Viy

Bursaklarga taʼtil beriladi, ulardan uçtasi tunda yöldan adaşadi, ular orasida Xoma Brut ham bor. Yölovçilar xutorga duç kelib, bir keksa ayolning uyida tunab qolişadi. Ayol jodugar bölib çiqadi va Xomani minib havoda uçadi. Xoma qutulib, jodugarni yarim ölgunça uradi, şu payt kampir qizga aylanadi. Jazodan qörqqan Xoma bursaga qaytib qoçadi. U yerda rektor unga xabar beradi: Kiev yaqinidagi 50 verst narida xutor egasi, maşhur sotnikning qizi — panoçka ölim töşagida yotibdi va uning ustidan ayni Xoma otxonlik öqişini istaydi. Xoma majbur bölib yölga çiqadi va yölda sotnikning odamlaridan qoçişga urinadi.

Xoma xutorga yetib kelganda, panoçka vafot etadi. Sotnik Xomadan qizini qanday tanişganini söraydi, lekin javob ololmaydi. Xoma mehmonxonada marhumani körib, bu öşa jodugar ekanini tuşunadi. Sotnik uç keça davomida çerkovda marhumaning ustidan Zabur öqişni va buning uçun saxiy mukofot berişni söraydi. Xoma istamay rozi böladi.

Birinçi keçada Xoma marhuma bilan çerkovda yolğiz qolganda, ğalati voqealar boşlanadi: panoçkaning yuzida qonli köz yoshi paydo böladi, şamlar öz-özidan öçadi. Xoma bularni tasodif deb öylab, Zaburni öqişni boşlaydi. Kutilmaganda panoçka tobutdan turib, Xomani izlay boşlaydi, lekin u polga bör bilan sehrli doira çizib, özini himoya qiladi. Jodugar doirani köra olmaydi va ötib keta olmaydi, tong xörozi birinçi bor qiçqirganda esa tobutga qaytadi.

Mahalliy aholi marhumaning jodugar bölganiga şubha qilib, Xomadan ğalati narsa körganmi, deb söraydi. Xoma ularga javob berişga jurʼat etmaydi va heç narsadan qörqmaslikka, marosimni davom ettirişga qaror qiladi. Ikkinçi keçada u içib olib, darhol doira çizadi, lekin jodugar endi tobutda çerkov böylab uçib, doirani buzişga urinadi. Muvaffaqiyatsizliklaridan ğazablangan panoçka Xomaga jodu qiladi, natijada u soçi oqarib, közi ojiz bölib qoladi. Xoma tong xörozini zörğa kutib oladi.

Şok holatida bölgan Xoma musiqaçilarni talab qilib raqsga tuşadi, bu esa dehqonlarni xursand qiladi, ular faylasufning soçi qançalik oqarganini körişadi. Öziga kelgan Xoma sotnikning oldiga borib, endi Zabur öqimasligini eʼlon qiladi. Sotnik uni charm qamçilar bilan kaltaklaşni vaʼda qiladi. Şunda Xoma qoçadi, lekin mahalliy aholi uni zörlab qaytarib olib kelib, çerkovga qamab qöyadi.

Uçinçi keçada panoçka yordamga barça noxuş kuçlarni — upirlar, vurdalaklarni çaqiradi, lekin Xoma doira içida özini xavfsiz his qiladi. Şunda u noxuş kuçlar orasida doira ortidan köra oladigan yagona mavjudot — Viyni olib kelişni buyuradi. Viyning kiprik qopqoqlari kötariladi, u barmoği bilan Xomani körsatadi va noxuş kuçlar beçora ustiga taşlanadi. Xöroz qiçqirganda, noxuş kuçlar yaşirinadi, Xoma esa ölik holda topiladi, jodugar esa yana kampirga aylanadi.

Orada biroz vaqt ötgaç, bursada bursaklar bu voqealarni muhokama qilişadi. Ulardan biri ikkinçisiga Xoma nima uçun ölganini aytadi — qörqqani uçun. Biroq uning örtoği bularning hammasi haqiqatda bölganiga işonmaydi.