Who Killed the Electric Car?

Filmda Mel Gibson, Tom Hanks, Alexandra Paul, Peter Horton, Ed Begley Jr. kabi maşhur insonlar bilan intervyular bor, şuningdek taniqli siyosiy şaxslar — Ralph Nader, Frank Gaffney, Alan Lloyd, Jim Boyd, Alan Lowenthal, David Freeman, Edward «Ted» Murphy, James Woolsey, şuningdek EV ni işlab çiqiş, işga tuşiriş va reklama qiliş haqidagi yangiliklar tanlovi kiritilgan.

Bundan taşqari, zamonaviy elektromobil va unga oid texnologiyalarni işlab çiqqan muhandis va texniklar bilan intervyular bor: Wally Rippel, Chelsea Sexton, Alec Brooks, Alan Cocconi, Paul MacCready, Stan va Iris Ovşinsky, şuningdek Joseph Romm (Hell and High Water va The Hype about Hydrogen kitoblari muallifi) kabi boşqa ekspertlar. Romm AQŞ hukumatining «vodorod taşabbusi» nega yomon ğoya ekanini, nega ança qiziqarli texnologiyalar, masalan elektromobillar va gibrid avtomobillar işlab çiqilişi şunçalik uzoq keçikayotganini tuşuntiradi. Bu texnologiyalar atrof-muhit ifloslanişini, dunyo yoqilği va neft sarfini kamaytirişi hamda dunyoni energetik jihatdan xavfsizroq qilişi mumkin. Şuningdek, avtokoncernlar vakillari bilan intervyular ham kiritilgan: GM dan Dave Barthmuss, filmga va EV1 ga qattiq qarşi çiquvçi, hamda Toyota dan Bill Reinert.

Ssenariy Chris Paine tomonidan yozilgan, rejissyor Jesse Dittmar, ijroçi prodyuserlar — Tavin Titus, Richard Titus (Plinyminor studiyasidan), Dean Devlin, Kiri Pick, Mark Roskin va Electric Entertainment kompaniyasidan Rachel Olsçan. Film köplab kinofestivallarda namoyiş etildi, jumladan Sundance Film Festival, San Francisco Film Festival, Tribeca Film Festival, LA Film Festival, Berlin Film Festival, Deauville Film Festival, şuningdek Wild and Scenic Environmental Film Festival, va 2006-yil iyun oyida butun dunyo böylab kinoteatrlarda çiqarildi. Filmga musiqani Joe Walsh, DJ Harry va Meeky Rosie yozgan. Jeff Steel, Cathy Weiss, Natalie Artin va Alex Gibney ham film yaratuvçilari hisoblanadi.

Filmning sönggi yarim soatida elektromobillarning yöq qilinişida ehtimoliy aybdorlar körsatiladi:

Isteʼmolçilar

Yangi texnologiyalardan qörqiş, murosaga kelişni istamaslik (qisqa yuriş masofasi — bir akkumulyator zaryadida 160 kilometrdan oşmaydi), odat… Mana şuning uçun isteʼmolçilar aybdor bölişi mumkin.

Akkumulyatorlar

Dastlab örnatilgan akkumulyatorlarning çeklangan yuriş masofasi (160 kilometrdan oşmaydi) (ammo keyinroq akkumulyatorlar almaştirildi, bu yuriş masofasini 250 kilometrgaça oşirişga imkon berdi). Amerika haydovçilarining tadqiqoti şuni körsatdiki, örtaça kundalik yönaliş masofasi 48 kilometrdan kam, şuning uçun Amerikaliklarning 90 foizdan ortiği elektromobildan har kuni heç qanday muammosiz foydalanişi mumkin edi. Film oxirida litiy-ionli akkumulyatorlarda elektromobil bir zaryadda 480 kilometrgaça yura olişi aytiladi.

Neft kompaniyalari

Raqobatçilar bilan kuraşda neft monopoliyasini yöqotişdan qörqib, neft kompaniyalari ZEV mandatining bekor qilinişini qöllab-quvvatladi. Bundan taşqari, ular elektromobillarga eng yaxşi akkumulyatorlarni joriy etiş imkoniyatini oldini oliş uçun nikel-metallgidrid (NiMH) akkumulyatorlarga patentlarni sotib olişdi.

Avtomobil kompaniyalari

Mahsulotni reklama qilişdan köra xaridorni çalğitişga qaratilgan, ataylab notöğri taşkil etilgan marketing kampaniyasi, öz mahsulotini sabotaj qiliş, isteʼmolçilarning katta talabini qondirişdan boş tortiş, maşinalarni ijaraga berişdagi ğayritabiiy amaliyot (faqat ijara — sotiş qatʼiy taqiqlangan edi). GM öz xatti-harakatlarini elektromobillarni taʼmirlaş va xizmat körsatişning murakkabligi bilan izohladi, bu esa haqiqat emas. Şuni aytiş kerakki, elektromobilga oddiy avtomobil kabi murakkab va qimmat xizmat körsatiş kerak emas, çunki elektromobilda detallar soni oddiy avtomobildagiga qaraganda ança kam. Yana bir sabab sifatida talabning yöqligi körsatildi, garçi GM da EV1 sotib olişni xohlagan taxminan 5000 kişi röyxati saqlangan edi. Bundan taşqari, filmda avtokoncernlarning AQŞ ning şahar transport tizimi kabi raqobatbardoş texnologiyalarni yöq qilişga urinişlari haqida hikoya qilinadi.

Hukumat

Federal hukumat Kaliforniya mandatiga qarşi çiquvçilar safiga qöşildi, atrof-muhit ifloslanişini kamaytiriş va yoqilğini tejaş zarurligiga bölgan jamiyat qiziqişini qöllab-quvvatlay olmadi, ança samarasiz (vodorodli) avtomobillarni sotib olişni tavsiya qildi, şuningdek, alternativ energiya manbalari böyiça tadqiqotlarni elektr energiyasidan vodorodga köçirdi.

California Air Resources Board

Alan Lloyd rahbarligidagi CARB avtokoncernlar bosimiga böysunib, ZEV mandatini qaytarib oldi. Şundan söng Lloydni yangi «yoqilği xujayralari instituti» boşliği etib tayinlaşdi. Filmda körsatilişiça, u ZEV loyihasi xodimlarining, ekologiyani himoya qiliş tarafdorlarining gapirişiga yöl qöymaydi, avtokoncernlar egalariga esa kerakli vaqtning hammasini beradi.

Vodorodli yoqilği xujayralari

Yoqilği xujayralari filmda töliq elektr yuritmasi va akkumulyatorlarga alternativ sifatida körsatilgan. Aslida esa yoqilği xujayralarida işlaydigan avtomobil sof elektr avtomobilga qaraganda 3-4 baravar köp elektr energiyasi sarflaydi. Bundan taşqari, vodorodli avtomobillarda köplab muammolar bor:

Yoqilği xujayrali avtomobil bir million dollardan ortiq turadi. Şu bilan birga Hindistonda işlab çiqarilgan elektromobillar 5000 dollarga sotiladi.

Mavjud materiallar «kerakli masofalarga yuriş» uçun yetarli vodorod saqlay olmaydi.

Vodorodning özi juda qimmat, hatto eng muvaffaqiyatsiz variantlari ham benzindan 2-3 yoki undan ham köp marta qimmat turadi.

Vodorod infratuzilmasini yaratiş zarurati (yoqilği quyiş şoxobçalari, işlab çiqariş, yetkazib beriş). Vodorodli avtomobillarga kimdir jiddiy qiziqişidan oldin kimdir 10 yoki hatto 20 ming vodorod yoqilği quyiş şoxobçasini qurişi kerak böladi.

Raqobatçi texnologiyalar ham joyida turmaydi. «Raqobatçilar katta sakraş qilmasligi uçun ibodat qiliş kerak…»

Xulosalar quyidagiça:

Isteʼmolçilar — aybdor

Akkumulyatorlar — aybsiz

Neft kompaniyalari — aybdor

Avtomobil kompaniyalari — aybdor

Hukumat — aybdor

California Air Resources Board — aybdor

Vodorodli yoqilği xujayralari — aybdor

General Motors (GM) blogdagi xabar orqali javob berdi: «Elektromobillar haqidagi faktlarni kim eʼtiborsiz qoldirdi?». Xabar GM matbuot xizmati bölimidan Dave Barthmuss tomonidan eʼlon qilingan. U öz xabarini filmga qaratmaydi (çunki, uning taʼkidlaşiça, filmni körmagan), lekin EV1 dan oldin va keyin kompaniyaning investitsiyalari haqida GM tomonidan tarixning bir qismini aytib beradi:

Afsuski, iştiyoqmandlardan yetarli moliyalaştiriş yöqligi (va bu bayonot EV ni qaytariş uçun 2 mln $ taklif qilingandan keyin!) hamda EV1 haydovçilarining juda oz soni tufayli EV1 sezilarli tijorat muvaffaqiyatiga erişa olmaydi, degan qarorga kelindi.

U EV1 dan keyingi elektr transportga investitsiyalarga eʼtibor qaratadi: Global Hybrid Cooperation, plug-in hybrid va yoqilği xujayralari dasturi. Film yaratuvçilari GM özining ilğor texnologik işlanmalarini EV1 ga yönaltirmagan, buning örniga hozirda köproq daromad keltiradigan loyihalar, masalan SUV larni moliyalaştirişda davom etgan, deb taxmin qiladi.

Barthmuss vodorod haqida GM ning asossiz bayonotlarini takrorlaydi:

Film yaratuvçilarining vodorod eng yaxşi ğoya emasligi haqidagi bayonotlariga qaramay, GM hozirda yoqilği xujayralari texnologiyalarini muvaffaqiyatli işlab çiqmoqda va yaqin vaqtda (2010-yilgaça) içki yonuv dvigatelli mavjud avtomobillar bilan unumdorlik böyiça raqobatlaşiş, balki ulardan ustun keliş darajasiga erişadi.

General Motors dastlab EV1 ga qiziqişni minimallaştiriş uçun ish olib bordi. GM qiziqqan xaridorlarga qönğiroq qilib, elektromobillarning salbiy tomonlarini aytar, sotib olişdan qaytarar yoki ijaraga berilgan EV1 ni qaytarişni talab qilar edi. Şundan söng rasmiy şaxslar EV1 ga talab juda past bölgani sababli ZEV mandatini bekor qilişni söraşgan. Filmdagi tanqidiy intervyularda elektromobillarni ommaviy işlab çiqariş yölga qöyilsa, ular bilan boğliq barça muammolarni osongina hal qiliş mumkinligi aytiladi.

Maşhur avtomobil sotiş sayti Edmunds.com ning muharriri va egasi Karl Brauer filmga nisbatan öz tanqidini bildirdi. Masalan, GM ning salbiy marketingi haqida u şunday fikr bildirdi:

Miş-miş: 5000 dan ortiq kişi EV1 ni sotib olmoqçi edi, lekin GM ularga buni qilişga ruxsat bermadi.

Haqiqat: 5000 dan ortiq kişi EV1 ga qiziqiş bildirgan edi, lekin GM ularga qayta qönğiroq qilib, avtomobil oyiga 299 $ turişini, töliq akkumulyatorda 60 dan 80 milyagaça yurişini va töliq zaryadlaş uçun 45 daqiqadan 15 soatgaça vaqt talab qilişini tuşuntirar edi, şundan söng EV1 ni ijaraga olişni xohlaganlar ança kamayib ketdi (bu hayratlanarli emasmi?). Filmda örtaça amerikalik kuniga 29 milya yurişi taʼkidlangan, ammo agar men şaharning taşqarisiga çiqmoqçi bölsam, bu muammoga aylanadi…

Metacritic filmga 70 ball beradi, asosan ijobiy şarhlar bilan.

Qisqa iqtiboslar.

OC Weekly dagi şarh, Matt Coker:

«Köpçilik qaram OAV dan farqli ölaroq, Oq uy homiyligidagi neft magnatlari, gibridlar, biodizel, vodorod va etanol kabi «yeçimlar» haqidagi soxta ğoyalardan qörqadigan, Korthof va uning töliq elektr qöşinlari — EV texnologiyalari tarafdorlari».

Rottentomatoes.com dagi şarh.

Internet Movie Database dagi şarh.

Manohla Dargis ning şarhi (havola işlamaydi).