Vissotskiy. Tirik bölganing uçun rahmat — Rossiya biografik filmi, rejissyor Pyotr Buslov tomonidan suratga olingan, Vladimir Vissotskiyning bir neça dramatik kunlari haqida. Filmning ssenariy muallifi Vladimir Vissotskiyning öğli Nikita Vissotskiy.
2011-yilda Rossiyada suratga olingan 69 ta film içida «Vissotskiy. Tirik bölganing uçun rahmat» eng yuqori kassa tuşumiga ega böldi — 27,5 mln dollar.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Oksana Akinshina, Ivan Urgant, Andrei Panin
Oksana Akinshinaaktyor
Ivan Urgantaktyor
Andrei Paninaktyor
Sergey BezrukovaktyorASAndrey SmolyakovaktyorMLMaxim LeonidovaktyorNVNikita Vysotskyssenariy muallifiRMRuslan Muratovkompozitor3Syujet
1979-yilda Özbek SSR KGB boşqarmasi «çap» konsertlarni, yaʼni Özbekistonda noqonuniy biznesni töxtatiş uçun…
1979-yilda Özbek SSR KGB boşqarmasi «çap» konsertlarni, yaʼni Özbekistonda noqonuniy biznesni töxtatiş uçun operatsiya tayyorlaydi. Madaniyat uylari va konsert zallarida reklama qilinib, sanʼatkor çiqadi — köpinça butunittifoq miqyosidagi poytaxt maşhuri. Ammo hisobot hujjatlari va sotilgan çiptalarning korteji yöq qilinadi, butun tuşum esa konsertni taşkil etgan odamlarning çöntagiga tuşadi. Sanʼatkorning haqi ham çiqadi, bu köpinça rasmiy konsert stavkalaridan yuz martalab yuqori böladi. Şu tariqa heç qanday moliyaviy iz qolmaydi va minglab tomoşabinli zallarga qaramay, jinoyat tarkibini isbotlab bölmaydi.
KGB xodimlari kiçik öğirlik holatidan foydalanib, Toşkent filarmoniyasining kassirini va administrator Leonid Fridmanni verbovka qiladi. Fridman «çap» konsertlar sohasidagi eng yirik «öyinçilardan» biri. KGB polkovnigi Viktor Bexteev operatsiyaga rahbarlik qilib, Fridmanga noqonuniy çiqişlardan katta daromad topişi bilan maşhur Vladimir Vissotskiyni Özbekistonga çaqiriş vazifasini beradi.
Moskvada Vladimir Vissotskiy olti oy davomida bir satr ham yozmagan, ijodiy inqirozda va soğliği bilan boğliq muammolardan azob çekmoqda. U Parijga navbatdagi safar uçun hujjatlarni rasmiylaştiradi. U yerda uning rafiqasi, frantsuz aktrisasi Marina Vli uni davolaniş klinikasiga joylaştirişi kerak. Taganka teatriga biriktirilgan KGB xodimi unga Ijevskda gastrol taşkil qilgan bir neça kişi hibsga olinganini, şuning uçun Özbekistonga uçmasligi kerakligini, agar Parijga borişni niyat qilsa, xorijiy pasportining ikki-uç kun içida tayyor bölişini aytadi.
Uyda Vissotskiy «Tez yordam» brigadasi va ota-onasini topadi. Şifokor uning otasi Semyon Vladimiroviçdan sanʼatkorni majburiy şifoxonaga yotqizişga rozilik talab qiladi. Sanʼatkorning ahvoli juda oğir: alkogol muammolari va şifokorlar uçun yaşirin, lekin baribir körinib turgan giyohvand moddalarni isteʼmol qiliş yuraga zör bermoqda. Ota rozilik qoğozini imzolaşga tayyorlanadi, ammo Vissotskiy uni töxtatib, ölim davolaniş vaqtida ham sodir bölişi mumkinligini, şuning uçun unga yaşaş va işlaşga xalaqit bermagan maʼqul ekanini tuşuntiradi. Semyon Vladimiroviç rozilikni qaytarib oladi va rafiqasi bilan ketadi. Şifokorlar brigadasi sanʼatkorning kvartirasini tark etadi. Vissotskiyning amakivaççasi va impresario Pavel Leonidov soğliğiga xavf borligini tuşunsa-da, uni Özbekistondagi gastrolga uçişga köndiradi. Moskvada Vissotskiy rasmiy ravişda Marina Vliga uylangan bölsa-da, yoş sevgilisi Tatyana Ivleva bilan yaşaydi. Ivleva Leonidov bilan töqnaşib, Vissotskiyni gastroldan qaytarişga urinadi, ammo muvaffaqiyatsiz böladi.
Ertasi kuni ertalab Vissotskiy Leonidov, dösti Seva Kulagin va şifokor Anatoliy Nefyodov bilan Toşkentga uçadi. Şifokorning asosiy maqsadi — sanʼatkorning holatini kuzatiş va giyohvand moddalar bilan taʼminlaş. Keyinçalik maʼlum böladiki, Nefyodov özi bilan heç qanday giyohvand modda olmagan, çunki ular topilsa, şifokor sifatida u tibbiyotga aloqasi bölmagan odamga qaraganda ikki baravar köp muddat olişi mumkin edi. Özbekiston poytaxtiga yetib kelgaç, aybdorlik hissi bilan azob çekayotgan Fridman, yomon sezgilariga işora qilib, öziga işonadigan Vissotskiyni qaytişga taklif qiladi. Vissotskiy bezovtalikning sababini topmagaç, qolişga qaror qiladi. Butun guruh Buxoroga boradi va «Zarafşon» mehmonxonasida töxtaydi. Keçqurun Vissotskiyda giyohvand modda tanqisligi (lomka) boşlanadi. Çaqiruv böyiça kelgan «Tez yordam» şifokori morfin yuborişdan boş tortadi va keyingi çaqiruvda militsiya bilan kelişini vaʼda qiladi. Nefyodov şifokordan morfin ampulasini öğirlaydi, ammo Vissotskiyga yangi dozalar kerak. Aktyorning xabarisiz Leonidov Tatyanani Moskvadan «dori» olib kelişga köndiradi. Tatyana jiddiy preparat olib kelayotganini biladi, ammo uning giyohvand ekanini va bunday katta hajmdagi moddani taşiş hamda saqlaş uçun unga real muddat tahdid solişini töliq tuşunmaydi.
Vissotskiyning mehmonxona xonasi KGB polkovnigi Bexteev tomonidan tinglanadi. Tatyana Buxoroga yetib kelganda uni davlat xavfsizligi xodimlari kutib oladi. Ammo ular reys böyiça adaşadi: Ivleva fuqarolik samolyotida emas, balki harbiy bortda uçib keladi, uni pora evaziga «200-yuk» deb körsatib, hamrohi sifatida ötqazişgan. Buxoroga yetiş uçun Tatyana «kalimşik» — xususiy taksini oladi, çunki rasmiy taksi haydovçisi bunday uzoq masofaga (465 km) borişdan boş tortgan. Yölda özbek taksi haydovçisi Tatyanani zörlamoqçi böladi, ammo u qarşilik körsatadi. Söng maşinani KGB xodimlari topadi. Ivleva Buxoroga yetib kelgaç, uni Bexteev uşlab turadi. U qiz «dori» kimga möljallanganini söraganda, Tatyana ampulalar öziniki ekanini aytadi. Bexteev qizni buni yozma tasdiqlaşga majbur qiladi, söng «dori»li sumkani qaytarib beradi va uni ozod qiladi, pasportini esa özida qoldiradi.
Buxorodagi birinçi konsertga Vissotskiy zörğa çiqadi, ammo töliq kuç bilan çiqiş qiladi. Şu orada Fridman, madaniyat uyi direktori va Leonidov pullarni bölişadi va şu paytda çiptalarning korteji yoqib yuboriladi: «çap» konsertdan tuşgan daromad taşkilotçilar çöntagiga ketadi. Ularning barça harakatlari KGB xodimlari tomonidan yaşirinça qayd etiladi. Bexteevning körsatmasi bilan Fridman isbot bölişi kerak bölgan çipta korteslarining bir qismini yaşirib qöyadi.
Öşa kuni Vissotskiyni ikkinçi konsert kutmoqda — bu safar bizzat Raşidovning huzurida. Kulagin sanʼatkorning soğliğidan xavotirda, ammo Fridman va Leonidov konsertni bekor qilişdan boş tortadi. Kulagin Vissotskiyning çiqişini oldini oliş uçun sahnaga çiqadi, uning qöşiğini kuylaydi, zal esa uni yuzida huştak çalib kutib oladi. Huştak Vissotskiyning paydo bölişi bilan töxtaydi, u zörğa oyoqda turibdi. U qöşiq kuylaşni Kulaginga topşiradi, özi gapirişga urinadi, ammo tez orada sahnani tark etişga majbur böladi va kulisagaça yetmasdan yiqiladi. Konsertni uning qöşiğining fonogrammasi yakunlaydi. Tomoşabinlar köngli qolsa-da, saxiy Raşidov qarsak çala boşlaydi va zal uning qarsaklarini qöllab-quvvatlaydi. Polkovnik Bexteev Vissotskiyni konsertdan söng pul va giyohvand moddalar bilan birga uşlamoqçi böladi, ammo uni bevosita rahbari, respublika KGB boşliği Isr啊ilov töxtatadi: Respublikaning birinçi şaxsi endigina qarsak çalgan odamni qanday qilib uşlaş mumkin?
Şu orada Nefyodov Ivleva olib kelgan zaxiradan inʼeksiya qilib, Vissotskiyni huşiga keltiradi.
Özbekistonga tomoşabinga taniş bölgan KGB polkovnigi — Taganka teatrining «kuratori» uçib keladi. U Bexteevga Tatyanani Toşkentda uşlab turişni taklif qiladi, çunki şunda Vissotskiyga bosim ötkaziş osonroq böladi: kelajakdagi Olimpiada bilan boğliq tadbirlarda uning faol va «töğri» iştirok etişini talab qilmoqçi.
Ertasi kuni artistlar guruhi bozorga boradi. Kulagin u yerda qimmatbaho gilam sotib oladi, hammasi birga ajoyib vaqt ötkazadi. Qaytib kelgaç, Seva va Nefyodov mehmonxona xonasida bölganda Parijdan Marina Vli telefon qiladi: u Vissotskiyda nimadir bölayotganini sezadi. Duşdan çiqqan Tatyana Vissotskiyni lyuks xonasining polida huşsiz holda topadi. Uni huşiga keltirişga qilingan barça urinişlar behuda ketadi. Nefyodov qöllarini tuşirib yuboradi, ammo Tatyana tokçalar bilan unga reanimatsiyaning barça usullarini eslatadi. Yurakka sançiş uçun kerakli ignasi bölmagan Nefyodov böyinga adrenalin yuboradi. Komadagi Vissotskiy yillar avval, u Lyudmila Abramova bilan turmuş qurgan paytdagi xotirasini köradi: öğillari Nikita va Arkadiy bilan ular bahor loyida botgan yölda taksi maşinasida qolişgan. Maşinani loydan itarib çiqarişdan umidini uzgan Vissotskiy yukni kamaytirmaslikka, aksinça oşirişga qaror qiladi: öğillarini va rafiqasini maşinaga ötqazadi va butun kuçini töplab, maşinani botqoqdan itarib çiqaradi. Aynan şu paytda Buxorodagi mehmonxona xonasida Vissotskiy «jonlanadi».
Xonani tinglayotgan KGB xodimlari Bexteevga Vissotskiy vafot etganini xabar qilişadi. U Buxoroga şoşiladi, uning buyruği bilan mehmonxona örab olinadi va telefonlar öçiriladi. Ammo lyuksga bostirib kirgan Bexteev jonlangan Vissotskiyni köradi. Bexteev xato bilan kirib qolganini aytib uzr söraydi.
Tatyana asabiy halokatga uçraydi: u Vissotskiyga, agar sheʼrlari uçun giyohvand moddalar kerak bölsa, ularni yomon körişini aytadi. Nefyodov döstini qanday qilib jonlantirganini tuşuna olmaydi: yurak sakkiz daqiqa urmagan, şu vaqt içida miya ölişi kerak edi — bu möʼjizali tirilişdan boşqa narsa emas.
Bexteev Leonidovning xonasiga kirib, unga kim ekanini bildiradi va guruhni darhol Moskvaga qaytarişni maslahat beradi. Şu bilan birga u barça «dori»ni (qariyb 40 ampulani) olib qöyadi.
Bexteev Ivleva va Vissotskiy örtasidagi suhbatni tinglaydi. Bunda sanʼatkor Tatyanadan va yonida bölgan barçadan keçirim söraydi va faqat yaqinlari uçun yaşayotganini, ular uçun tinimsiz ibodat qilişini tan oladi.
Moskvadan kelgan «hamkasb» Bexteevdan Ivlevani uşlaşni talab qilişda davom etadi. Bexteev tuşunadiki, hisobga olinmagan konsertlarda yuqori darajadagi sanʼatkorni qidiriş operatsiyasi rahbaridan u moskvalik qölida şaxmat donasiga aylanib qoladi va şu bilan birga öz boşliği Israilov bilan ham qisilib qolgan.
Toşkent aeroportida ertalab Tatyanani pasportsiz reysga röyxatdan ötkazişmaydi. «Aeroflot» xodimi Vissotskiyni «balkondagi odam»ga yuboradi, u esa Bexteev bölib çiqadi. Fridman Vissotskiy uni Bexteevdan emas, balki özidan eşitişi uçun organlar uçun işlayotganini şoşilinç tan olişga urinadi, ammo Vissotskiy uni tinçlantiradi: «Sen mening döstimsan, bölgansan va bölasan». Polkovnik ogohlantirib, döstini Toşkentda qoldirib, uning taqdiri haqida «kelişiş» uçun Moskvaga uçişni taklif qiladi, u yerda unga şartlar qöyiladi. Vissotskiy buni qatʼiy rad etadi. Bahs-munozarada sanʼatkor öziga «ikki sörim» umr qolganini aytadi va Tatyanani davlat xavfsizligi organlarining «ilgagida» qoldira olmasligini, hamma narsani şu yerda va hozir hal qilişi kerakligini bildiradi. Muhim damda suhbat bölayotgan deputatlar zaliga «Volodya, endi ularning sendan heç narsasi yöq!» deb qiçqirib Fridman tutab turgan urna bilan kiradi, unda u çiptalar korteslarini yoqib yuborgan edi. Bexteev Vissotskiyga Tatyananing pasportini qaytaradi. Samolyot bortida Vissotskiy köp oylardan keyin birinçi marta yirtilgan sigaret qutisining orqa tomonida sheʼr yozişni boşlaydi.
Moskvadagi polkovnik Tatyanani Vissotskiyga bosim ötkaziş uçun işlatiş umidini uzmaydi va Bexteevdan uni kuzatiş materiallarini hamda Fridmanning «sekot» işini unga topşirişni söraydi. Ammo Bexteev ikkalasini ham ataylab yöq qiladi.
Film yakuniy titrlarida Vissotskiyning Buxorodagi klinik ölimidan aynan bir yil ötib, 1980-yil 25-iyulda vafot etgani aytiladi.
4Rollarda
Sergey Bezrukov — Vladimir Vissotskiy (ovozi — Nikita Vissotskiy) / Yura, Vissotskiyning hamkasbi (prototipi…
Sergey Bezrukov — Vladimir Vissotskiy (ovozi — Nikita Vissotskiy) / Yura, Vissotskiyning hamkasbi (prototipi — Valeriy Zolotuxin)
Oksana Akinşina — Tatyana Ivleva, Vissotskiyning sevgilisi (prototipi — Oksana Afanasyeva)
Andrey Smolyakov — Viktor Mixayloviç Bexteev, Özbekistondagi KGB polkovnigi
Dmitriy Astraxan — Leonid Fridman, Vissotskiyning Özbekistondagi konsertlari taşkilotçisi
Ivan Urgant — Seva Kulagin, Vissotskiyning dösti va hamkasbi (prototiplari — Ivan Dыxoviçniy va Vsevolod Abdulov)
Maksim Leonidov — Pavel Leonidov, impresario, yaqin döst va Vissotskiyning amakivaççasi
Andrey Panin — Anatoliy Nefyodov, Vissotskiyning şaxsiy şifokori (prototipi — Anatoliy Fedotov)
Vladimir Ilin — Moskvadan kelgan KGB polkovnigi
Sergey Şakurov — Semyon Vladimiroviç, Vissotskiyning otasi
Alla Pokrovskaya — Nina Maksimovna, Vissotskiyning onasi
Şuxrat Irgaşev — Özbek SSR KGB generali Israilov
Anna Ardova — Izabella Yurievna, madaniyat uyi direktori
Seydulla Moldaxanov — Buxorodagi «Tez yordam» şifokori
Marina Aleksandrova — Lyudmila Abramova, Vissotskiyning ikkinçi xotini
Furkat Fayziyev — Mamedov, Tatyanani zörlamoqçi bölgan qizil «Jiguli» haydovçisi
Vladimir Menşov — Taganka teatri rejissyori (prototipi — Yuriy Lyubimov)
Dalvin Şçerbakov — Vissotskiyning Sklifosovskiy institutidagi palatadoşi
Karim Mirxadiyev — Kibirov
Elena Papanova — Toşkent aeroportidagi xodima
5Syomka guruhi
Prodyuserlar: Anatoliy Maksimov, Konstantin Ernst, Nikita Vissotskiy, Nikolay Popov, Mixael Şlixt, Pol…
Prodyuserlar: Anatoliy Maksimov, Konstantin Ernst, Nikita Vissotskiy, Nikolay Popov, Mixael Şlixt, Pol Xet
Ijro etuvçi prodyuserlar: Aleksey Kublitskiy, Stanislav Dovjik
Ssenariy: Nikita Vissotskiy
Boş rejissyor: Pyotr Buslov
Boş operator: Igor Grinyakin
Boş rassom: Anna Lazareva
Kompozitor: Ruslan Muratov
6Saundtrek
Vissotskiyning qöşiqlaridan «Jannatga ketiş haqida ballada», «Ax, aziz Vanya, men Parijda sayr qilaman»,…
Vissotskiyning qöşiqlaridan «Jannatga ketiş haqida ballada», «Ax, aziz Vanya, men Parijda sayr qilaman», «Mikrofon oldidagi qöşiqçi», «Vertolyotlardan ov», «Bolalik haqida ballada» taşqari filmda Vissotskiyga tegişli deb hisoblangan, ammo unga tegişli bölmagan «Mening qora odamim» sheʼri va quyidagi qöşiqlar yangradi:
ABBA — Summer Night City
Bob Marley — Is This Love?
VIA Yalla — Uçquduq — uç quduq
7Suratga oliş
Dastlab film «Qora odam» deb nomlangan bölib, uning rejissyori va ssenariy muallifi avval «Men» avtobiografik…
Dastlab film «Qora odam» deb nomlangan bölib, uning rejissyori va ssenariy muallifi avval «Men» avtobiografik filmini suratga olgan Igor Voloşin edi. Keyinroq kartina rejissyor Pyotr Buslovga topşirildi. Şu bilan birga Voloşinning özi yuqorida körsatilgan filmni işlab çiqarişdan şaxsiy sabablarga köra özi voz keçganini aytadi.
Suratga oliş beş yil davom etdi, jami 100 dan ortiq suratga oliş kuni böldi. Moliyaviy inqiroz tufayli suratga oliş bir neça marta töxtatildi. Syomka guruhida ommaviy sahnalardagi aktyorlardan taşqari 850 kişi işladi. Suratga olişga 12 mln (boşqa maʼlumotlarga köra — 20 mln) AQŞ dollari sarflandi.
Vissotskiy obrazi yuqori texnologiyali va noyob silikon-plastik grim hamda kompyuter tasvirini qayta işlaş texnologiyalari yordamida yaratilgan. Yuz uçun robot niqobi 6 oy davomida yasalgan. Aktyorning grimi har kuni 4 dan 6 soatgaça olingan. Uni yeçiş uçun yana bir yarim soat ketgan. Suratga oliş davomida va film çiqqandan keyin bir neça oy mobaynida yaratuvçilar Vissotskiy rolini ijro etgan aktyorning ismini sir saqlaşdi, hatto bu sirni uning hamkasblari ham bilmagan: aktyor maydonçaga grim bilan çiqqan, ish hujjatlarida esa uning familiyasi örniga «Vissotskiy» deb yozilgan. Nikita Vissotskiy bu qaror haqida şunday izoh bergan: «Biz aktyorning familiyasini aytmaymiz va titrlarda yozmaymiz, aynan şu sababli u yerda heç kim bölmasligi, bu Vissotskiy obrazi bölişi uçun».
8Prokat
Dastlab premyera 2011-yil 23-iyulga belgilangan va şoir hamda aktyorning vafotining 31-yilligiga bağişlangan…
Dastlab premyera 2011-yil 23-iyulga belgilangan va şoir hamda aktyorning vafotining 31-yilligiga bağişlangan edi, ammo keyinçalik uni 2011-yil kuziga köçirişdi. Keyinroq rok-festivallardan birida premyeraning yangi sanasi — 2011-yil 31-dekabr eʼlon qilindi.
25-iyulda aniq sana körsatilgan filmning ikkinçi treyleri çiqdi. Premyera 2011-yil 1-dekabrda Moskvadagi «Oktyabr» kinoteatrida bölib ötdi. Premyerani Ju Montvilayte ötkazdi. Kinoteatr haqiqiy Toşkentga aylandi. Ikkinçi qavatda şarq bozori taşkil etildi: çodirlar, peştaxtalar, haqiqiy özbek palovi, çoy içiş va yostiqlarda polda nard öynaş. Burçakka quşlar — tovuq, jöja va kurkalar solingan qafaslar qöyildi.
Rossiya filmi uçun rekord darajadagi 1400 ta zalda namoyiş etilib, kartina birinçi qişki dam oliş kunlarida (1—4-dekabr) 11 mln dollardan ortiq yiğdi. Bu vatanimiz kinematografi uçun eng yaxşi boşlanğiç körsatkiçlardan biri.
Ikkinçi dam oliş kunlarida (8—11-dekabr) kartina yana 6,4 mln dollar yiğdi va MDH kinoprokatida yetakçi bölib qoldi. Şunday qilib, prokatning 11 kunida 21 mln dollardan ortiq yiğib, kartina ham işlab çiqariş (12 mln), ham reklama (5 mln) xarajatlarini qoplardi.
15—18-dekabrdagi uçinçi prokat dam oliş kunlarida «Vissotskiy. Tirik bölganing uçun rahmat» filmi 2,5 mln dollardan kam yiğdi va Rossiya hamda MDHdagi kassa tuşumlari böyiça uçinçi öringa tuşib qoldi, «Yolkalar 2» va «Missiya bajarilmagan: Fantom protokoli» filmlariga yöl berdi.
22—25-dekabr davrida filmning prokati 0,76 mln dollar keltirdi.
2012-yil 8-yanvarga kelib kartinaning umumiy kassa tuşumi 27,4 mln dollarni taşkil etdi.
Film DVDda 2012-yil 6-yanvarda çiqdi.
Filmning telekanaldagi premyerasi 2013-yil 25-yanvarda Birinçi kanalda bölib ötdi. Uşbu körsatuv uçun filmga yakuniy titrlarning boşqa varianti kiritildi — «Jannatga ketiş haqida ballada» qöşiğisiz va asosiy rol ijroçisi sifatida Sergey Bezrukov körsatilgan holda.
Şuningdek, BluRayda tört qismli televersiya (davomiyligi: 203 daqiqa) «Vissotskiy. Tört soat haqiqiy hayot» nomi bilan çiqarildi. Biroq sarlavhada film nomi — «Vissotskiy. Tirik bölganing uçun rahmat» işlatilgan. Bu versiyaning premyerasi 2013-yil 30-oktyabrda (1, 2-qismlar) va 31-oktyabrda (3, 4-qismlar) Birinçi kanalda bölib ötdi.
2015-yil 31-oktyabrda Sinay yarimoroli ustidagi aviahalokat munosabati bilan Birinçi kanalda soat 18:10 da filmning namoyişi bölib ötdi.
Matn: maqola tarjimasi «Высоцкий. Спасибо, что живой» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.