Waterworld

«Suv dunyosi» (ingl. Waterworld) — 1995-yilda suratga olingan postapokaliptik fantastik jangari film. Ssenariysi Piter Reyder tomonidan 1986-yilda yozilgan.

Filmning şioriy: «Ufq ortida yangi boşlanişning siri yotadi».

Ssenariy birinçi marta 1986-yilda Piter Reyder tomonidan «Dahşatli Maks» filmining kuçli taʼsiri ostida yozilgan. Keyinçalik ssenariy ustida işlaşga Devid Tui jalb qilingan. Dyakon rolini topişda suratga oliş guruhi qiyinçiliklarga duç keldi, çunki köplab aktyorlar, jumladan Jin Xekmen va Gari Oldman tutunçilar yetakçisini öynaşdan boş tortdilar. Oxir-oqibat, rolga Dennis Xopper rozi böldi.

Dastlab Kevin Reynolds va Kevin Kostner byudjetni taxminan 100 million dollar deb rejalaştirgan edilar. Biroq, yakuniy variantda «Suv dunyosi»ning byudjeti 175 million dollarni taşkil etdi, bu uni 1995-yilda filmning çiqiş paytida tarixdagi eng qimmat filmlardan biriga aylantirdi. Filmning kassa yiğimi 264 million dollarni taşkil etdi, bu tasvirga oliş xarajatlarini va, ayniqsa, marketing xarajatlarini qoplamadi.

Zamondoşlarining filmga bergan baholari turliça böldi. Rojer Ebert «Suv dunyosi»ga 4 ballik şkala böyiça 2,5 ball qöydi va şunday dedi: «Xarajatlar haqidagi bahslarni çetga surib qöysak, «Suv dunyosi» ajoyib dekoratsiyalar, qiziqarli ğoyalar va bir neçta esda qolarli lahzalarga ega bölgan yaxşi futuristik jangari film. U köproq bölişi, yaxşiroq bölişi va meni personajlarga hamdard qilişi mumkin edi. Bu tomoşa qilganda zavqlanmaysiz, lekin tavsiya qila olmaydigan örtamiyona filmlardan biri». Ouen Gleybermen filmga «Entertainment Weekly» jurnalida «B» bahosini qöydi. U filmning ulkan byudjeti özini oqlaganini, suvda qurilgan dunyo haqida haqiqiy taassurot yaratganini taʼkidladi, lekin film umuman olganda «Dahşatli Maks 2: Yöl jangçisi»ning ikkinçi darajali nusxasi bölib çiqqanini, ekşn sahnalarining zaif va sekin ekanini hamda yovuz qahramonlarning kam taassurot qoldirişini yozdi. U Kostnerning öyinini yuqori baholadi, ammo filmning ekologik xabarini daʼvoli deb topdi. «Reelviews Movie Reviews» saytidan Jeyms Berardinelli filmning kam sonli himoyaçilaridan biri bölib, uni «bugungi kunda Gollivudning eng haşamatli filmlaridan biri» deb atadi. U yozdi: «Syujet unçalik qiziqarli bölmasa-da, ekşn taassurot qoldiradi va aynan şu «Suv dunyosi»ni qutqaradi. Eski vesternlar va Mel Gibsonning «Dahşatli Maks» filmlari anʼanalarida bu film kundalik hayotdan çalğitiş imkonini beradi. Sahna ortida işlagan barça odamlar öz hissalarini yorqin qöşgan va natijada köz va quloq uçun haqiqiy bayram bölib çiqqan». Mik Lasall filmni uyda köriş çiqqanidan keyingi haftada körib çiqib, uni eng salbiy şarhlarning baʼzilariga loyiq emas deb taʼkidladi, çunki «çalkaşligi va baʼzan çözilib ketişiga qaramay, «Suv dunyosi»… ikki soatdan ortiq davom etadigan uşlab bölmas, jozibali ruhga ega. Bu buyuklikka erişiş, maqsadiga yetmasa-da, omon qoladigan haqiqiy yutuqdir». U filmning baʼzi lahzalarda özining yuqori ambitsiyalariga erişganini, lekin samimiy ambitsiyalar bilan tutqiç közga taşlanuvçanlik örtasidagi töqnaşuv tufayli film umuman kutilgan darajaga yetmaganini taʼkidladi.

Rotten Tomatoes saytida film 136 ta şarh asosida 60% ijobiy baho oldi. Tanqidçilarning umumiy fikri şunday: «Prokat paytidagi salbiy şarhlarga qaramay, «Suv dunyosi» oxir-oqibat ambitsiyali muvaffaqiyatsizlikka aylandi: bir neçta yaxşi lahzalar va köplab ahmoqona narsalarga ega bölgan haşamatli ilmiy-fantastik film». Metacritic saytida film 17 ta tanqidçi şarhi asosida 100 ballik şkala böyiça örtaça 56 ball oldi, bu «aralaş yoki örtaça şarhlar» degan maʼnoni bildiradi. CinemaScore söragan tomoşabinlar filmga A+ dan F gaça bölgan şkalada «B» örtaça bahosini berdilar.

2020-yilgi retrospektiv şarhda «The Guardian» gazetasidan Ben Çayld filmni «ança tomoşa qilsa böladigan kult ilmiy-fantastik klassika» deb atadi va uni qayta baholaşga loyiq deb hisobladi. U syujetning katta qismi mantiqsiz va absurd ekanini, baʼzi syujet çiziqlari esa «kulgili darajada ambitsiyali» ekanini tan oldi, lekin ikkalasi ham ikkinçi darajali filmning jozibasi va qiziqarli lahzalarini birlaştirişini taʼkidladi.

Filmning qöşimça sahnalar bilan rejissyor versiyasi mavjud:

Dengizçi Atollga kelişidan oldin mahalliy aholi qari hind kişisini içkariga kiritişni xohlamaydi.

Dengizçi qafasda ötirgan paytda Atoll oqsoqollari unga nisbatan nima qilişni hal qilişadi. Ulardan biri trimaranni tintib, qahramonni tutunçilarga mansubligiga şubha qiladi va Yo-Yo (Yo-Yo/Yo-Yo), son uçun ekspander va klarnet ekanini körsatib, ularni qiynoq qurollari deb körsatadi. Xelen qahramonni öldirişga qarşi çiqadi va qolganlarning ğazabiga duç keladi.

Atollga hujum paytida bir kampir Enolani tutunçilarga topşirişni talab qiladi.

Klerk Dyakonga öljani haqida xabar beradi.

Dengizçi Xelenga nima uçun suvni dengiz suvidan emas, siydikdan olişini tuşuntiradi.

Dyakon trimaranni payqagan, lekin öq otuvçisini yöqotgan gidroplan uçuvçisi bilan gaplaşadi. U yerda Dyakonning kayutasida işlaydigan televizor borligini ham köriş mumkin — unda golf öyinining yozuvi körsatilmoqda.

Dengizçi Xelen va Enola köz öngida sönggi pomidorni yolğiz özi yeydi.

Gregor Dengizçi va Xelenni qolgan tirik qolganlar oldiga olib kelgaç, Dengizçi qisqa vaqtga ular yonidan öz qayiğiga suzib ketadi, trumda jurnallarni topadi (bu lahza prokat versiyasida Gregorning paydo bölişidan oldin keladi), söngra qaytib kelib, ikki tutunçidan hammani qutqaradi va ulardan birining gidrotsiklini egallaydi.

Dengizçi tutunçilarning tankerini olov izi böyiça topadi va ikkinçi gidrotsiklni yoqib yuboradi.

Gidrotsiklda trumga uçib kirib, tutunçini bosib öldirgan Dengizçi uning şeriklari orasida qoladi. Ular uni tanimay, baxtsiz hodisa yuz berdi deb öylaşadi va örtoqlarining ölimiga befarq qolib, tinç tarqalib ketişadi.

Dengizçi orolni tark etişdan oldin Xelen unga ism beradi — Ulysses (Odisseus). U buni qabul qiladi.

Filmning eng oxirida Xelen va Enola toğ çöqqisida turib, Dengizçining jönab ketişini kuzatayotgan sahna körsatiladi. Keyin Everest toği çöqqisi ekanini bildiruvçi xotira lavhasi çiqadi (va çöqqini zabt etgan yangi zelandiyalik va nepallik alpinistlar Edmund Hillari va Tenzing Norgey haqida ham).

Şunday bölsa-da, rejissyor versiyasida, ehtimol tsenzura maqsadida, teatr versiyasiga dastlab kiritilgan baʼzi sahnalar yöq:

Dengizçi siğimni keyingi tozalaş uçun bevosita siydik bilan «töldirayotgan» lahza qisqartirilgan.

Dyakon söroq paytida ikkinçi mahbusni otadigan lahza qisqartirilgan.

Yalanğoç Xelenning belidan töliq böyi bilan körsatilgan lahza yöq.

Samolyotdagi pulemyotçini garpun teşib ötadigan lahza qisqartirilgan.

Dyakon Enolaga çekişni taklif qiladigan lahza qisqartirilgan.

Haqoratli sözlar kamroq qöpol sözlar bilan almaştirilgan.

Filmning 2:57:13 davomiylikdagi uçinçi versiyasi mavjud (rejissyor versiyasi 2:56:01 davom etadi), u «Ulysses» Cut nomi bilan ataladi. Unga rejissyor versiyasidan kesib taşlangan deyarli barça sahnalar qaytarildi. Bu versiya Yevropa kabel operatorlari uçun çiqarilgan (rejissyor versiyasi, yaʼni telever­siya versiyasi esa AQŞ kabel operatorlari uçun çiqarilgan).

2019-yil yanvarida blu-ray.com saytida yuqorida sanab ötilgan barça versiyalarni (teatr versiyasi 2:15:06, televizion 2:56:01 va Ulysses 2:57:13) uç diskda öz içiga olgan naşr paydo böldi.

«Suv dunyosi» DVD formatida 1998-yil 1-noyabrda, Blu-Ray formatida 2009-yil 20-oktabrda, 4K Blu-Ray formatida esa 2019-yil 9-iyulda çiqarildi.

Novellalaştirişni Maks Allan Kollins yozgan va u Arrow Books naşriyoti tomonidan çop etilgan. Kitobda film olami batafsilroq tasvirlangan.

Davomi sifatida «Suv dunyosi: Leviafan bolalari» nomli, Kevin Kobaşiç çizgan, tört sonli komiks miniseriyasi paydo böldi, uni 1997-yilda Acclaim Comics naşr etdi. Hikoya Dengizçining baʼzi oldingi tarixini oçib beradi, çunki u qayerdan kelganini va boşqalardan nimasi bilan farq qilişini aniqlaşga harakat qiladi. Komiks qutb muzliklarining erişi va global suv toşqini sabablarini kengaytiradi, şuningdek, Dyakon tutunçisining taşkilotini taʼminlagan yangi yovuz qahraman «Leviafan»ni taqdim etadi. Komiks Dengizçining mutatsiyasi evolyutsiya emas, balki gen muhandisligi natijasi bölişi mumkinligini va uning kelib çiqişi filmdagi baliq ovlaş sahnasida körilgan dengiz yirtqiçi «Dengizçi» bilan boğliq bölişi mumkinligini ima qiladi.

Film asosidagi videoöyin SNES, Game Boy, Virtual Boy va PC uçun çiqarildi. Genesis uçun ham relizi rejalaştirilgan edi, lekin u bekor qilindi va faqat Sega Channel orqali mavjud böldi. Şuningdek, Sega Saturn uçun versiya rejalaştirilgan edi va işlab çiqiş yakunlangan, lekin Genesis versiyasi kabi, çiqarilişidan oldin bekor qilingan. SNES va Game Boy relizlari faqat Buyuk Britaniya va Avstraliyada mavjud edi. PC versiyasini Interplay çiqardi.

Film bir neça şaklda qayta işlangan, jumladan 1995-yilda Gottlieb Amusements (keyinçalik Premier, lekin ikkalasi ham hozir mavjud emas) tomonidan naşr etilgan pinbol avtomati.

Film motivlari asosida Universal Studios Hollywood, Universal Studios Japan va Universal Studios Singaporeʼda attraksionlar mavjud. Attraksion syujeti film voqealaridan keyin boşlanadi: Xelen quruqlik mavjudligi isbotini olib Atollga qaytadi, lekin orqasidan filmdagi voqealardan omon qolgan Dyakon ergaşayotganini bilib qoladi. Uning ortidan Dengizçi yetib keladi, Dyakonni yengadi va Atoll portlab ketayotganda Xelenni quruqlikka qaytarib olib ketadi.

2021-yil iyul oyida Universal Cable Productions filmning davomi sifatida teleserial işlab çiqayotgani eʼlon qilindi, uning rejissyori Dan Traçtenberg böladi.