyatiga ega böladi.
Sirbstdan gersoginya Iogannа va Sofiya soxta ism bilan «Reynbek grafinyalari» nomi ostida karetada jönaydi. Şu oldidan Belov va Korsakni qalʼaning bir xonasiga qamaşadi, çunki ular zodagon ayollarning oyoq ostida çalkaşib yurmasligi va ularning muhim missiyasini buzmasligi kerak edi. Şu bilan birga Sirbstdan Nikita Olenevning karetasi ham jönaydi, u yoqtirib qolgan «Fike» Berlinga ketayotganini biladi. Örmonda ayollar Parijdan kelgan «yaralangan sayohatçi» — de Brilyini oladi, uni göyo «qaroqçilar hujum qilgan». Ularni quvib yetgan Olenev yordam taklif qiladi. Biroq talon-taroj haqiqatda faqat sahna edi, maqsad şevalyeni «Reynbek grafinyalari» karetasiga joylaştiriş edi. Şu orada Belov va Korsak qalʼadan qoçib çiqadi va gersoginya bilan Fikeni kuzatib boradi.
Berlinga yetib kelgan «Reynbek grafinyalari» qirol Fridrix II ning Sans-Suçi yozgi saroyida ötkaziladigan qişki musiqiy keçaga boradi. Korsak ayol kiyimini kiyib, Anastasiya va Çernişyovlar juftligi bilan birga Sans-Suçiga boradi. Saroyda qirol navbat bilan Iogannа va Sofiyaga ularning maxfiy vazifasi — kelajakda Rossiyada josuslik qiliş haqida yaşirinça körsatma beradi. Korsak ularning suhbatini eşitadi. Şuningdek, Iogannа de Brilyi bilan muhabbat uçraşuvida böladi va şu vaqtda şevalye gersogindan qirol Fridrixning maktublarini öğirlaydi. Lekin şevalyening rejalari kutilmaganda buziladi: rus elçisi yonida u özining halokatli sevgisi — Anastasiya Yaguljinskayani köradi.
Korsak saroydan qaytib, de Brilyi «Reynbek grafinyalari»ni kuzatayotganini xabar qiladi. Keyingi poçta-stansiyada döstlar uni aldaşga qaror qiladi: Nikita «Reynbek grafinyalari»ni öz karetasiga ötkazib, xavfsiz joyga olib ketadi, Belov va Korsak esa gersogininɡ karetasi yordamida de Brilyining diqqatini çalğitadi. De Brilyi bilan uçraşuvdan keyin Anastasiya Belovdan ajralmaslikka qaror qiladi va uni özi bilan olib ketişni talab qiladi. Natijada şevalyening eʼtiborini endi uç kişi çalğitadi. Ular de Brilyi, uning xizmatkori Jak va odamlarini örmon yölida çalğitib yuboradi. Belov, Yaguljinskaya va Korsak daryo böyidagi tegirmonga yaşirinadi. De Brilyi, Jak va ularning odamlari tegirmonni örab oladi, lekin hujum qilişga jurʼat etolmaydi. De Brilyi Anastasiya otişmada jarohat olişidan, şuningdek, u yerda bölsa kerak deb öylagan Fike va onasiga zarar yetişidan qörqadi.
Şu payt Iogannа va Fike allaqaçon çegaradagi poçta-stansiyada bölib, ularni Nikita Olenev olib kelgan edi. Tunda u yoş Fikeга muhabbatini izhor qiladi. Ayyor malika undan abadiy sadoqat va xizmat qilişga qasamyod oladi. Ertalab «Reynbek grafinyalari»ni Peterburgga olib ketiş uçun kazak otryadi keladi.
Şu vaqtda daryo böyida, qamal halqasidan ötib tegirmonga kirib olgan Nikita Belov va Korsak bilan qayta uçraşadi. Ular jangga tayyorlanişadi. Kutilmaganda Belov va Olenev Korsakning Bestujevga özida bölayotgan voqealar haqida maxfiy hisobot yozib yuborayotganini bilib qoladi. Döstlar Aleksey ustidan xiyonat qilganlikda ayblaydi. U esa vitsekansler uni Belov va Iogannаni kuzatişga majbur qilgani haqida gapiradi, lekin Bestujevning şubhalari behuda emasligini ham aytadi: «Reynbek grafinyasi» Prussiya josusi ekan. Şu sababli u hisobotini tugatişi kerak va ulardan biri tirik qolib, uni Peterburgga yetkazişi lozim. De Brilyi esa nihoyat tegirmonda gersogininɡ yöqligini tuşunadi va hujum buyruğini beradi. Jangda şevalye xizmatkorining sevgilisiga — Yaguljinskayaga öq uzayotganini körib, oldinga yugurib, uni öz kökragi bilan tösadi. Jak ulgurmay qoladi va xöjayiniga kökrakdan öq uzadi. Belov va u örtasida duel böladi, unda birinçisi maʼlum bölganidek, şpaga zarbasidan kökragidan jarohat oladi. Tizzalab yiqilgan otuvçi jonsiz holda suvga quladi. Yaguljinskaya qöllarida ölayotgan de Brilyi uçun yiğlaydi…
Peterburgda imperatritsa Yelizaveta kelgan mehmonlar — gersogina Iogannа Anhalt-Sirbstskaya va uning qizi Sofiya-Avgusta-Fredrika şarafiga qabulga tayyorlanmoqda. Lekin hamma joyda bölib yuradigan Bestujev Yelizavetaga şoşilinç hisobot taqdim etadi, unda yuqori mehmonlar aslida qanday rejalar tuzayotgani aytilgan. Yelizaveta Iogannа va uning qiziga ularning josuslik faoliyati böyiça dalillarni körsatadi. Fike imperatritsaning oldida tiz çökib, hammasini tan oladi, lekin Rossiyaga xizmat qilişga, rus bölişga va dinini pravoslavlikka almaştirişga tayyor ekanini qasamyod qiladi. Yelizaveta yumşaydi, bayramni bekor qilmaslikni buyuradi va Fikeni rus taxti vorisining kelini sifatida kiyintiradi. Şu bilan birga, kelajakdagi kuyov juda hayajonlanib, agar körikni bekor qilsa yoki boşqa vaqtga surib qöysa, janjal çiqarişini bildiradi.
Imperatritsa va Bestujevga qabulga — ayni paytda kantsler etib tayinlangan Bestujevga — Belov, Korsak va Olenev keladi. Saroyda zinapoyada ular yoş «Reynbek grafinyasi»ni uçratadi, lekin taşrif buyuruvçilar boş marosimçisi sevgan Olenevga uni quçoqlaşga ruxsat bermaydi. Şunda döstlar nihoyat tuşunadi: ular Prussiyadan Rossiyaga oddiy grafinya qizini emas, balki Rossiya imperiyasi taxt vorisining kelajakdagi xotinini olib kelgan ekan.
3Rollarda
Dmitriy Xaratyan — Aleksey…
Dmitriy Xaratyan — Aleksey Korsak
Sergey Jigunov (ovozini Aleksandr Domogarov bergan) — Aleksandr Belov
Mixail Mamayev (ovozini Andrey Gradov bergan) — knyaz Nikita Olenev
Tatyana Lyutayeva (titrlarda — Tatyana Ditkovskina, ovozini Anna Kamenkova bergan) — Anastasiya Yaguljinskaya
Mixail Boyarskiy — şevale de Brilyi
Sergey Migitsko — markiz Şetardi
Paul Butkeviç (ovozini Innokentiy Smoktunovskiy bergan) — Fridrix II, Prussiya qiroli
Kristina Orbakayte — Sofiya-Avgusta-Fredrika (Fike), Anhalt-Sirbstskaya malikasi
Lyudmila Gurçenko — gersogina Iogannа Anhalt-Sirbstskaya, Fikening onasi
Vladimir Soşalskiy — knyaz Kristian Avgust Anhalt-Sirbstskiy, Fikening otasi
Natalya Gundareva — imperatritsa Yelizaveta Petrovna
Mixail Yefremov — Pyotr Fyodoroviç, Rossiya taxtining vorisi
Leonid Satanovskiy — Brummer, Rossiya imperatorlik saroyining gofmarşali
Yevgeniy Yevstigneyev — Aleksey Petroviç Bestujev, vitsekansler
Sergey Nikonenko — graf Çernişyov, Rossiyaning Prussiyadagi elçisi
Lidiya Fedoseyeva-Şukşina — grafinya Çernişyova
Vladimir Balon — Jak, de Brilyining xizmatkori
Olga Maşnaya — Sofiya, Korsakning xotini
Viktor Bortsov — Gavrila, Olenevning kamerdiner
Aleksey Vanin — Ivan, ovçi uyining qöriqçisi
Aleksandra Kharitonova — Şenk, Iogannа Anhalt-Sirbstskayaning xizmatkori
German Kaçin — poçta-stansiya egasi
Yaroslava Turyoleva — epizod
Aleksey Lubni — Saburov, imperatritsaning gvardiyaçisi
Igor Novoselov — Fuks, imperatritsaning gvardiyaçisi
Öqigan matnni Vyaçeslav Tikhonov öqigan.
4Suratga oluvçilar guruhi
Ssenariy mualliflari: Nina Sorotokina, Yuriy Nagibin, Svetlana…
Ssenariy mualliflari: Nina Sorotokina, Yuriy Nagibin, Svetlana Druzhinina
Rejissyor: Svetlana Druzhinina
Operator: Anatoliy Mukasey
Kompozitor: Viktor Lebedev
Qöşiq matnlari muallifi: Yuriy Ryaşentsev
Triklar va şpaga böyiça postanovşik: Vladimir Balon
Kaskadyorlar: Sergey Şoloxov, Aleksey Lubni, Igor Novoselov
5Filmda yangragan qöşiqlar
«Burningni osma!» (ijro etadi Dmitriy…
«Burningni osma!» (ijro etadi Dmitriy Xaratyan)
«Lanfren-lanfra» (ijro etadi Mixail Boyarskiy)
«Çigirtka haqida qöşiq» (ijro etadi Kristina Orbakayte)
6Suratga oliş
Film suratga oliş 1989—1990 yillarning qişida bölib ötgan, tabiiy körinişlar uçun esa Kusково muzey-mulki…
Film suratga oliş 1989—1990 yillarning qişida bölib ötgan, tabiiy körinişlar uçun esa Kusково muzey-mulki tanlangan.
«Vivat, gardemariny!» filmida Aleksandr Domogarov Sergey Jigunovning ovozini bergan.
Bir intervyuda Vladimir Balon ovçilar tuzoği sahnasi qanday suratga olingani haqida gapirib bergan: «Bitsa hududida suratga olingan qişki quviş sahnasida Mitya Xaratyan meni şpaga bilan otganda, u boşimning ustidan şunday uçirdiki, u menga tegmay ötib ketdi, operator Anatoliy Mukasey kamerani menga qarab asta burdi. Men esa bu vaqtda butunlay «tayyor» turgan edim, yaʼni boşqa şpaga bilan kökragim teşilgan edi. Kamera sekin burilgani tufayli Dmitriy Xaratyan şpagani aynan mendan töğri kökragimga urgandek taassurot paydo böldi. «Gardemarinlar»ni köp marta diqqat bilan tomoşa qilgan teleköruvçilar keyinçalik mendan söraşdi: «Sizning qahramoningiz kökragidan teşilgan holda qanday qilib jangni davom ettiradi?» Men hazil bilan javob berardim: «Şpaga kökragimni yurakdan ikki santimetr yuqorida teşdi».»
Birinçi gardemarinlar filmiga Vladimir Şevelkov Sergey Jigunov va Dmitriy Xaratyanning homiyligi tufayli tuşgan, ikkinçi filmga esa Svetlana Druzhinina uni taklif qilmagan, çunki ular örtasida munosabatlar yaxşi bölmagan.
Mixail Boyarskiy rejissyordan öz qahramoni de Brilyini bu filmda halok bölişini söragan, şunda u uçinçi kinotrilogiyada özi suratga tuşmasligi uçun. 29 yil ötgaç Boyarskiy 2020-yildagi davomda öz rolini qaytargan.
Eng dinamik epizodlardan biri — gardemarinlarning tegirmondagi de Brilyi odamlari bilan töqnaşuvi. Mixail Mamayev uni tafsilotlari bilan eslaydi: «Bu fantastik jang edi! Uç kişi qarşi yigirma kişi. Ulkan uç qavatli pavilyon, uni bir neça oy qurişgan. Haqiqiy don, un va tovuqlar. Iştirokçilar beş metr balandlikdan sakrab, bir-birini çöktirişi kerak bölgan ajoyib hovuz». Mamayevga şpaga emas, balki donni tuşiriş uçun yoğoç belkurak berilgan. Dastlab Mixail hatto xafa böldi, çunki u haqiqiy qahramon kabi şpagalar bilan jang qilişni xohlagan edi. Lekin uni Sergey Jigunov yupatdi: «Oxun, xafa bölma, buni rus kinematografik muşketyorlik otryadiga kiriş imtihoni deb qabul qil…»
Triklar va şpaga böyiça postanovşik Vladimir Balonning taʼkidlaşiça, unga şpaga bilan kuraşişi mumkin bölmagan bitta aktyor duç kelgan — bu Mixail Mamayev. Bir intervyuda Balon bu haqda eslagan: «Bir safar Sveta Druzhinina Mişa Mamayevga qiliçbozlikni örgatişni söradi. Unga dars bera boşlab, bu befoyda ekanini tuşundim! Mamayev — şunday eman yoğoçki, undan endi parket yasab bölmaydi. Bir marta unga şpagani berişga urindim, lekin Mamayevda özini nazorat qiliş butunlay yöq ekan. Qurolni tayoqqa almaştirişga töğri keldi.» Şu sababli Mamayev qahramoni tegirmondagi de Brilyi odamlari bilan jang sahnasida şpaga emas, balki eşkakka öxşaş donni tuşiriş uçun yoğoç belkurak bilan qurollantirilgan.
Mixail Mamayevning sözlariga köra, uni Mixail Boyarskiy qahramoni — de Brilyining ölim sahnasi hayratga solgan: «Uni suratga olayotganda, ortiqça odamlarning hammasi maydonçadan çiqib ketişni söradi. Bir neça soatdan söng nihoyat köz yoshi tökkan Lyutayeva — u Anastasiya Yaguljinskayani öynagan — va ğamgin Boyarskiy paydo böldi. Biz «ekrandagi köz yoşlari» haqida hazillaşmoqçi böldik, lekin javob örnida ğazablangan nutq eşitdik: «Kimdir bemalol yaşab yuribdi, haqiqiy odamlar esa…» Boyarskiy kam gapirdi, tözigan edi va tuşlikka bormadi. Sergey Jigunov (Sasha Belov) de Brilyiga hamdardlik bildirib, Anastasiya ölganida yaxşi bölardi, ular ikki duşman birga uning qabrida yiğlab, yaraşgan bölişardi, deganida Boyarskiy eʼtiroz bildirdi: «Mening taqdirim menga yoqadi! Men sevgi uçun halok böldim! Bu klassikaga öxşaydi».»
Matn: maqola tarjimasi «Виват, гардемарины!» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.