When the Trees Were Tall

Gorkiy nomidagi kinostudiyaga poçta orqali yuborilgan ssenariy rejissyor va kinodramaturg Nikolay Figurovskiy tomonidan yozilgan bölib, «Oqilona jodugar» deb nomlangan edi. Kinodramaturg Natalya Fokina (Lev Kulidjanovning turmuş örtoği) ssenariyni u paytda studiyani boşqarayotgan Sergey Gerasimovga körsatdi, şundan söng ssenariy muallifi Moskvaga taklif qilindi. U yerda ssenariyni qayta işlaş jarayonida Figurovskiy keyinçalik nomini «Daraxtlar katta bölganda» deb özgartirdi.

Dastlab boş rol uçun Vasiliy Merkuryev taklif qilindi, u ssenariyni öqib, roziligini bildirdi. Lekin keyinçalik film rejissyori Lev Kulidjanov Merkuryevni rad etişga majbur böldi, çunki unga xizmat safarlariga çiqiş qiyin edi, Merkuryev taklif qilgandek, natura suratga oliş esa moliyaviy sabablarga köra Leningrad yaqinidagi daçasi yonida imkonsiz edi.

Şundan söng Kulidjanov Yuriy Nikulinni tanladi. Natalya Fokina eslaydi: «Sinovlardan oldin Lyova bilan sirkka bordik, u yerda Yura Karandaş bilan birga çiqardi. Yura bizga juda yoqdi. Men Yura bilan yaxşi taniş edim, lekin uning kulisasiga bormadik, foto va kino sinovlarini kutişga qaror qildik. Aslida, uning raqiblari yöq edi. Uni tasdiqlaşga qaror qilindi».

Nikulin, bundan oldin faqat komediya rollarida suratga tuşgan, Kulidjanovga Iordanov rolini uddalay olişiga işonçi yöqligini aytdi. Özining «Deyarli jiddiy» kitobida u şunday yozgan: «Men söradim: „Lev Aleksandroviç, nega meni bu rolga tasdiqladingiz? Kinoda körganmisiz?“ — „Bilasizmi, — javob berdi Kulidjanov, — eng qiziği şundaki, men sizning birorta rolingizni ham kinoda körmaganman. Yaqinda sizning iştirokingizdagi filmni birga köramiz. Men sizni sirkda körganman. Faqat sirkda. Va menga yoqdingiz“».

Vasiliy Merkuryev örniga boşqa aktyor topilganini bilib, talablarini kamaytirdi. Lekin Nikulin tasdiqlangandan keyin rejissyor va butun kinoguruh Iordanov rolida boşqa aktyorni tasavvur qila olmadi. Ssenariy muallifi Nikolay Figurovskiy ayrim sahnalarni aynan Nikulinga moslab qayta yozdi.

Film 1961-yil davomida suratga olingan, avval Moskvada, söng Moskva viloyatida — Noginsk tumanidagi Mamontovo qişloğida. Moskvada suratga oliş uçta epizod bilan boşlandi, ularning voqealari örmonda, bozorda va milisiyada bölib ötadi va ular Iordanovning Moskvadagi hayotini körsatadi: bir kuni pul topmoqçi bölib, u örmonga marvarid gul terişga bordi, u yerda uni ari çaqdi va yuzi şişib, gullarni sotiş uçun bozorga bordi. Bozor savdogarlari raqibga hujum qilib, janjal boşlaşdi; milisionerlar janjalni töxtatdi va Iordanovni taşabbuskor deb hisoblab, ön beş kunga hibsga olişdi. Bu epizodlar yakuniy montajda filmga kirmadi.

Boş qahramonlar Kuzma Kuzmiç va Nataşaning uçraşuvi Moskva temir yölining Kiçik halqasidagi «Belokamennaya» stansiyasida (filmda — «Selivanovo» stansiyasi) suratga olindi; bu yerda köplab badiiy filmlarning epizodlari suratga olingan.

Inna Gulayaning qizi Darya Şpalikova intervyusida şunday deb gapirgan: «„Daraxtlar katta bölganda“ filmida men har doim yiğlaydigan epizod bor. Natasha otasini kutib olayotgan sahna. Onam aytardi, rejissyor Kulidjanov talab qilgan: „Sen unga qarab yugurişing kerak, yerga deyarli tegmay — uçib!“. Onamga bu juda notöğri tuyulardi. Şuning uçun u peronda böylab oyoqlarini bemalol bosib, göyo oyoqlari birdan paxtadek bölib qolgandek, qöpol yurdi. Juda qiyin yurdi. Ehtimol, u va Kulidjanov şu sababli hatto janjallaşgandir, lekin oxir-oqibat rejissyor aktrisa töğri ekanini tuşundi — bu epizodni aynan şunday öynaş kerak edi. Va u filmdagi eng kuçli, eng taʼsirli sahnaga aylandi».

Filmda Lyudmila Çursina debyut qildi.

1961-yil dekabrida filmni badiiy kengaşga taqdim etişganda, Georgiy Mdivani va Mark Donskoy filmga keskin qarşi çiqdi. Biroz keyinroq esa filmni Sergey Gerasimov va SSSR madaniyat vaziri Yekaterina Furtseva qöllab-quvvatladi.

Filmning premyerasi 1962-yil 26-martda bölib ötdi.

Ssenariy muallifi — Nikolay Figurovskiy

Rejissyor-postanovkaçi — Lev Kulidjanov

Operator-postanovkaçi — Valeriy Ginzburg

Rassom-postanovkaçi — Pyotr Galadjev

Bastakor — Leonid Afanasyev

Qöşiq matni — Aleksey Fatyanov

Dirijyor — Grigoriy Gamburg (Filmlar işlab çiqariş boşqarmasi orkestri)

Film direktori — Boris Krakovskiy